← Kaccāyana-Byākaraṇaṃ
Kaccāyana-Byākaraṇaṃ
Gramática de Kaccāyana
2-Nāma-Kappa · 2-Capítulo del Nombre
Edición bilingüe Pāḷi–Español · 219 suttas · 5 seccionesv1.7ESEN
100% 0 / 219 estudiados
Kaṇḍa:
Paṭhama-Kaṇḍa· Primera sección
52Kaccāyana Sutta. 60Rūpasiddhi Sutta.Jinavacanayuttaṃ hi
[Jinavacanayuttaṃ + hi = 2 voces]

“Jinavacanayuttaṃ hi” icc etaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

Conforme a la palabra del Victorioso.
«Conforme a la palabra del Victorioso (Buddha)». Esto se debe entender a modo de aforismo regulativo,1Este es un adhikāra-sutta, un aforismo regulativo de aplicación general que rige toda la obra. Existen tres tipos de adhikāra: (1) sīha-gatika (“movimiento de león”), que afecta a todos los suttas precedentes y subsiguientes; (2) maṇḍūka-gatika (“movimiento de rana”), que solo afecta a ciertos suttas relacionados entre sí; y (3) yathānupubbika, que afecta en orden secuencial, especialmente a los suttas siguientes. El presente sutta es del primer tipo. Todo lo mencionado en este texto está en conformidad con la palabra del Buddha, es decir, con el lenguaje empleado por él. es decir, como aplicable a todos los suttas anteriores y posteriores.

1Este es un adhikāra-sutta, un aforismo regulativo de aplicación general que rige toda la obra. Existen tres tipos de adhikāra: (1) sīha-gatika (“movimiento de león”), que afecta a todos los suttas precedentes y subsiguientes; (2) maṇḍūka-gatika (“movimiento de rana”), que solo afecta a ciertos suttas relacionados entre sí; y (3) yathānupubbika, que afecta en orden secuencial, especialmente a los suttas siguientes. El presente sutta es del primer tipo. Todo lo mencionado en este texto está en conformidad con la palabra del Buddha, es decir, con el lenguaje empleado por él.
53Kaccāyana Sutta. 61Rūpasiddhi Sutta.Liṅgañ ca nippajjate (192)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Liṅgaṃ + ca + nippajjate = 3 voces]

Yathā yatthā jinavacanayuttaṃ hi liṅgaṃ, tathā tathā idha liṅgañ ca nippajjate.

Taṃ yathā? Eso no satthā, brahmā, attā, sakhā, rājā.

Y la base se debe establecer.2La partícula “ca” en el sutta sirve para incluir también las raíces (dhātu); éstas también se deben establecer en conformidad con la palabra del Victorioso. El término liṅga puede traducirse en este contexto como “base” o “tema”; en otros contextos gramaticales designa el género. Los ejemplos reales de este sutta son las bases “esa”, “amha”, “satthu”, “brahma”, “atta”, “sakha” y “rāja”; dado que es imposible mostrar las bases sin sus inflexiones (nāma-vibhatti), se presentan aquí como palabras completas –base más inflexión–.
Aquí la base se debe establecer de tal manera que esté conforme a la palabra del Victorioso.
¿Como qué? Eso no Satthā (ese es nuestro Maestro), brahmā (Brahmā), attā (el yo; uno mismo), sakhā (amigo), rājā (rey).

2La partícula “ca” en el sutta sirve para incluir también las raíces (dhātu); éstas también se deben establecer en conformidad con la palabra del Victorioso. El término liṅga puede traducirse en este contexto como “base” o “tema”; en otros contextos gramaticales designa el género. Los ejemplos reales de este sutta son las bases “esa”, “amha”, “satthu”, “brahma”, “atta”, “sakha” y “rāja”; dado que es imposible mostrar las bases sin sus inflexiones (nāma-vibhatti), se presentan aquí como palabras completas –base más inflexión–.
54Kaccāyana Sutta. 62Rūpasiddhi Sutta.Tato ca vibhattiyo (202-3)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tato + ca + vibhattiyo = 3 voces]

Tato jinavacanayuttehi liṅgehi vibhattiyo parā honti.

Y después de aquellas, las inflexiones [nominales].3La partícula “ca” en el sutta indica que las inflexiones se emplean también después de los indeclinables que terminan con los sufijos ‘tave’, ‘tunā’, etc.
Las inflexiones se colocan después de las bases que concuerdan con la palabra del Victorioso.

3La partícula “ca” en el sutta indica que las inflexiones se emplean también después de los indeclinables que terminan con los sufijos ‘tave’, ‘tunā’, etc.
55Kaccāyana Sutta. 63Rūpasiddhi Sutta.Si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su (200)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su = 1 voz]

Kā ca pana tāyo vibhattiyo? Si, yo iti paṭhamā; aṃ, yo iti dutiyā; nā, hi iti tatiyā; sa, naṃ iti catutthī; smā, hi iti pañcamī; sa, naṃ iti chaṭṭhī; smiṃ, su iti sattamī.

Vibhatti icc anena kvattho? Amhassa mamaṃ savibhattissa se.

‘Si, yo’, ‘aṃ, yo’, ‘nā, hi’, ‘sa, naṃ’, ‘smā, hi’, ‘sa, naṃ’, ‘smiṃ, su’.4Las inflexiones se dividen en ocho pares: primera (paṭhamā), segunda (dutiyā), tercera (tatiyā), cuarta (catutthī), quinta (pañcamī), sexta (chaṭṭhī), séptima (sattamī) y octava (aṭṭhamī). Aṭṭhamī es el nombre de las terminaciones del caso vocativo y, en el orden de las declinaciones, se sitúa después de la primera. La primera de cada par es singular y la segunda es plural. El pāḷi no tiene número dual.
¿Y cuáles son esas inflexiones? ‘Si, yo’ son el primer [par]; ‘aṃ, yo’ el segundo; ‘nā, hi’ el tercero; ‘sa, naṃ’ el cuarto; ‘smā, hi’ el quinto; ‘sa, naṃ’ el sexto; ‘smiṃ, su’ el séptimo.
¿Cuál es la utilidad de decir “inflexión”? [Para emplearla en suttas como] “Amhassa mamaṃ savibhattissa se” (§120), etc. Cuando sigue ‘sa’, “amha” junto con la inflexión, [se sustituyen por] “mamaṃ”.

4Las inflexiones se dividen en ocho pares: primera (paṭhamā), segunda (dutiyā), tercera (tatiyā), cuarta (catutthī), quinta (pañcamī), sexta (chaṭṭhī), séptima (sattamī) y octava (aṭṭhamī). Aṭṭhamī es el nombre de las terminaciones del caso vocativo y, en el orden de las declinaciones, se sitúa después de la primera. La primera de cada par es singular y la segunda es plural. El pāḷi no tiene número dual.
56Kaccāyana Sutta. 64Rūpasiddhi Sutta.Tadanuparodhena
[Taṃ-an-uparodhena = 1 voz]

Yathā yathā tesaṃ jinavacanānaṃ anuparodho, tathā tathā idha liṅgañ ca nippajjate.

Sin contradecir aquellas.5La partícula “ca” en el sutta indica que los verbos (ākhyāta) también deben formarse en conformidad con la palabra del Victorioso. La diferencia entre este sutta y el §53 · Liṅgañ ca nippajjate — Y la base se debe establecer.">§53 es que por el §53 · Liṅgañ ca nippajjate — Y la base se debe establecer.">§53 la base debe establecerse en conformidad con la palabra del Victorioso, mientras que por este sutta la forma completa debe establecerse en conformidad con la palabra del Victorioso. Ejemplo: según el §53 · Liṅgañ ca nippajjate — Y la base se debe establecer.">§53, la base de la palabra “puriso” (nominativo singular) debe establecerse como “purisa” y no como “puruṣa” (como en sánscrito); cuando la palabra se forma, debe ser “puriso” y no “puruṣaḥ”.
Aquí el género [y la forma final] debe establecerse de tal manera que no contradiga las palabras del Victorioso.

5La partícula “ca” en el sutta indica que los verbos (ākhyāta) también deben formarse en conformidad con la palabra del Victorioso. La diferencia entre este sutta y el §53 es que por el §53 la base debe establecerse en conformidad con la palabra del Victorioso, mientras que por este sutta la forma completa debe establecerse en conformidad con la palabra del Victorioso. Ejemplo: según el §53, la base de la palabra “puriso” (nominativo singular) debe establecerse como “purisa” y no como “puruṣa” (como en sánscrito); cuando la palabra se forma, debe ser “puriso” y no “puruṣaḥ”.
57Kaccāyana Sutta. 71Rūpasiddhi Sutta.Ālapane si gasañño (204)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ālapane + si + gasañño = 3 voces]

Ālapanatthe si gasañño hoti.

Bhoti ayye (Vin. ii, 280)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 280; bhoti kaññe; bhoti Kharādiye (Khu. v, 4)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 4.

Ālapane ti kimatthaṃ? Sā ayyā (Vin. ii, 307)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 307.

Sī ti kimatthaṃ? Bhotiyo ayyāyo (Vin. ii, 288)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 288.

Ga icc anena kvattho? Ghat’ e ca.

En el vocativo, ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’.
En el significado de vocativo, ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’.

  1. Bhoti ayye = ¡Venerable señora!6Tanto “bhoti” como “ayye”, etc., son ejemplos. Al formar estas palabras, se emplea la inflexión ‘si’; luego, por este sutta, ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’, y a continuación se aplican los demás suttas para completar la palabra.
  2. Bhoti kaññe = ¡Querida muchacha!
  3. Bhoti Kharādiye = ¡Querida Kharādiyā!

¿Cuál es la finalidad de decir “vocativo”? [Para excluir casos como] “Sā ayyā” (aquella señora) –aquí no se trata de un vocativo sino de un nominativo–.

¿Cuál es la finalidad de decir ‘si’? [Para excluir casos como] “Bhotiyo ayyāyo” –aquí la inflexión es ‘yo’, no ‘si’–.7Existen dos inflexiones ‘si’: (1) ‘si’ del nominativo singular (paṭhamā) y (2) ‘si’ del vocativo singular (ālapana), a la cual este sutta da el nombre de ‘ga’. El propósito de este nombre es permitir la aplicación de los procedimientos morfológicos prescritos por los suttas pertinentes, y distinguir con precisión entre ambas inflexiones ‘si’. Esta explicación fue tomada del libro del Venerable A. Thitzana.

¿Cuál es la utilidad del nombre ‘ga’? [Para emplearlo en suttas como] “Ghat’ e ca” (§114). Después de ‘gha’ hay [sustitución de ‘ga’] por ‘e’.8Tanto “bhoti” como “ayye”, etc., son ejemplos. Al formar estas palabras, se emplea la inflexión ‘si’; luego, por este sutta, ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’, y a continuación se aplican los demás suttas para completar la palabra.


6Tanto “bhoti” como “ayye”, etc., son ejemplos. Al formar estas palabras, se emplea la inflexión ‘si’; luego, por este sutta, ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’, y a continuación se aplican los demás suttas para completar la palabra.
7Existen dos inflexiones ‘si’: (1) ‘si’ del nominativo singular (paṭhamā) y (2) ‘si’ del vocativo singular (ālapana), a la cual este sutta da el nombre de ‘ga’. El propósito de este nombre es permitir la aplicación de los procedimientos morfológicos prescritos por los suttas pertinentes, y distinguir con precisión entre ambas inflexiones ‘si’. Esta explicación fue tomada del libro del Venerable A. Thitzana.
8Tanto “bhoti” como “ayye”, etc., son ejemplos. Al formar estas palabras, se emplea la inflexión ‘si’; luego, por este sutta, ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’, y a continuación se aplican los demás suttas para completar la palabra.
58Kaccāyana Sutta. 29Rūpasiddhi Sutta.Ivaṇṇ’-uvaṇṇā jha-lā (205)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ivaṇṇa-uvaṇṇā + jha-lā = 2 voces]

Ivaṇṇ’-uvaṇṇā icc ete jha-lasaññā honti yathāsaṅkhyaṃ.

Isino, aggino, gahapatino, daṇḍino. Setuno, ketuno, bhikkhuno. Sayambhuno, abhibhuno.

Jha la icc anena kvattho? Jha-lato sassa no vā.

‘I’, ‘ī’ y ‘u’, ‘ū’ [reciben los nombres de] ‘jha’, ‘la’.
Las letras ‘i’ e ‘ī’, y ‘u’ y ‘ū’ reciben los nombres de ‘jha’ y ‘la’ respectivamente.
Los ejemplos son “isino”, etc. Al formar la palabra “isino”, primero se establece la base “isi”, luego se emplea la sexta inflexión ‘sa’; entonces la segunda ‘i’ de “isi” recibe el nombre de ‘jha’ por este sutta. Lo mismo debe hacerse con los nombres cuyas bases terminan en ‘ī’, ‘u’, ‘ū’.
¿Cuál es la utilidad de los nombres ‘jha’ y ‘la’? [Para emplearlos en suttas como] “Jha-lato sassa no vā” (§117). Opcionalmente, después de ‘jha’ y ‘la’, ‘sa’ [se sustituye por ‘no’].
59Kaccāyana Sutta. 182Rūpasiddhi Sutta.Te itthikhyā po (206)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Te + itthikhyā + po = 3 voces]

Te ivaṇṇ’-uvaṇṇā yadā itthikhyā, tadā pasaññā honti.

Rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.

Itthikhyā ti kimatthaṃ? Isinā, bhikkhunā.

Pa icc anena kvattho? Pato yā.

Aquellas que indican [género] femenino [reciben el nombre de] ‘pa’.
Aquellas letras ‘i’, ‘ī’ y ‘u’, ‘ū’, cuando indican [género] femenino, reciben el nombre de ‘pa’.
Ejemplos: rattiyā (de noche), itthiyā (de la mujer), dhenuyā (de la vaca), vadhuyā (de la nuera).9Al formar “rattiyā” (de noche), primero se establece la base “ratti”, luego se emplea la inflexión ‘nā’. Entonces, por este sutta, ‘i’ de la forma femenina “ratti” recibe el nombre de ‘pa’. Luego se aplican los suttas “Pato yā”, etc.
¿Cuál es la finalidad de decir “indican [género] femenino”? [Para excluir ejemplos como] “isinā” (por el sabio), “bhikkhunā” (por el bhikkhu) – [estos no reciben el nombre de ‘pa’ ya que son de género masculino].
¿Cuál es la utilidad del nombre ‘pa’? [Para emplearlo en suttas como] “Pato yā” (§112). Después de ‘pa’, [ ‘nā’, etc., se sustituyen por] ‘ya’.

9Al formar “rattiyā” (de noche), primero se establece la base “ratti”, luego se emplea la inflexión ‘nā’. Entonces, por este sutta, ‘i’ de la forma femenina “ratti” recibe el nombre de ‘pa’. Luego se aplican los suttas “Pato yā”, etc.
60Kaccāyana Sutta. 177Rūpasiddhi Sutta.Ā gho (207)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ā + gho = 2 voces]

Ākāro yadā itthikhyo, tadā ghasañño hoti.

Saddhāya, kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, disāya, sālāya, mālāya, tulāya, dolāya, pabhāya, sobhāya, paññāya, karuṇāya, nāvāya, kapālikāya.

Ā ti kimatthaṃ? Rattiyā, itthiyā.

Itthikhyo ti kimatthaṃ? Satthārā desito ayaṃ dhammo.

Gha icc anena kvattho? Ghato nādīnaṃ.

‘Ā’ [recibe el nombre de] ‘gha’.
La letra ‘ā’, cuando indica [género] femenino, recibe el nombre de ‘gha’.
Ejemplos: saddhāya (por/con fe), kaññāya (por/con la muchacha), vīṇāya (por/con el arpa), gaṅgāya (por/con el río Ganges), disāya (por/con la dirección), sālāya (por/ la sala), mālāya (por/con la guirnalda), tulāya (por/con la balanza), dolāya (por la cuna), pabhāya (por/con la luz), sobhāya (por/con la belleza), paññāya (por/con la sabiduría), karuṇāya (por/con la compasión), nāvāya (por/con la barca), kapālikāya (por/con la taza pequeña).
Al formar “saddhāya” (por/con fe), etc., se establece la base “saddhā”, etc. Se emplea la inflexión ‘nā’; entonces ‘ā’ de “saddhā”, etc., recibe el nombre de ‘gha’, y a continuación se aplican los demás suttas.
¿Cuál es la finalidad de decir ‘ā’? [Este sutta no se aplica en] “rattiyā”, “itthiyā” [porque en estos casos la letra es ‘i’ o ‘ī’, no ‘ā’].
¿Cuál es la finalidad de decir “indica [género] femenino”? [En el ejemplo] “Satthārā desito ayaṃ dhammo” (este Dhamma enseñado por el Maestro) [este sutta no se aplica porque la palabra es de género masculino].
¿Cuál es la utilidad del nombre ‘gha’? [Para emplearlo en suttas como] “Ghato nādīnaṃ” (§111). Después de ‘ga’, [hay sustitución por ‘āya’] de aquellas [inflexiones singulares] que comienzan con ‘nā’, etc.
61Kaccāyana Sutta. 86Rūpasiddhi Sutta.Sāgamo se (208)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sa-āgamo + se = 2 voces]

Sakārāgamo hoti se vibhattimhi.

Purisassa, aggissa, isissa, daṇḍissa, bhikkhussa, sayambhussa, abhibhussa.

Se ti kimatthaṃ? Purisasmiṃ.

Cuando [sigue] ‘sa’, [hay] inserción de ‘s’.
Cuando sigue la inflexión ‘sa’, se inserta ‘s’.
Ejemplo: purisassa = purisa + sa. Por este sutta, ‘s’ se inserta después de la base. El resto debe entenderse de manera similar.
¿Cuál es la finalidad de decir ‘se’? [Este sutta no se aplica en el ejemplo] “purisasmiṃ” (en el hombre), [ya que la inflexión no es ‘sa’ sino ‘smiṃ’].
62Kaccāyana Sutta. 206Rūpasiddhi Sutta.Saṃ-sāsv ekavacanesu ca (209)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Saṃ-sāsu + ekavacanesu + ca = 3 voces]

Saṃ-sāsu ekavacanesu vibhattādesesu sakārāgamo hoti.

Etissaṃ, etissā; imissaṃ, imissā; tissaṃ, tissā; tassaṃ, tassā; yassaṃ, yassā; amussaṃ, amussā.

Saṃ-sāsv iti kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā.

Ekavacanesv iti kimatthaṃ? Tāsaṃ, sabbāsaṃ.

Vibhattādesesv iti kimatthaṃ? Manasā, vacasā, thāmasā.

Y cuando [siguen] ‘saṃ’ y ‘sā’ singulares.
Cuando siguen ‘saṃ’ y ‘sā’ que son sustituciones de las inflexiones singulares [‘smiṃ’ y ‘sa’], se inserta ‘s’.10‘Saṃ’ y ‘sā’ son sustituciones de las inflexiones ‘smiṃ y ‘sa’ respectivamente, después de pronombres nombrados ‘gha’ y ‘pa’ (véase §179 · Gha-pato smiṃ-sānaṃ saṃ-sā — ‘Saṃ’ y ‘sā’ de ‘smiṃ’ y ‘sa’ tras ‘gha’ y ‘pa’.">§179). Este sutta prescribe la inserción adicional de ‘s’ antes de dichas sustituciones.

  1. Etissaṃ = etā + smiṃ (‘ā’ de “etā” se sustituye por ‘i’ (§63); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘saṃ’ (§179) y se inserta ‘s’ (§62)). Significado: “en aquella”. [Género femenino.]
  2. Etissā = etā + sa (‘ā’ de “etā” se sustituye por ‘i’ (§63); ‘sa’ se sustituye por ‘sā’ (§179) y se inserta ‘s’ (§62)). Significado: “de aquella”. [Género femenino.]
  3. El resto (imissaṃ, imissā; tissaṃ, tissā; tassaṃ, tassā; yassaṃ, yassā; amussaṃ, amussā) debe entenderse de manera similar.

¿Cuál es la finalidad de decir “‘saṃ’ y ‘sā’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘saṃ’ ni ‘sā’, como en] “agginā” (con fuego) y “pāṇinā” (con la mano).

¿Cuál es la finalidad de decir “singular”? [Este sutta no se aplica cuando las palabras no son singulares, como en] tāsaṃ (de aquellas) y sabbāsaṃ (de todas).

¿Cuál es la finalidad de decir “que son sustituciones de inflexiones”? [Este sutta no se aplica cuando no hay sustituciones de inflexiones, como en] manasā (con la mente), vacasā (con la palabra) y thāmasā (con la fuerza).


10‘Saṃ’ y ‘sā’ son sustituciones de las inflexiones ‘smiṃ y ‘sa’ respectivamente, después de pronombres nombrados ‘gha’ y ‘pa’ (véase §179). Este sutta prescribe la inserción adicional de ‘s’ antes de dichas sustituciones.
63Kaccāyana Sutta. 217Rūpasiddhi Sutta.Et’-imāsam i (210)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Etā-imāsaṃ + i = 2 voces]

Etā-imā icc etesam anto saro ikāro hoti saṃ-sāsu ekavacanesu vibhattādesesu.

Etissaṃ, etissā; imissaṃ, imissā.

Saṃ-sāsv iti kimatthaṃ? Etāya, imāya.

Ekavacanesv iti kimatthaṃ? Etāsaṃ, imāsaṃ.

‘I’ de “etā” e “imā”.
Cuando siguen ‘saṃ’ y ‘sā’ que son sustituciones de las inflexiones singulares [‘smiṃ’ y ‘sa’], la vocal final ‘ā’ de “etā” e “imā” se sustituye por ‘i’.
Ejemplos: los mismos del sutta anterior.
¿Cuál es la finalidad de decir “‘saṃ’ y ‘sā’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘saṃ’ ni ‘sā’, como en] etāya e imāya.
¿Cuál es la finalidad de decir “singular”? [Este sutta no se aplica cuando las palabras no son singulares, como en] etāsaṃ e imāsaṃ.
64Kaccāyana Sutta. 216Rūpasiddhi Sutta.Tassā vā (211)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tassā + vā = 2 voces]

Tassā itthiyaṃ vattamānāya ākārassa ikāro hoti vā saṃ-sāsu ekavacanesu vibhattādesesu.

Tissaṃ, tissā; tassaṃ, tassā.

Opcionalmente, [‘ā’] de “tā”.
Opcionalmente, cuando siguen ‘saṃ’ y ‘sā’ que son sustituciones de las inflexiones singulares [‘smiṃ’ y ‘sa’], la [vocal final] ‘ā’ de “tā”, en el [género] femenino, se sustituye por ‘i’.

  1. Tissaṃ = tā + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘saṃ’ (§179); ‘ā’ de “tā” se sustituye por ‘i’ (§64) y se inserta ‘s’ (§62)).
  2. Tissā = tā + sa (‘sa’ se sustituye por ‘sā’ (§179); ‘ā’ de “tā” se sustituye por ‘i’ (§64) y se inserta ‘s’ (§62)).
65Kaccāyana Sutta. 215Rūpasiddhi Sutta.Tato sassa ssāya (212)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tato + sassa + ssāya = 3 voces]

Tato tā-etā-imāto sassa vibhattissa ssāyādeso hoti vā.

Tissāya, etissāya, imissāya.

Vā ti kimatthaṃ? Tissā, etissā, imissā.

Después de ‘tā’, ‘ssāya’ de ‘sa’.
Opcionalmente, después de “tā”, “etā” e “imā”, la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘ssāya’.

  1. Tissāya = tā + sa (‘ā’ de “tā” se sustituye por ‘i’ (§64); ‘sa’ se sustituye por ‘ssāya’ (§65)).
  2. Etissāya = etā + sa (‘ā’ de “etā” se sustituye por ‘i’ (§63); ‘sa’ se sustituye por ‘ssāya’ (§65)).
  3. Imissāya = imā + sa (‘ā’ de “imā” se sustituye por ‘i’ (§63); ‘sa’ se sustituye por ‘ssāya’ (§65)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [En los siguientes ejemplos ‘sa’ no se sustituye por ‘ssāya’:] tissā, etissā, imissā.

66Kaccāyana Sutta. 205Rūpasiddhi Sutta.Gho rassaṃ (213)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Gho + rassaṃ = 2 voces]

Gho rassam āpajjate saṃ-sāsu ekavacanesu vibhattādesesu.

Tassaṃ, tassā; yassaṃ, yassā; sabbassaṃ, sabbassā.

Saṃ-sāsv iti kimatthaṃ? Tāya, sabbāya.

Ekavacanesv iti kimatthaṃ? Tāsaṃ, sabbāsaṃ.

‘Gha’ [se acorta].
Cuando siguen ‘saṃ’ y ‘sā’ que son sustituciones de las inflexiones singulares [‘smiṃ’ y ‘sa’], ‘gha’ se acorta.

  1. Tassaṃ = tā + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘ā’ de “tā” se acorta (§66)).
  2. Tassā = tā + sa (‘sa’ se sustituye por ‘sā’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘ā’ de “tā” se acorta (§66)).
  3. Yassaṃ = yā + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘ā’ de “yā” se acorta (§66)).
  4. Yassā = yā + sa (‘sa’ se sustituye por ‘sā’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘ā’ de “yā” se acorta (§66)).
  5. Sabbassaṃ = sabbā + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘ā’ de “sabbā” se acorta (§66)).
  6. Sabbassā = sabbā + sa (‘sa’ se sustituye por ‘sā’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘ā’ de “sabbā” se acorta (§66)).

¿Cuál es la finalidad de decir “‘saṃ’ y ‘sā’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘saṃ’ ni ‘sā’, como en] tāya, sabbāya.

¿Cuál es la finalidad de decir “singular”? [Este sutta no se aplica cuando las palabras no son singulares, como en] tāsaṃ, sabbāsaṃ.

67Kaccāyana Sutta. 229Rūpasiddhi Sutta.No ca dvādito naṃmhi (214)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[No + ca + dvi-ādito + naṃmhi = 4 voces]

Dvi icc evamādito saṅkhyāto nakārāgamo hoti naṃmhi vibhattimhi.

Dvinnaṃ, tinnaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ, channaṃ, sattannaṃ, aṭṭhannaṃ, navannaṃ, dasannaṃ.

Dvādito ti kimatthaṃ? Sahassānaṃ.

Naṃmhi ti kimatthaṃ? Dvīsu, tīsu.

Caggahaṇena ssañ c’ āgamo hoti. Catassannaṃ itthīnaṃ; tissannaṃ vedanānaṃ.

Y cuando [sigue] ‘naṃ’, después de “dvi” y otros, [se inserta] ‘n’.
Después de los numerales “dvi” (dos) y otros, se inserta la letra ‘n’ cuando sigue la inflexión ‘naṃ’.

  1. Dvinnaṃ (de dos) = dvi + naṃ (por este sutta se inserta ‘n’).
  2. Tinnaṃ (de tres), catunnaṃ (de cuatro), pañcannaṃ (de cinco), channaṃ (de seis), sattannaṃ (de siete), aṭṭhannaṃ (de ocho), navannaṃ (de nueve), dasannaṃ (de diez). El procedimiento de formación de estos numerales es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “‘dvi’ y otros”? [Este sutta no se aplica a números mayores como] sahassānaṃ (de miles).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘naṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘naṃ’, como en] dvīsu (en dos), tīsu (en tres).

Y por la inclusión de “ca”, también se inserta ‘ssa’.

  1. Catassannaṃ = catu + naṃ (‘u’ de “catu” (§404) se sustituye por ‘a’; por “ca” de este sutta se inserta ‘ssa’). Catassannaṃ itthīnaṃ (de cuatro mujeres).
  2. Tissannaṃ = ti + naṃ (por “ca” de este sutta se inserta ‘ssa’). Tissannaṃ vedanānaṃ (de tres sensaciones).
68Kaccāyana Sutta. 184Rūpasiddhi Sutta.Am-ā pato smiṃ-smānaṃ vā (216)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aṃ-ā + pato + smiṃ-smānaṃ + vā = 4 voces]

Pa icc etasmā smiṃ smā icc etesaṃ aṃ-ā ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Matyaṃ, matiyaṃ, matyā (Khu. vi, 39)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 39, matiyā. Nikatyaṃ, nikatiyaṃ (Khu. vi, 39)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 39, nikatyā (Khu. v, 9)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 9, nikatiyā. Vikatyaṃ, vikatiyaṃ, vikatyā, vikatiyā. Viratyaṃ, viratiyaṃ, viratyā, viratiyā. Ratyaṃ, ratiyaṃ, ratyā (Khu. vi, 315)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 315, ratiyā. Puthabyaṃ, puthaviyaṃ, puthabyā, puthaviyā. Pavatyaṃ, pavatyā, pavattiyaṃ, pavattiyā.

Opcionalmente, después de ‘pa’, ‘aṃ’ y ‘ā’ de ‘smiṃ’ y ‘smā’.
Opcionalmente, después de ‘pa’, ‘smiṃ’ y ‘smā’ se sustituyen por ‘aṃ’ y ‘ā’ respectivamente.

  1. Matyaṃ = mati + smiṃ (‘i’ de “mati” recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘aṃ’ (§68); ‘i’ de “mati” se sustituye por ‘y’ (§72)).
  2. Matyā = mati + smā (‘i’ de “mati” recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘smā’ se sustituye por ‘ā’ (§68); ‘i’ de “mati” se sustituye por ‘y’ (§72)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.
69Kaccāyana Sutta. 186Rūpasiddhi Sutta.Ādito o ca (218)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ādito + o + ca = 3 voces]

Ādi icc etasmā smiṃ-vacanassa aṃ-o ādesā honti vā.

Ādiṃ, ādo.

Vā ti kimatthaṃ? Ādismiṃ, ādimhi nāthaṃ namassitvāna.

Caggahaṇena aññasmā pi smiṃvacanassa ā-o-aṃ ādesā honti. Divā ca ratto ca haranti ye baliṃ (Khu. i, 312)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 312. Bārāṇasiṃ ahu rājā (Khu. v, 380)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 380.

Y ‘o’ después de “ādi”.
Opcionalmente, la voz ‘smiṃ’ después de “ādi” se sustituye por ‘aṃ’ y ‘o’.

  1. Ādiṃ = ādi + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘aṃ’ (§69); ‘i’ de “ādi” recibe el nombre de ‘jha’ (§58); ‘aṃ’ se convierte en ‘ṃ’ (§82)).
  2. Ādo = ādi + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘o’ (§69); ‘i’ de “ādi” se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica en:] ādismiṃ, ādimhi nāthaṃ namassitvāna (habiendo rendido homenaje al Señor, en el principio).

Y por la inclusión de “ca”, también después de otras palabras ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ā’, ‘o’ y ‘aṃ’.

  1. Divā = divā + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘ā’ (§69); ‘ā’ de “divā” se elide (§83)).
  2. Ratto = ratti + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘o’ (§69); ‘i’ de “ratti” se elide (§83)).
  3. Bārāṇasiṃ = Bārāṇasī + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘aṃ’ (§69); ‘ī’ de “Bārāṇasī” se acorta (§84); ‘aṃ’ se convierte en ‘ṃ’ (§82)).

“Divā ca ratto ca haranti ye baliṃ” (aquellos que en el día y en la noche traen ofrendas). “Bārāṇasiṃ ahu rājā” (había un rey en Varanasi).

70Kaccāyana Sutta. 30Rūpasiddhi Sutta.Jha-lānam iy’-uvā sare vā (220)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Jha-lānaṃ + iya-uvā + sare + vā = 4 voces]

Jha la icc etesaṃ iya uva icc ete ādesā honti vā sare pare yathāsaṅkhyaṃ.

Tiyantaṃ pacchiyāgāre, aggiyāgāre, bhikkhuvāsane nisīdati, puthuvāsane nisīdati.

Sare ti kimatthaṃ? Timalaṃ, tiphalaṃ, ticatukkaṃ, tidaṇḍaṃ, tilokaṃ, tinayanaṃ, tipāsaṃ, tihaṃsaṃ, tibhavaṃ, tikhandhaṃ, tipiṭakaṃ, tivedanaṃ, catuddisaṃ, puthubhūtaṃ.

Vā ti kimatthaṃ? Pañcah’ aṅgehi (Vin. v, 343)Vinaya-piṭaka · tomo v, página 343, tīhākārehi. Cakkh’ āyatanaṃ (Abhi. iii, 5)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 5.

Vā ti vikappanatthaṃ? Ikārassa ayādeso hoti. Vatthuttayaṃ.

Cuando una vocal sigue, opcionalmente, [hay] ‘iya’ y ‘uva’ de ‘jha’ y ‘la’.
Opcionalmente, cuando sigue una vocal, ‘jha’ y ‘la’ se sustituyen por ‘iya’ y ‘uva’ respectivamente.11Nota: i ī → iya; u ū → uva

  1. Tiyantaṃ = ti + antaṃ (‘i’ de ‘ti’ recibe el nombre de ‘jha’ (§58); ‘i’ se sustituye por ‘iya’ (§70); ‘a’ de ‘iya’ se elide (§83)).
  2. Bhikkhuvāsane = bhikkhu + āsane (‘u’ de “bhikkhu” recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘u’ se sustituye por ‘uva’(§70); ‘a’ de ‘uva’ se elide (§83)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue una vocal”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue una vocal, como en] timalaṃ, tiphalaṃ, ticatukkaṃ, tidaṇḍaṃ, tilokaṃ, tinayanaṃ, tipāsaṃ, tihaṃsaṃ, tibhavaṃ, tikhandhaṃ, tipiṭakaṃ, tivedanaṃ, catuddisaṃ, puthubhūtaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica en] pañcah’ aṅgehi, tīhākārehi, cakkh’ āyatanaṃ.

“Vā” se usa como alternativa (vikappana). [Por “vā”] la letra ‘i’ se sustituye por ‘aya’. Vatthuttayaṃ = vatthutti + si (por “vā” de este sutta, ‘i’ de ‘ti’ se sustituye por ‘aya’; ‘si’ se sustituye por ‘aṃ’).


11Nota: i ī → iya; u ū → uva
71Kaccāyana Sutta. 505Rūpasiddhi Sutta.Ya-vakārā ca (221)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ya-vakārā + ca = 2 voces]

Jha-lānaṃ yakāra-vākārādesā honti sare pare yathāsaṅkhyaṃ.

Agyāgāraṃ (Vin. iii, 33)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 33; cakkh’ āyatanaṃ (Abhi. iii, 5)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 5; svāgataṃ (Khu. v, 300)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 300; te mahāvīra.

Caggahaṇaṃ sampiṇḍanatthaṃ.

Y las letras ‘ya’ y ‘va’.
Cuando sigue una vocal, ‘jha’ y ‘la’ se sustituyen por ‘ya’ y ‘va’ respectivamente.

  1. Agyāgāraṃ = aggi + āgāraṃ (‘i’ de “aggi” recibe el nombre de ‘jha’ (§58); ‘i’ se sustituye por ‘ya’ (§71); ‘a’ de ‘ya’ se elide (§83); ‘g’ de “aggi” también se elide (§41)).
  2. Svāgataṃ = su + āgataṃ (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘u’ se sustituye por ‘va’ (§71); ‘a’ de ‘va’ se elide (§83)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

“Ca” se usa en el sentido de adición (sampiṇḍana).12“Ca” indica aquí sampiṇḍana (fusión), ya que tanto este sutta como el §70 · Jha-lānam iy’-uvā sare vā — Cuando una vocal sigue, opcionalmente, [hay] ‘iya’ y ‘uva’ de ‘jha’ y ‘la’.">§70 tienen una función similar: en el §70 · Jha-lānam iy’-uvā sare vā — Cuando una vocal sigue, opcionalmente, [hay] ‘iya’ y ‘uva’ de ‘jha’ y ‘la’.">§70, ‘jha’ y ‘la’ se sustituyen por ‘iya’ y ‘uva’; en este sutta, por ‘ya’ y ‘va’. El “ca” fusiona ambas operaciones como un conjunto. Ref. Ven. A. Thitzana.


12“Ca” indica aquí sampiṇḍana (fusión), ya que tanto este sutta como el §70 tienen una función similar: en el §70, ‘jha’ y ‘la’ se sustituyen por ‘iya’ y ‘uva’; en este sutta, por ‘ya’ y ‘va’. El “ca” fusiona ambas operaciones como un conjunto. Ref. Ven. A. Thitzana.
72Kaccāyana Sutta. 185Rūpasiddhi Sutta.Pasaññassa ca (222)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pa-saññassa + ca = 2 voces]

Pasaññassa ca ivaṇṇassa vibhattādese sare pare yakārādeso hoti.

Puthabyā; ratyā (Khu. vi, 315)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 315; matyā (Khu. vi, 39)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 39.

Sare ti kimatthaṃ? Puthaviyaṃ.

Y de las nombradas ‘pa’.
Y cuando sigue la vocal [‘ā’] que es la sustitución de la inflexión [‘smā’], ‘i’ e ‘ī’, nombradas ‘pa’, se sustituyen por ‘ya’.

  1. Puthabyā = puthavī + smā (‘ī’ de “puthavī” recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘smā’ se sustituye por ‘ā’ (§68); ‘ī’ se sustituye por ‘ya’ (§72); ‘v’ se sustituye por ‘b’ (§20)).
  2. El procedimiento de formación de ratyā y matyā es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue una vocal”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue una vocal, como en] puthaviyaṃ.

73Kaccāyana Sutta. 174Rūpasiddhi Sutta.Gāva se (224)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Go + āva + se = 3 voces]

Go icc etassa okārassa āvādeso hoti se vibhattimhi.

Gāvassa.

Cuando [sigue] ‘sa’, ‘āva’ de [‘o’ de] “go”.
Cuando sigue la inflexión ‘sa’, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’.

  1. Gāvassa = go + sa (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ (§73) y se inserta ‘s’ (§61)).
74Kaccāyana Sutta. 169Rūpasiddhi Sutta.Yosu ca (224)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yosu + ca = 2 voces]

Go icc etassa okārassa āvādeso hoti yo icc etesu paresu.

Gāvo gacchanti; gāvo passanti; gāvī gacchanti; gāvī passanti.

Caggahaṇaṃ kimatthaṃ? Nā-smā-smiṃ-suvacanesu āvādeso hoti.

Gāvena, gāvā, gāve, gāvesu.

Y cuando siguen [alguno de los tres]13Primera inflexión plural, segunda inflexión plural y vocativo plural. ‘yo’.
Cuando [alguno de los tres] ‘yo’ siguen, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’.

  1. Gāvo = go + yo (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ (§74); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (“tu” en §205); ‘a’ se elide (§12)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de tomar “ca”? [Por la inclusión de “ca”, hay sustitución de ‘āva’] también cuando siguen ‘nā’, ‘smā’, ‘smiṃ’ y ‘su’.

  1. Gāvena = go + nā (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ por “ca” de este sutta (§74); ‘nā’ se sustituye por ‘ena’ (§103); ‘a’ se elide (§12)).
  2. Gāvā = go + smā (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ por “ca” de este sutta (§74); ‘smā’ se sustituye por ‘ā’ (§108); ‘a’ se elide (§12)).
  3. Gāve = go + smiṃ (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ por “ca” de este sutta (§74); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘e’ (§108); ‘a’ se elide (§12)).
  4. Gāvesu = go + su (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ por “ca” de este sutta (§74); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§101)).

13Primera inflexión plural, segunda inflexión plural y vocativo plural.
75Kaccāyana Sutta. 170Rūpasiddhi Sutta.Av’ aṃmhi ca (224)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ava + aṃ-mhi + ca = 3 voces]

Go icc etassa okārassa āva ava icc ete ādesā honti aṃ-mhi vibhattimhi.

Caggahaṇena sādisesesu pubbuttavacanesu go icc etassa okārassa avādeso hoti.

Gāvaṃ, gavaṃ. Gavassa, gavo, gavena, gavā, gave, gavesu.

Y cuando sigue ‘aṃ’, ‘ava’.
Cuando sigue la inflexión ‘aṃ’, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ y ‘ava’.

  1. Gāvaṃ = go + aṃ (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ (§75); ‘a’ se elide (§12)).
  2. Gavaṃ = go + aṃ (‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§75); ‘a’ se elide (§12)).

Por la inclusión de “ca”, cuando siguen las inflexiones restantes mencionadas anteriormente en los [dos] suttas comenzando con ‘sa’, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’.

  1. Gavassa = go + sa (por “ca” de este sutta, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§75); se inserta ‘s’ (§61)).
  2. Gavo = go + yo (por “ca” de este sutta, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§75); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (“tu” en §205); ‘a’ se elide (§12)).
  3. Gavena = go + nā (por “ca” de este sutta, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§75); ‘nā’ se sustituye por ‘ena’ (§103); ‘a’ se elide (§12)).
  4. Gavā = go + smā (por “ca” de este sutta, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§75); ‘smā’ se sustituye por ‘ā’ (§108); ‘a’ se elide (§12)).
  5. Gave = go + smiṃ (por “ca” de este sutta, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§75); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘e’ (§108); ‘a’ se elide (§12)).
  6. Gavesu = go + su (por “ca” de este sutta, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§75); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
76Kaccāyana Sutta. 171Rūpasiddhi Sutta.Āvass’ u vā (226)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Āvassa + u + vā = 3 voces]

Āva icc etassa gāvādesassa antasarassa ukārādeso hoti vā aṃmhi vibhattimhi.

Gāvuṃ, gāvaṃ.

Āvasse ti kimatthaṃ? Gavaṃ.

Aṃmhi ti kimatthaṃ? Gāvo tiṭṭhanti.

Opcionalmente, ‘u’ de ‘āva’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘aṃ’, la vocal final de ‘āva’ –que es la sustitución de “go”– se sustituye por ‘u’.

  1. Gāvuṃ = go + aṃ (‘o’ de “go” se sustituye por ‘āva’ (§73); ‘a’ de ‘āva’ se sustituye por ‘u’ (§76); ‘aṃ’ se sustituye por ‘ṃ’ (§82)).
  2. Gāvaṃ = sin aplicación de esta regla.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘āva’”? [Este sutta no se aplica en] gavaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘aṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘aṃ’, como en] gāvo tiṭṭhanti.

77Kaccāyana Sutta. 175Rūpasiddhi Sutta.Tato naṃ aṃ patimh’ ālutte ca samāse (227-8)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tato + naṃ + aṃ + patimhi + ālutte + ca + samāse = 7 voces]

Tato gosaddato naṃvacanassa aṃādeso hoti, go icc etassa okārassa avādeso hoti patimhi pare ālutte ca samāse.

Gavaṃpati (S. iii, 382)Saṃyutta-nikāya · tomo iii, página 382.

Alutte ti kimatthaṃ? Gopati.

Caggahaṇena asamāse pi naṃvacanassa aṃādeso hoti, go icc etassa okārassa avādeso hoti.

Gavaṃ.

Después de este [“go”], cuando sigue ‘pati’ en un compuesto con [inflexión] no elidida, ‘aṃ’ de ‘naṃ’.
Cuando hay un compuesto con [inflexión] no elidida (alutta-samāsa), y cuando sigue ‘pati’, después de la palabra “go” la inflexión ‘naṃ’ se sustituye por ‘aṃ’ y ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’.

  1. Gavaṃpati = gonaṃ + pati (‘naṃ’ se sustituye por ‘aṃ’ (§77); ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§77); ‘a’ de ‘ava’ se elide (§12)).

¿Cuál es la finalidad de decir “en un compuesto con [inflexión] no elidida”? [Este sutta no se aplica cuando hay un compuesto con elisión de la inflexión, como en] gopati.

Y por la inclusión de “ca”, también cuando no hay compuesto, ‘naṃ’ se sustituye por ‘aṃ’ y ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’.

  1. Gavaṃ = go + naṃ (‘naṃ’ se sustituye por ‘aṃ’ (§77); ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§77)).
78Kaccāyana Sutta. 31Rūpasiddhi Sutta.O sare ca (229)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[O + sare + ca = 3 voces]

Go icc etassa okārassa avādeso hoti samāse ca sare pare.

Gavassakaṃ, gaveḷakaṃ, gavājinaṃ.

Caggahaṇena uvaṇṇa icc evam antānaṃ liṅgānaṃ uva-ava-urādesā honti smiṃ-yo icc etesu kvaci.

Bhuvi, pasavo, guravo, caturo (Khu. i, 293)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 293.

Sare ti kimatthaṃ? Godhano, govindho (D. ii, 186)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 186.

Y cuando sigue una vocal, ‘o’.
Cuando hay un compuesto y sigue una vocal, ‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’.

  1. Gavassakaṃ = go + assakaṃ (‘o’ de “go” se sustituye por ‘ava’ (§78); ‘a’ de ‘ava’ se elide (§12)).

Y por la inclusión de “ca”, cuando siguen ‘smiṃ’ y ‘yo’, a veces, las bases que terminan en ‘u’ y ‘ū’ se sustituyen por ‘uva’, ‘ava’ y ‘ura’.

  1. Bhuvi = bhū + smiṃ (por “ca” de este sutta, ‘ū’ de “bhū” se sustituye por ‘uva’ (§78); por “tato” del §206 ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’; ‘a’ de ‘uva’ se elide (§12)).
  2. Pasavo = pasu + yo (por “ca” de este sutta, ‘u’ de “pasu” se sustituye por ‘ava’ (§78); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (“tu” en §205); ‘a’ de ‘ava’ se elide (§12)).
  3. Caturo = catu + yo (por “ca” de este sutta, ‘u’ se sustituye por ‘ura’ (§78); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (“tu” en §205); ‘a’ de ‘ura’ se elide (§12)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue una vocal”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue una vocal, como en] godhano, govindho.

79Kaccāyana Sutta. 46Rūpasiddhi Sutta.Tabbiparītūpapade byañjane ca
[Tabbiparīto + upapade + byañjane + ca = 4 voces]

Tassa avasaddassa yadā upapade tiṭṭhamānassa tassa okārassa viparīto hoti byañjane pare.

Uggate sūriye; uggacchati; uggahetvā.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ. Avasāne, avakiraṇe, avakirati.

Y cuando [‘ava’] es el miembro precedente (upapada) y sigue una consonante, [hay] transformación de eso.
Cuando la palabra ‘ava’ es el miembro precedente (upapada) y sigue una consonante, ‘o’ de ‘ava’ se transforma [en ‘u’].14‘Ava’ es uno de los veinte prefijos (upasagga). El término “viparīta”–cambio, reversión; transformación– es el nombre dado a la letra ‘o’ que es la transformación del prefijo ‘ava’ y a la letra ‘u’ que es la transformación de la letra ‘o’. Ej., en “ava-gacchati”, va abajo, el prefijo ‘ava’ convierte en ‘o’ (o-gacchati) y después ésta se convierte en ‘u’ (u-gacchati); (Kac. §79 · Tabbiparītūpapade byañjane ca — Y cuando [‘ava’] es el miembro precedente (*upapada*) y sigue una consonante, [hay] transformación de eso.">§79, Rū. §45-46, Sad. iii §25-26).

  1. Uggate = ava + gate (‘ava’ se sustituye por ‘o’ (§50); luego ‘o’ se convierte en ‘u’ (§79); ‘g’ de “gate” se duplica (§20)).15Nota: ambos cambios, ‘ava’ → ‘o’ y ‘o’ → ‘u’, se denominan viparīta (transformación).

“Ca” es para [delimitar la aplicación de] esta regla, [que no se aplica en] avasāne, avakiraṇe, avakirati.


14‘Ava’ es uno de los veinte prefijos (upasagga). El término “viparīta”–cambio, reversión; transformación– es el nombre dado a la letra ‘o’ que es la transformación del prefijo ‘ava’ y a la letra ‘u’ que es la transformación de la letra ‘o’. Ej., en “ava-gacchati”, va abajo, el prefijo ‘ava’ convierte en ‘o’ (o-gacchati) y después ésta se convierte en ‘u’ (u-gacchati); (Kac. §79, Rū. §45-46, Sad. iii §25-26).
15Nota: ambos cambios, ‘ava’ → ‘o’ y ‘o’ → ‘u’, se denominan viparīta (transformación).
80Kaccāyana Sutta. 173Rūpasiddhi Sutta.Goṇa naṃmhi vā (231)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Goṇa + naṃmhi + vā = 3 voces]

Sabbass’ eva gosaddassa goṇādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.

Goṇānaṃ sattannaṃ.

Vā ti kimatthaṃ? Gonañ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo. Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.

Yogavibhāgena aññatrā pi goṇādeso hoti.

Goṇabhūtānaṃ.

Opcionalmente, cuando sigue ‘naṃ’, “goṇa”.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘naṃ’, toda la palabra “go” se sustituye por “goṇa”.

  1. Goṇānaṃ = go + naṃ (“go” se sustituye por “goṇa” (§80); ‘a’ de “goṇa” se alarga (§89)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica en:] “Gonañ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo. Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati”. (Si el líder de los bueyes que cruzan va derecho, todas las vacas van derechas cuando el líder va derecho.)

Por división del sutta, en otros contextos también hay sustitución por “goṇa”: goṇabhūtānaṃ.

81Kaccāyana Sutta. 172Rūpasiddhi Sutta.Su-hi-nāsu ca (231-2)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Su-hi-nāsu + ca = 2 voces]

Su hi nā icc etesu sabbassa gosaddassa goṇādeso hoti vā.

Goṇesu, goṇehi, goṇebhi, goṇena.

Vā ti kimatthaṃ? Gosu, gohi, gobhi, gavena.

Caggahaṇena syādisesesu pubbuttaravacanesu pi goṇa-gu-gavayādesā honti. Goṇo, goṇā, goṇaṃ, goṇe, goṇassa, goṇamhā. Goṇamhi, gunnaṃ, gavayehi, gavayebhi.

Y cuando siguen ‘su’, ‘hi’ y ‘nā’.
Opcionalmente, cuando siguen ‘su’, ‘hi’ y ‘nā’, toda la palabra “go” se sustituye por “goṇa”.

  1. Goṇesu = go + su (“go” se sustituye por “goṇa” (§81); ‘a’ de “goṇa” se sustituye por ‘e’ (§101)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica en] gosu, gohi, gobhi, gavena.

Y por la inclusión de “ca”, cuando siguen las inflexiones restantes ‘si’ y otras, mencionadas antes y después, también hay sustituciones por “goṇa”, “gu” y “gavaya”.

  1. Goṇo = go + si (‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); “go” se sustituye por “goṇa” (§81); ‘a’ de “goṇa” se elide (§12)).
  2. Gunnaṃ = go + naṃ (“go” se sustituye por “gu” (§81); se inserta ‘n’ (§28)).
  3. Gavayehi = go + hi (“go” se sustituye por “gavaya” (§81); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§108)).
82Kaccāyana Sutta. 149Rūpasiddhi Sutta.Aṃ-mo niggahitaṃ jha-la-pehi (235)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aṃ-mo + niggahitaṃ + jha-la-pehi = 3 voces]

Aṃvacanassa, makārassa ca jha la pa icc etehi niggahitaṃ hoti.

Aggiṃ, isiṃ, gahapatiṃ, daṇḍiṃ, mahesiṃ, bhikkhuṃ, paṭuṃ, sayambhuṃ, abhibhuṃ, rattiṃ, itthiṃ, vadhuṃ, pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.

Aṃ-mo ti kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā, bhikkhunā, rattiyā, itthiyā, vadhuyā.

Jha-la-pehī ti kimatthaṃ? Sukhaṃ, dukkhaṃ.

Pun’ ārambhaggahaṇaṃ vibhāsanivattanatthaṃ. Aggiṃ, paṭuṃ, buddhiṃ, vadhuṃ.

Después de ‘jha’, ‘la’ y ‘pa’, niggahita [de] ‘aṃ’ y ‘ma’.
Después de ‘jha’, ‘la’ y ‘pa’, ‘aṃ’ y ‘ma’ se convierten en niggahita (ṃ).

  1. Aggiṃ = aggi + aṃ (‘i’ de “aggi” recibe el nombre de ‘jha’ (§58); ‘aṃ’ se convierte en ‘ṃ’ (§82)).
  2. Rattiṃ = ratti + aṃ (‘i’ de “ratti” recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘aṃ’ se convierte en ‘ṃ’ (§82)).
  3. Pulliṅgaṃ = puma + liṅgaṃ (‘ma’ de “puma” se convierte en ‘ṃ’ (§82); ‘ṃ’ se convierte en ‘l’ (§31); ‘l’ se duplica (§28)).

¿Cuál es la finalidad de decir “‘aṃ’ y ‘ma’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘aṃ’ ni ‘ma’, como en] agginā, pāṇinā, bhikkhunā, rattiyā, itthiyā, vadhuyā.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘jha’, ‘la’ y ‘pa’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘jha’, ‘la’ ni ‘pa’, como en] sukhaṃ, dukkhaṃ.

Tomando de nuevo “jha-la-pehi” sirve para impedir que siga “vā” hasta aquí.16Para impedir la aplicación de la regla opcional (vibhāsa-nivattana) aquí. Ejemplos: aggiṃ, paṭuṃ, buddhiṃ, vadhuṃ.


16Para impedir la aplicación de la regla opcional (vibhāsa-nivattana) aquí.
83Kaccāyana Sutta. 67Rūpasiddhi Sutta.Saralopo ’mādesa-paccayādimhi saralope tu pakati (236)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sara-lopo + aṃ-ādesa-paccaya-ādimhi + saralope + tu + pakati = 5 voces]

Saralopo hoti amādesa-paccayādimhi, saralope tu pakati hoti.

Purisaṃ, purise, pāpaṃ, pāpe, pāpiyo, pāpiṭṭho.

Amādesapaccayādimhī ti kimatthaṃ? Appamādo amataṃ padaṃ (Khu. i, 16)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 16.

Saralope ti kimatthaṃ? Purisassa, daṇḍinaṃ.

Tuggahaṇam avadhāraṇatthaṃ? Bhikkhunī, gahapatānī.

Pakatiggahaṇasāmatthena puna sandhibhāvo ca hoti. Seyyo (Khu. i, 29)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 29; seṭṭho (Vin. i, 4)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 4; jeyyo; jeṭṭho (D. ii, 13)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 13.

Cuando siguen ‘aṃ’, una sustitución, un sufijo, etc., [hay] elisión de la vocal; cuando hay elisión de la vocal, [la vocal restante permanece] natural.
Cuando siguen [la inflexión] ‘aṃ’, una sustitución, un sufijo, etc., hay elisión de la vocal; y cuando hay elisión de la vocal, [la vocal restante] permanece natural.17“Permanece natural” (pakati) significa que la vocal no cambia.18Nota: “Permanece natural” (pakati) significa que la vocal no cambia.

  1. Purisaṃ = purisa + aṃ (por ‘aṃ’, hay elisión de la vocal ‘a’ de “purisa” (§83); ‘a’ de ‘aṃ’ no cambia (§83)).
  2. Pāpiyo = pāpa + iya (‘a’ de “pāpa” se elide (§83); ‘i’ de ‘iya’ no cambia (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando [siguen] ‘aṃ’, una sustitución, un sufijo, etc.”? [Este sutta no se aplica cuando eso no ocurre, como en] “Appamādo amataṃ padaṃ”.19Nota: Aquí ‘a’ inicial de “amataṃ” no es la inflexión ‘aṃ’, no es una sustitución ni un sufijo; por lo tanto, esta regla no opera.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando hay elisión de la vocal”? [Este sutta no se aplica cuando no hay vocal que elidir, como en] purisassa, daṇḍinaṃ.

‘Tu’ sirve para impedir la aplicación de esta regla en “bhikkhunī”, “gahapatānī”.

  1. Bhikkhunī = bhikkhu + inī (aquí ‘i’ de ‘inī’ se elide (§13)).
  2. Gahapatānī = gahapati + inī (‘i’ de ‘pati’ se sustituye por ‘a’ (§91); ‘i’ de ‘inī’ se elide (§13); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§16)).

Tomando de nuevo “pakati”, también hay combinación eufónica: seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.20El procedimiento de combinación eufónica implica sustituir ‘i’ por ‘e’y duplicación de ‘y’.


17“Permanece natural” (pakati) significa que la vocal no cambia.
18Nota: “Permanece natural” (pakati) significa que la vocal no cambia.
19Nota: Aquí ‘a’ inicial de “amataṃ” no es la inflexión ‘aṃ’, no es una sustitución ni un sufijo; por lo tanto, esta regla no opera.
20El procedimiento de combinación eufónica implica sustituir ‘i’ por ‘e’y duplicación de ‘y’.
84Kaccāyana Sutta. 144Rūpasiddhi Sutta.Agho rassam ekavacanayosv api ca (237-8)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Agho + rassaṃ + ekavacana-yosu + api + ca = 5 voces]

Agho saro rassam āpajjate ekavacana-yo icc etesu.

Itthiṃ, itthiyo, itthiyā. Vadhuṃ, vadhuyo, vadhuyā. Daṇḍiṃ, daṇḍino, daṇḍinā. Sayambhuṃ, sayambhuvo, sayambhunā.

Agho ti kimatthaṃ? Kaññaṃ, kaññāyo, kaññāya.

Ekavacanayosv iti kimatthaṃ? Itthīhi, sayambhūhi.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ? Nadiṃ, nadīyo, nadiyā.

Apiggahaṇena na rassam āpajjate. Itthī, bhikkhunī.

Y también cuando siguen el [número] singular y ‘yo’, no-‘gha’ [se acorta].
Cuando siguen la [inflexión] singular y ‘yo’, la vocal que no es ‘gha’ se acorta.

  1. Itthiṃ = itthī + aṃ (‘ī’ de “itthī” se acorta (§84); ‘aṃ’ se convierte en ‘ṃ’ (§82)).
  2. Itthiyo = itthī + yo (‘ī’ de “itthī” se acorta (§84)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “no-‘gha’”? [Este sutta no se aplica cuando hay ‘gha’, como en] kaññaṃ, kaññāyo, kaññāya.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando [siguen] el [número] singular y ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no es ese el caso, como en] itthīhi, sayambhūhi.

“Ca” es para énfasis.

Por la inclusión de “api”, no hay acortamiento.

  1. Itthī = itthī + si (‘ī’ no se acorta a causa de “api” en este sutta (§84); ‘si’ se elide (§220)).
85Kaccāyana Sutta. 150Rūpasiddhi Sutta.Na sismim anapuṃsakāni (239-48)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Na + sismim + anapuṃsakāni = 3 voces]

Sismiṃ anapuṃsakāni liṅgāni na rassam āpajjante.

Itthī, bhikkhunī, vadhū, daṇḍī, sayambhū.

Sismiṃ ti kimatthaṃ? Bhoti itthi, bothi vadhu, bho daṇḍi, bho sayambhu.

Anapuṃsakānī ti kimatthaṃ? Sukhakāri dānaṃ, sukhakāri sīlaṃ, sīghayāyi cittaṃ.

Cuando sigue ‘si’, los no-neutros, no [se acortan].
Cuando sigue ‘si’, las bases no neutras no se acortan.

  1. Itthī = itthī + si (‘ī’ no se acorta; ‘si’ se elide (§220)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando [sigue] ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en] “bhoti itthi”, etc.21Estos ejemplos no corresponden a la primera inflexión ‘si’ sino al ‘si’ del vocativo.

  1. Itthi = itthī + si (‘si’ recibe el nombre de ‘gha’ (§57); ‘ī’ se acorta (§245); ‘si’ se elide (§220)).

¿Cuál es la finalidad de decir “no neutros”? [Este sutta no se aplica cuando son neutros, como en] “sukhakāri dānaṃ”, etc.

  1. Sukhakāri = sukhakārī + si (‘si’ recibe el nombre de ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta por este sutta (§85); ‘si’ se elide (§220)).

21Estos ejemplos no corresponden a la primera inflexión ‘si’ sino al ‘si’ del vocativo.
86Kaccāyana Sutta. 227Rūpasiddhi Sutta.Ubhādito nam innaṃ (341)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ubha-ādito + naṃ + innaṃ = 3 voces]

Ubha icc evam ādito saṅkhyāto naṃvacanassa innaṃ hoti.

Ubhinnaṃ, duvinnaṃ.

Ubhādito ti kimatthaṃ? Ubhayesaṃ.

Después de “ubha” y otros, ‘innaṃ’ [de] ‘naṃ’.
Después de los numerales “ubha” y otros, la inflexión ‘naṃ’ se sustituye por ‘innaṃ’.

  1. Ubhinnaṃ = ubha + naṃ (‘naṃ’ se sustituye por ‘innaṃ’ (§86); ‘a’ de “ubha” se elide (§83)).
  2. Duvinnaṃ = dvi + naṃ (‘naṃ’ se sustituye por ‘innaṃ’ (§86); por “ca” (§132) “dvi” se sustituye por “duvi”; ‘i’ de “duvi” se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘ubha’ y otros”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “ubha” y otros, como en] ubhayesaṃ.22Aquí la voz es “ubhaya”.


22Aquí la voz es “ubhaya”.
87Kaccāyana Sutta. 231Rūpasiddhi Sutta.Iṇṇam-iṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi (243)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Iṇṇaṃ-iṇṇannaṃ + tīhi + saṅkhyāhi = 3 voces]

Naṃvacanassa iṇṇaṃ iṇṇannaṃ icc ete ādesā honti tīhi saṅkhyāhi.

Tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ.

Tīhī ti kimatthaṃ? Dvinnaṃ.

Después del numeral “ti”, ‘iṇṇaṃ’ e ‘iṇṇannaṃ’ [de ‘naṃ’].
Después del numeral “ti”, la inflexión ‘naṃ’ se sustituye por ‘iṇṇaṃ’ e ‘iṇṇannaṃ’.

  1. Tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ = ti + naṃ (‘naṃ’ se sustituye por ‘iṇṇaṃ’ e ‘iṇṇannaṃ’ (§87); ‘i’ de “ti” se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “después del numeral ‘ti’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘ti’, como en] dvinnaṃ.

88Kaccāyana Sutta. 147Rūpasiddhi Sutta.Yosu katanikāra-lopesu dīghaṃ (245)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yosu + kata-nikāra-lopesu + dīghaṃ = 3 voces]

Sabbe sarā yosu katanikāra-lopesu dīgham āpajjante.

Aggī, bhikkhū, rattī, yāgū, aṭṭhī, aṭṭhīni, āyū, āyūni, sabbāni, yāni, tāni, kāni, katamāni, etāni, amūni, imāni.

Yosv iti kimatthaṃ? Aggi, bhikkhu, ratti, yāgu, sabbo, yo, so, ko, amuko.

Katanikāralopesv iti kimatthaṃ? Itthiyo, vadhuyo, sayambhuvo.

Pun’ ārambhaggahaṇaṃ kimatthaṃ? Niccadīpanatthaṃ. Aggī, bhikkhū, rattī, yāni, tāni, katamāni.

Cuando ‘yo’ se convierte en ‘ni’ o se elide, largas.
Cuando ‘yo’ se convierte en ‘ni’ o se elide, todas las vocales se alargan.

  1. Aggī = aggi + yo (‘yo’ se elide (§118); ‘i’ se alarga (§88)).
  2. Āyūni = āyu + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§217); ‘u’ se alarga (§88)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando [sigue] ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘yo’, como en] aggi, bhikkhu, ratti, yāgu, sabbo, yo, so, ko, amuko.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando se convierte en ‘ni’ o se elide”? [Este sutta no se aplica cuando no se convierte en ‘ni’ ni se elide, como en] itthiyo, vadhuyo, sayambhuvo.

¿Cuál es la finalidad de tomar este sutta de nuevo? Para mostrar que es una operación fija. Ejemplos: aggī, bhikkhū, rattī, yāni, tāni, katamāni.

89Kaccāyana Sutta. 87Rūpasiddhi Sutta.Su-naṃ-hisu ca (246)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Su-naṃ-hisu + ca = 2 voces]

Su naṃ hi icc etesu sabbe sarā dīgham āpajjante.

Aggīsu, aggīnaṃ, aggīhi; rattīsu, rattīnaṃ, rattīhi; bhikkhūsu, bhikkhūnaṃ, bhikkhūhi. Purisānaṃ.

Etesv iti kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā, daṇḍinā.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ. Sukhettesu brahmacārisu (A. i, 352)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 352; dhammam akkhāsi Bhagavā; bhikkhunaṃ datvā sakehi pāṇibhi (Khu. ii, 138)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 138.

Y cuando siguen ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’.
Cuando siguen ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’, todas las vocales se alargan.

  1. Aggīsu = aggi + su (‘i’ se alarga (§89)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando estos siguen”? [Este sutta no se aplica cuando ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’ no siguen, como en] agginā, pāṇinā, daṇḍinā.

“Ca” es para impedir [la aplicación de esta regla en los siguientes casos].

  1. Brahmacārisu = brahmacāri + su (aquí ‘i’ no se alarga por “ca” (§89)).
  2. Bhikkhunaṃ = bhikkhu + naṃ (aquí ‘u’ no se alarga).
  3. Pāṇibhi = pāṇi + hi (‘hi’ se sustituye por ‘bhi’ (§99); ‘i’ no se alarga por “ca” (§89)).
90Kaccāyana Sutta. 252Rūpasiddhi Sutta.Pañcādīnam attaṃ (247)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pañca-ādīnaṃ + attaṃ = 2 voces]

Pañcādīnaṃ saṅkhyānaṃ anto attam āpajjate su naṃ hi icc etesu.

Pañcasu, pañcannaṃ, pañcahi; chasu, channaṃ, chahi; sattasu, sattannaṃ, sattahi; aṭṭhasu, aṭṭhannaṃ, aṭṭhahi; navasu, navannaṃ, navahi; dasasu, dasannaṃ, dasahi.

Pañcādīnamī ti kimatthaṃ? Dvīsu, dvinnaṃ, dvīhi.

Attam iti bhāvaniddeso ubhayassāgamanatthaṃ, anto ukāro attam āpajjate. Catassannaṃ itthīnaṃ. Tissannaṃ vedanānaṃ.

El estado de ‘a’ de “pañca” y otros.
Cuando siguen ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’, la vocal final de los numerales “pañca” y otros permanece ‘a’.

  1. Pañcasu = pañca + su (‘a’ permanece ‘a’ (§90)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘pañca’ y otros”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “pañca” y otros, como en] dvīsu, dvinnaṃ, dvīhi.

“Attaṃ”, que es una expresión que indica estado (bhāvaniddesa), tiene el propósito de insertar ‘ssa’ y convertir ‘u’ final en ‘a’.

  1. Catassannaṃ = catu + naṃ (se inserta ‘ssa’; ‘u’ se convierte en ‘a’ (§90)).
  2. Tissannaṃ = ti + naṃ (se inserta ‘ssa’ (§90); ‘n’ se duplica (§28)).23Nota: En el sutta se dice “pañcādīnam attaṃ” y no “pañcādīnam a”. “Attaṃ” = estado de ‘a’; así “attaṃ” se denomina bhāvaniddesa (expresión que indica estado). La expresión que indica estado tiene el propósito de insertar ‘ssa’ y convertir ‘u’ en ‘a’.

23Nota: En el sutta se dice “pañcādīnam attaṃ” y no “pañcādīnam a”. “Attaṃ” = estado de ‘a’; así “attaṃ” se denomina bhāvaniddesa (expresión que indica estado). La expresión que indica estado tiene el propósito de insertar ‘ssa’ y convertir ‘u’ en ‘a’.
91Kaccāyana Sutta. 194Rūpasiddhi Sutta.Patiss’ inīmhi (248)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Patissa + inīmhi = 2 voces]

Patiss’ anto attam āpajjate inīmhi paccaye pare.

Gahapatānī.

Inīmhi ti kimatthaṃ? Gahapati.

‘Inī’ de “pati”.
Cuando sigue el sufijo ‘inī’, la vocal final de “pati” se convierte en ‘a’.

  1. Gahapatānī = gahapati + inī (‘i’ de “gahapati” se convierte en ‘a’ (§91); ‘i’ de ‘inī’ se elide (§13); ‘a’ se alarga (§16)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘inī’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘inī’, como en] gahapati.

92Kaccāyana Sutta. 100Rūpasiddhi Sutta.Ntuss’ anto yosu ca (249)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ntussa + anto + yosu + ca = 4 voces]

Ntupaccayassa anto attam āpajjate su naṃ hi yo icc etesu paresu.

Guṇavantesu, guṇavantānaṃ, guṇavantehi, guṇavantā, guṇavante.

Ntusse ti kimatthaṃ? Isīnaṃ.

Etesv iti kimatthaṃ? Guṇavā.

Caggahaṇena aññesu vacanesu attañ ca hoti. Guṇavantasmiṃ, guṇavantena.

Antaggahaṇena ntupaccayassa anto attam āpajjate, yonañ ca ikāro hoti. Guṇavanti.

Y cuando siguen ‘yo’ [y otros], el final de ‘ntu’.
Cuando siguen ‘su’, ‘naṃ’, ‘hi’ y ‘yo’, la vocal final del sufijo ‘ntu’ se convierte en ‘a’.

  1. Guṇavantesu = guṇavantu + su (‘u’ de ‘ntu’ se convierte en ‘a’ (§92); ‘a’ se convierte en ‘e’ (§89)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘ntu’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘ntu’, como en] isīnaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando estos siguen”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen ‘su’, ‘naṃ’, ‘hi’ y ‘yo’, como en] guṇavā.

Por la inclusión de “ca”, cuando siguen otras inflexiones, también hay ‘a’. Ejemplos: guṇavantasmiṃ, guṇavantena.

Por la inclusión de “anta”, la vocal final del sufijo ‘ntu’ se convierte en ‘a’, y ‘yo’ se convierte en ‘i’. Ejemplo:

  1. Guṇavanti = guṇavantu + yo (‘u’ de ‘ntu’ se convierte en ‘a’ por “anta” (§92); ‘yo’ se convierte en ‘i’ (§92); ‘a’ se elide (§83)).
93Kaccāyana Sutta. 106Rūpasiddhi Sutta.Sabbassa vā aṃ-sesu (251)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbassa + vā + aṃ-sesu = 3 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa attaṃ hoti vā aṃ sa icc etesu.

Satimaṃ bhikkhuṃ, satimantaṃ bhikkhuṃ vā. Bandhumaṃ rājānaṃ, bandhumantaṃ rājānaṃ vā (D. ii, 14)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 14. Satimassa bhikkhuno, satimato bhikkhuno vā. Bandhumassa rañño (D. ii, 6)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 6 suṅkaṃ. Bandhumato rañño (D. ii, 13)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 13 vā suṅkaṃ deti.

Etesv iti kimatthaṃ? Satimā bhikkhu. Bandhumā rājā.

Opcionalmente, cuando siguen ‘aṃ’ y ‘sa’, [hay ‘a’] de todo [‘ntu’].
Opcionalmente, cuando siguen ‘aṃ’ y ‘sa’, hay ‘a’ de todo el sufijo ‘ntu’.

  1. Satimaṃ = satimantu + aṃ (‘ntu’ se convierte en ‘a’ (§93); ‘a’ se elide (§83); ‘aṃ’ se convierte en ‘ṃ’ (§82)).
  2. Satimassa = satimantu + sa (‘ntu’ se convierte en ‘a’ (§93); ‘a’ se elide (§83); se inserta ‘s’ (§61)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando estos siguen”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen ‘aṃ’ y ‘sa’, como en] satimā bhikkhu, bandhumā rājā.

94Kaccāyana Sutta. 105Rūpasiddhi Sutta.Simhi vā (252)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Simhi + vā = 2 voces]

Ntupaccayassa antassa attaṃ hoti vā simhi vibhattimhi.

Himavanto pabbato (Khu. i, 56)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 56.

Vā ti kimatthaṃ? Himavā pabbato.

Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘si’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘si’, la vocal final del sufijo ‘ntu’ se convierte en ‘a’.

  1. Himavanto = himavantu + si (‘u’ de ‘ntu’ se convierte en ‘a’ (§94); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica siempre, como en] himavā pabbato.

95Kaccāyana Sutta. 145Rūpasiddhi Sutta.Aggiss’ ini (254)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aggissa + ini = 2 voces]

Aggiss’ antassa ini hoti vā simhi vibhattimhi.

Purato aggini. Pacchato aggini. Akkhiṇato aggini. Vāmato aggini.

Vā ti kimatthaṃ? Aggi.

‘Ini’ de [la vocal final de] “aggi”.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘si’, hay ‘ini’ de la vocal final de “aggi”.

  1. Aggini = aggi + si (‘i’ de “aggi” se convierte en ‘ini’ (§95); ‘si’ se elide (§220)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica siempre, como en] aggi.

96Kaccāyana Sutta. 148Rūpasiddhi Sutta.Yosv akatarasso jho (259)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yosu + akatarasso + jho = 3 voces]

Yosu akatarasso jho attam āpajjate.

Aggayo, munayo, isayo (Khu. ii, 88)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 88, gahapatayo (Khu. vi, 423)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 423.

Yosv iti kimatthaṃ? Aggīsu.

Akatarasso ti kimatthaṃ? Daṇḍino.

Jho ti kimatthaṃ? Rattiyo.

Cuando sigue ‘yo’, ‘jha’ no acortada [se convierte en ‘a’].
Cuando sigue ‘yo’, ‘jha’, que no ha sido acortada,24“Akatarasso”, lit., que no ha sido hecha corta, significa que naturalmente es corta. Este sutta aplica para la primera inflexión plural (‘yo’), para el vocativo plural (‘yo’) y para la segunda inflexión plural (‘yo’). se convierte en ‘a’.

  1. Aggayo = aggi + yo (‘i’ recibe el nombre de ‘jha’ (§58) y ésta no ha sido acortada; ‘i’ se convierte en ‘a’ (§96)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando [sigue] ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘yo’, como en] aggīsu.

¿Cuál es la finalidad de decir “no acortada”? [Este sutta no se aplica cuando ha sido acortada, como en] daṇḍino.

Daṇḍino = daṇḍī + yo (‘ī’ de “daṇḍī” se acorta (§84); por lo tanto este sutta no opera).

¿Cuál es la finalidad de decir “‘jha’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘jha’, como en] rattiyo.


24“Akatarasso”, lit., que no ha sido hecha corta, significa que naturalmente es corta. Este sutta aplica para la primera inflexión plural (‘yo’), para el vocativo plural (‘yo’) y para la segunda inflexión plural (‘yo’).
97Kaccāyana Sutta. 156Rūpasiddhi Sutta.Ve-vosu lo ca (260)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ve-vosu + lo + ca = 3 voces]

Ve-vo icc etesu akatarasso lo attam āpajjate.

Bhikkhave, bhikkhavo; hetave, hetavo.

Akatarasso ti kimatthaṃ? Sayambhuvo, vessabhuvo, parābhibhuvo.

Ve-vosv iti kimatthaṃ? Hetunā, ketunā, setunā.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y cuando siguen ‘ve’ y ‘vo’, ‘la’ [no acortada].
Cuando siguen ‘ve’ y ‘vo’, ‘la’, que no ha sido acortada, se convierte en ‘a’.

  1. Bhikkhave = bhikkhu + yo (‘u’ de “bhikkhu” recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘yo’ se sustituye por ‘ve’ (§116); ‘u’, que no ha sido acortada, se convierte en ‘a’ (§97)).
  2. Bhikkhavo = bhikkhu + yo (‘u’ de “bhikkhu” recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘yo’ se sustituye por ‘vo’ (§119); ‘u’, que no ha sido acortada, se convierte en ‘a’ (§97)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “no acortada”? [Este sutta no se aplica cuando ha sido acortada, como en] sayambhuvo, vessabhuvo, parābhibhuvo.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen ‘ve’ y ‘vo’”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen ‘ve’ y ‘vo’, como en] hetunā, ketunā, setunā.

“Ca” es para arrastre (anukaḍḍhana).

98Kaccāyana Sutta. 189Rūpasiddhi Sutta.Mātulādīnam ānattam īkāre (261)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Mātulādīnaṃ + ānattaṃ + īkāre = 3 voces]

Mātula icc evam ādīnaṃ anto ānattam āpajjate īkāre paccaye pare.

Mātulānī (Khu. i, 219)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 219, ayyakānī, varuṇānī.

Īkāre ti kimatthaṃ? Bhikkhunī, rājinī, jālinī, gahapatānī (Vin. i, 314)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 314.

Ānattaggahaṇena nadī icc etassa dīsaddassa jjo-jjā-ādesā honti saha vibhattiyā yo nā sa icc etesu. Najjo sandanti (S. ii, 178)Saṃyutta-nikāya · tomo ii, página 178; najjā kataṃ taraṅgaṃ; najjā nerañjarāya tīre (Vin. iii, 1)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 1.

Cuando sigue ‘ī’, ‘āna’ de “mātula”, etc.
Cuando sigue el sufijo ‘ī’, la vocal final de “mātula”, etc., se convierte en ‘āna’.

  1. Mātulānī = mātula + ī (‘a’ de “mātula” se convierte en ‘āna’ (§98); ‘a’ se elide (§83)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘ī’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘ī’, como en] bhikkhunī, rājinī, jālinī, gahapatānī.

Por la inclusión de “ānatta”, cuando siguen ‘yo’, ‘nā’ y ‘sa’, ‘dī’ de “nadī” se sustituye por ‘jjo’ y ‘jjā’ junto con las inflexiones.

  1. Najjo = nadī + yo (‘dī’ junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por ‘jjo’ (§98)).
99Kaccāyana Sutta. 81Rūpasiddhi Sutta.Smā-hi-smiṃnaṃ mhā-bhi-mhi vā (265-6)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Smā-hi-smiṃnaṃ + mhā-bhi-mhi + vā = 3 voces]

Sabbato liṅgato smā hi smiṃ icc etesaṃ mhā bhi mhi icc ete ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Purisamhā, purisasmā; purisebhi, purisehi; purisamhi, purisasmiṃ.

Smā-hi-smiṃnam iti kimatthaṃ? Vaṇṇavantaṃ (Khu. i, 20)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 20 agandhakaṃ viruḷhapupphaṃ; mahantaṃ chattaṃ mahāchattaṃ; mahantaṃ dhajaṃ mahādhajaṃ.

Opcionalmente, ‘mhā’, ‘bhi’ y ‘mhi’ de ‘smā’, ‘hi’ y ‘smiṃ’.
Opcionalmente, después de todas las bases, ‘smā’, ‘hi’ y ‘smiṃ’ se sustituyen por ‘mhā’, ‘bhi’ y ‘mhi’ respectivamente.

  1. Purisamhā = purisa + smā (‘smā’ se sustituye por ‘mhā’ (§99)).
  2. Purisebhi = purisa + hi (‘hi’ se sustituye por ‘bhi’ (§99); ‘a’ de “purisa” se convierte en ‘e’ (§101)).
  3. Purisamhi = purisa + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘mhi’ (§99)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘smā’, ‘hi’ y ‘smiṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘smā’, ‘hi’ y ‘smiṃ’, como en] vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ viruḷhapupphaṃ, mahantaṃ chattaṃ mahāchattaṃ, mahantaṃ dhajaṃ mahādhajaṃ.

100Kaccāyana Sutta. 214Rūpasiddhi Sutta.Na t’-imehi katākārehi (267)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Na + ta-imehi + kata-ākārehi = 3 voces]

Ta ima icc etehi katākārehi smā-smiṃnaṃ mhā-mhi icc ete ādesā n’ eva honti.

Asmā ṭhāna bhayaṃ uppajjati; asmiṃ ṭhāne bhayaṃ tiṭṭhati; asmā; asmiṃ.

Katākārehī ti kimatthaṃ? Tamhā, tamhi, imamhā, imamhi.

Cuando “ta” e “ima” se convierten en ‘a’, no [hay sustitución].
Cuando “ta” e “ima” se convierten en ‘a’, ‘smā’ y ‘smiṃ’ no se sustituyen por ‘mhā’ y ‘mhi’.

  1. Asmā = ta + smā (‘ta’ se convierte en ‘a’ (§176); ‘smā’ no se convierte en ‘mhā’ (§100)).
  2. Asmiṃ = ta + smiṃ (‘ta’ se convierte en ‘a’ (§176); ‘smiṃ’ no se convierte en ‘mhi’ (§100)).25Nota: “asmā” y “asmiṃ” también pueden formarse a partir de “ima”. En ese caso se aplica el §177 · Imasaddassa ca — Y de la [base] “ima”.">§177.
  1. Asmā = ima + smā (“ima” se convierte en ‘a’ (§177); ‘smā’ no se convierte en ‘mhā’ (§100)).
  2. Asmiṃ = ima + smiṃ (“ima” se convierte en ‘a’ (§177); ‘smiṃ’ no se convierte en ‘mhi’ (§100)).

¿Cuál es la finalidad de decir “se convierten en ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando ‘ta’ e ‘ima’ no se convierten en ‘a’, como en] tamhā, tamhi, imamhā, imamhi.


25Nota: “asmā” y “asmiṃ” también pueden formarse a partir de “ima”. En ese caso se aplica el §177.
101Kaccāyana Sutta. 80Rūpasiddhi Sutta.Su-hisv akāro e (268)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Su-hisu + akāro + e = 3 voces]

Su hi icc etesu akāro ettam āpajjate.

Sabbesu, yesu, tesu, kesu, purisesu, imesu, kusalesu, tumhesu, amhesu; sabbehi, yehi, tehi, kehi, purisehi, imehi, kusalehi, tumhehi, amhehi.

Cuando siguen ‘su’ y ‘hi’, ‘a’ [se convierte en] ‘e’.
Cuando siguen ‘su’ y ‘hi’, ‘a’ se convierte en ‘e’.

  1. Sabbesu = sabba + su (‘a’ se convierte en ‘e’ (§101)).
  2. Sabbehi = sabba + hi (‘a’ se convierte en ‘e’ (§101)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.
102Kaccāyana Sutta. 202Rūpasiddhi Sutta.Sabbanāmānaṃ naṃmhi ca (270)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbanāmānaṃ + naṃmhi + ca = 3 voces]

Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ anto akāro ettam āpajjate naṃmhi vibhattimhi.

Sabbesaṃ, sabbesānaṃ; yesaṃ, yesānaṃ; tesaṃ, tesānaṃ; imesaṃ, imesānaṃ; kesaṃ, kesānaṃ; itaresaṃ, itaresānaṃ; katamesaṃ, katamesānaṃ.

Sabbanāmānam iti kimatthaṃ? Buddhānaṃ Bhagavantānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo (Vin. i, 114)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 114.

Akāro ti kimatthaṃ? Amūsaṃ, amūsānaṃ.

Naṃmhi ti kimatthaṃ? Sabbe, ime.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y cuando sigue ‘naṃ’, de todos los pronombres.
Cuando sigue la inflexión ‘naṃ’, la letra ‘a’, que es la vocal final de todos los pronombres, se convierte en ‘e’.

  1. Sabbesaṃ = sabba + naṃ (‘a’ se convierte en ‘e’ (§102); ‘naṃ’ se sustituye por ‘saṃ’ (§168)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “de [todos los] pronombres”? [Este sutta no se aplica cuando no hay pronombres, como en] “Buddhānaṃ Bhagavantānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo”.

¿Cuál es la finalidad de decir “la letra ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘a’, como en] amūsaṃ, amūsānaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘naṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘naṃ’, como en] sabbe, ime.

Sabbe = sabba + yo (aquí ‘a’ no se convierte en ‘e’, sino que ‘yo’ se convierte en ‘e’ por §164).

“Ca” es para arrastre.26Aquí “ca” trae el procedimiento de convertir ‘a’ en ‘e’ del sutta anterior.


26Aquí “ca” trae el procedimiento de convertir ‘a’ en ‘e’ del sutta anterior.
103Kaccāyana Sutta. 79Rūpasiddhi Sutta.Ato n’ ena (271)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ato + nā + ena = 3 voces]

Tasmā akārato nāvacanassa enādeso hoti.

Sabbena, yena, tena, kena, anena, purisena, rūpena.

Ato ti kimatthaṃ? Muninā, amunā, bhikkhunā.

Nā ti kimatthaṃ? Tasmā.

Después de ‘a’, ‘ena’ [de] ‘nā’.
Después de la letra ‘a’, la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘ena’.

  1. Sabbena = sabba + nā (‘nā’ se sustituye por ‘ena’ (§103); ‘a’ se elide (§83)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘a’, como en] muninā, amunā, bhikkhunā.

¿Cuál es la finalidad de decir ‘nā’? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘nā’, como en] tasmā.

104Kaccāyana Sutta. 66Rūpasiddhi Sutta.S’ o (272)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Si + o = 2 voces]

Tasmā akārato sivacanassa okārādeso hoti.

Sabbo, yo, so, ko, amuko, puriso.

Sī ti kimatthaṃ? Purisānaṃ.

Ato ti kimatthaṃ? Sayambhū.

‘Si’ [se convierte en] ‘o’.
Después de la letra ‘a’, la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘o’.

  1. Sabbo = sabba + si (‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); ‘a’ se elide (§83)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir ‘si’? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘si’, como en] purisānaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘a’, como en] sayambhū.

105Kaccāyana Sutta. 0Rūpasiddhi Sutta.So vā (273)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[So + vā = 2 voces]

Tasmā akārato nāvacanassa so-ādeso hoti vā.

Atthaso dhammaṃ jānāti. Byañjanaso atthaṃ jānāti. Akkharaso. Suttaso (A. ii, 207)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 207. Padaso (Vin. ii, 25)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 25. Yasaso. Upāyaso. Sabbaso (A. i, 556)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 556. Thāmaso. Ṭhānaso.

Vā ti kimatthaṃ? Pādena vā pādārahena vā atirekapādena vā yo bhikkhu theyyacittena parassa bhaṇḍaṃ gaṇhāti, so bhikkhu pārājiko hoti asaṃvāso.

Opcionalmente, ‘so’.
Opcionalmente, después de la letra ‘a’, la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘so’.

  1. Atthaso = attha + nā (‘nā’ se sustituye por ‘so’ (§105)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica siempre, como en] “Pādena vā pādārahena vā atirekapādena vā yo bhikkhu theyyacittena parassa bhaṇḍaṃ gaṇhāti, so bhikkhu pārājiko hoti asaṃvāso”. Traducción: cualquier bhikkhu que, con intención de robar, tome la propiedad ajena –ya sea un cuarto de [moneda] pāda, o lo equivalente a un cuarto de pāda, o más que un cuarto de pāda –ese bhikkhu es uno que ha cometido una falta que conlleva la expulsión y no puede vivir en comunidad.

106Kaccāyana Sutta. 313Rūpasiddhi Sutta.Dīgh’-orehi (274)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Dīgha-orehi = 1 voz]

Dīgha ora icc etehi smāvacanassa so-ādeso hoti vā.

Dīghaso (Vin. i, 227)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 227, oraso; dīghamhā, oramhā.

Dīgh’-orehi ti kimatthaṃ? Saramhā, vacanamhā.

Después de “dīgha” y “ora”.
Opcionalmente, después de “dīgha” y “ora”, la inflexión ‘smā’ se sustituye por ‘so’.

  1. Dīghaso = dīgha + smā (‘smā’ se sustituye por ‘so’ (§106)).
  2. Oraso = ora + smā (‘smā’ se sustituye por ‘so’ (§106)).

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘dīgha’ y ‘ora’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “dīgha” ni “ora”, como en] saramhā, vacanamhā.

107Kaccāyana Sutta. 69Rūpasiddhi Sutta.Sabbayo-nīnam ā e (275, 277)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabba-yo-nīnaṃ + ā + e = 3 voces]

Tasmā akārato sabbesaṃ yo-nīnaṃ ā-e-ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Purisā, purise; rūpā, rūpe.

Vā ti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.

Yo-nīnan ti kimatthaṃ? Purisassa, rūpassa.

Akārato ti kimatthaṃ? Daṇḍino, aṭṭhīni, aggī, pajjalanti, munī caranti.

‘Ā’ y ‘e’ de todo ‘yo’ y ‘ni’.
Opcionalmente, después de la letra ‘a’, todo ‘yo’ y ‘ni’ se sustituyen por ‘ā’ y ‘e’ respectivamente.

  1. Purisā = purisa + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ā’ (§107); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Purise = purisa + ni (‘ni’ se sustituye por ‘e’ (§107); ‘a’ se elide (§83)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica siempre, como en] aggayo, munayo, isayo.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘yo’ y ‘ni’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘yo’ y ‘ni’, como en] purisassa, rūpassa.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de la letra ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘a’, como en] daṇḍino, aṭṭhīni, aggī, pajjalanti, munī caranti.

108Kaccāyana Sutta. 90Rūpasiddhi Sutta.Smā-smiṃnaṃ vā (276)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Smā-smiṃnaṃ + vā = 2 voces]

Tasmā akārato sabbesaṃ smā smiṃ icc etesaṃ ā-e-ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Purisā, purisasmā, purise, purisasmiṃ.

Akārato ti kimatthaṃ? Daṇḍinā, daṇḍismiṃ; bhikkhunā, bhikkhusmiṃ.

Opcionalmente, [hay ‘ā’ y ‘e’] de ‘smā’ y ‘smiṃ’.
Opcionalmente, después de la letra ‘a’, ‘smā’ y ‘smiṃ’ se sustituyen por ‘ā’ y ‘e’ respectivamente.

  1. Purisā = purisa + smā (‘smā’ se sustituye por ‘ā’ (§108); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Purise = purisa + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘e’ (§108); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “después de la letra ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘a’, como en] daṇḍinā, daṇḍismiṃ; bhikkhunā, bhikkhusmiṃ.

109Kaccāyana Sutta. 304Rūpasiddhi Sutta.Āya catutthekavacanassa tu (279-80)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Āya + catuttha-ekavacanassa + tu = 3 voces]

Tasmā akārato catutthekavacanassa āyādeso hoti vā.

Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ Buddho loke uppajjati (A. i, 21)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 21.

Ato ti kimatthaṃ? Isissa.

Catutthī ti kimatthaṃ? Purisassa mukhaṃ.

Ekavacanasse ti kimatthaṃ? Purisānaṃ dadāti.

Vā ti kimatthaṃ? Dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā.

Tuggahaṇen’ atthañ ca hoti. Atthatthaṃ, hitatthaṃ, sukhatthaṃ.

‘Āya’ de la cuarta singular.
Opcionalmente, después de la letra ‘a’, la cuarta [inflexión] singular se sustituye por ‘āya’.

  1. Atthāya = attha + sa (‘sa’ se sustituye por ‘āya’ (§109); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘a’, como en] isissa.

¿Cuál es la finalidad de decir “la cuarta [inflexión]”? [Este sutta no se aplica cuando no hay cuarta inflexión, como en] purisassa mukhaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “del singular”? [Este sutta no se aplica cuando no hay singular, como en] purisānaṃ dadāti.

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Este sutta no se aplica siempre, como en] “Dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā”.

Por la inclusión de ‘tu’, también hay sustitución por ‘atthaṃ’.

  1. Atthatthaṃ27Para el beneficio. = attha + sa (por ‘tu’ de este sutta, ‘sa’ se sustituye por ‘atthaṃ’ (§109); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Hitatthaṃ28Para el bienestar. = hita + sa (por ‘tu’ de este sutta, ‘sa’ se sustituye por ‘atthaṃ’ (§109); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Sukhatthaṃ29Para la felicidad. = sukha + sa (por ‘tu’ de este sutta, ‘sa’ se sustituye por ‘atthaṃ’ (§109); ‘a’ se elide (§83)).

27Para el beneficio.
28Para el bienestar.
29Para la felicidad.
110Kaccāyana Sutta. 201Rūpasiddhi Sutta.Tayo n’ eva ca sabbanāmehi (281)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tayo + na + eva + ca + sabbanāmehi = 5 voces]

Tehi sabbanāmehi akārantehi smā smiṃ sa icc etesaṃ30Smā smiṃ sa ekavacana icc’ etesaṃ (K). tayo ā-e-āyādesā n’ eva honti.

Sabbasmā, sabbasmiṃ, sabbassa. Yasmā, yasmiṃ, yassa. Tasmā, tasmiṃ, tassa. Kasmā, kasmiṃ, kassa. Imasmā, imasmiṃ, imassa.

Sabbanāmehi ti kimatthaṃ? Pāpā, pāpe, pāpāya.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y después de los pronombres, los tres no [se sustituyen].
Después de los pronombres que terminan en ‘a’, ‘smā’, ‘smiṃ’ y ‘sa’, no se sustituyen por los tres siguientes: ‘ā’, ‘e’ y ‘āya’.

  1. Sabbasmā = sabba + smā (‘smā’ no se sustituye por ‘ā’ (§110)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de pronombres”? [Este sutta no se aplica cuando no hay pronombres, como en] pāpā, pāpe, pāpāya.

“Ca” es para arrastre.


30Smā smiṃ sa ekavacana icc’ etesaṃ (K).
111Kaccāyana Sutta. 179Rūpasiddhi Sutta.Ghato nādīnaṃ (283)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ghato + nādīnaṃ = 2 voces]

Tasmā ghato nādīnam ekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ āyādeso hoti.

Kaññāya kataṃ kammaṃ, kaññāya dīyate, kaññāya nissaṭaṃ vatthaṃ. Kaññāya pariggaho, kaññāya patiṭṭhitaṃ sīlaṃ.

Ghato ti kimatthaṃ? Rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.

Nādīnam iti kimatthaṃ? Kaññaṃ passati; vijjaṃ, vīṇaṃ, gaṅgaṃ.

Ekavacanānam iti kimatthaṃ? Sabbāsu, yāsu, tāsu, kāsu, imāsu, pabhāsu.

Después de ‘gha’, [hay ‘āya’] de ‘nā’ y otros.
Después de ‘gha’, el grupo de inflexiones singulares que comienzan con ‘nā’ se sustituye por ‘āya’.

  1. Kaññāya = kaññā + nā (‘ā’ de “kaññā” recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘nā’ se sustituye por ‘āya’ (§111); ‘ā’ se elide (§83)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘gha’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘gha’, como en] rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.

¿Cuál es la finalidad de decir “‘nā’, etc.”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘nā’, etc., como en] kaññaṃ passati; vijjaṃ, vīṇaṃ, gaṅgaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “singular”? [Este sutta no se aplica cuando no hay singular, como en] sabbāsu, yāsu, tāsu, kāsu, imāsu, pabhāsu.

112Kaccāyana Sutta. 183Rūpasiddhi Sutta.Pato yā (284)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pato + yā = 2 voces]

Tasmā pato nādīnam ekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ yādeso hoti.

Rattiyā, itthiyā, deviyā, dhenuyā, yāguyā, vadhuyā.

Nādīnam iti kimatthaṃ? Rattī, rattiṃ; itthī, itthiṃ.

Pato ti kimatthaṃ? Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, pabhāya, sobhāya.

Ekavacanānam iti kimatthaṃ? Rattīnaṃ, itthīnaṃ.

Después de ‘pa’, ‘yā’.
Después de ‘pa’, el grupo de inflexiones singulares que comienzan con ‘nā’ se sustituye por ‘yā’.

  1. Rattiyā = ratti + nā (‘i’ de “ratti” recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘nā’ se sustituye por ‘yā’ (§112)).
  2. Dhenuyā = dhenu + nā (‘u’ de “dhenu” recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘nā’ se sustituye por ‘yā’ (§112)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “de los que comienzan con ‘nā’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘nā’, etc., como en] rattī, rattiṃ; itthī, itthiṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘pa’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘pa’, como en] kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, pabhāya, sobhāya.

¿Cuál es la finalidad de decir “singular”? [Este sutta no se aplica cuando no hay singular, como en] rattīnaṃ, itthīnaṃ.

113Kaccāyana Sutta. 132Rūpasiddhi Sutta.Sakhato gass’ e vā (285-6)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sakhato + gassa + e + vā = 4 voces]

Tasmā sakhato gassa akāra-ākāra-ikāra-īkāra-ekārādesā honti vā.

Bho sakha, bho sakhā, bho sakhi, bho sakhī, bho sakhe.

Opcionalmente, ‘e’ de ‘ga’ después de “sakha”.
Opcionalmente, después de “sakha”, hay sustituciones de ‘ga’ por ‘a’, ‘ā’, ‘i’, ‘ī’ y ‘e’.

  1. Sakha = sakha + si (‘si’ recibe el nombre de ‘ga’ (§57); ‘ga’ se sustituye por ‘a’ (§113); ‘a’ se elide (§83)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.
114Kaccāyana Sutta. 178Rūpasiddhi Sutta.Ghat’ e ca (288)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ghato + e + ca = 3 voces]

Tasmā ghato gassa ekārādeso hoti.

Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti Kharādiye (Khu. v, 4)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 4.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ. Sanniṭṭhānaṃ.

Y ‘e’ después de ‘gha’.
Después de ‘gha’, ‘ga’ se sustituye por ‘e’.

  1. Ayye = ayyā + si (‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’ (§57); ‘ga’ se sustituye por ‘e’ (§114); ‘ā’ se elide (§83)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

“Ca” es para énfasis (avadhāraṇa). [Aquí el significado es] fijeza (sanniṭṭhāna).

115Kaccāyana Sutta. 181Rūpasiddhi Sutta.Na ammādito (290)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Na + ammādito = 2 voces]

Tato ammādito gassa ekārattaṃ na hoti.

Bhoti ammā, bhoti annā, bhoti ambā, bhoti tātā.

Ammādito ti kimatthaṃ? Bhoti kaññe.

Después de “ammā” y otros, no [hay cambio].
Después de “ammā”, etc., ‘ga’ no se sustituye por ‘e’.

  1. Ammā = ammā + si (‘si’ recibe el nombre de ‘ga’ (§57) y se elide (§220); aquí ‘ga’ no se sustituye por ‘e’ porque hay “ammā” (§115)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘ammā’, etc.”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “ammā”, etc., como en] bhoti kaññe.

116Kaccāyana Sutta. 197Rūpasiddhi Sutta.Akatarassā lato yv-ālapanassa ve-vo (291)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Akatarassa + lato + yo-ālapanassa + ve-vo = 4 voces]

Tasmā akatarassā lato yvālapanassa ve-vo-ādesā honti.

Bhikkhave, bhikkhavo; hetave, hetavo.

Akatarassā ti kimatthaṃ? Sayambhuvo.

Lato ti kimatthaṃ? Nāgiyo, dhenuyo, yāguyo.

Ālapanasse ti kimatthaṃ? Te hetavo, te bhikkhavo.

Después de ‘la’ no acortada, ‘ve’ y ‘vo’ del vocativo ‘yo’.
Después de la letra ‘la’, que no ha sido acortada, el vocativo ‘yo’ se sustituye por ‘ve’ y ‘vo’.

  1. Bhikkhave = bhikkhu + yo (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘yo’ se sustituye por ‘ve’ (§116); ‘u’, que no ha sido acortada, se convierte en ‘a’ (§97)).
  2. Bhikkhavo = bhikkhu + yo (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘yo’ se sustituye por ‘vo’ (§116); ‘u’, que no ha sido acortada, se convierte en ‘a’ (§97)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “no acortada”? [Este sutta no se aplica cuando ha sido acortada, como en] sayambhuvo.

  1. Sayambhuvo = sayambhū + yo (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘ū’ se acorta (§84); como ‘ū’ ha sido acortada, este sutta no opera; ‘yo’ se sustituye por ‘vo’ (§119)).

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘la’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘la’, como en] nāgiyo, dhenuyo, yāguyo.

¿Cuál es la finalidad de decir “del vocativo”? [Este sutta no se aplica cuando no hay vocativo, como en] te hetavo, te bhikkhavo.

117Kaccāyana Sutta. 124Rūpasiddhi Sutta.Jha-lato sassa no vā (292)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Jha-lato + sassa + no + vā = 4 voces]

Tasmā jha-lato sassa vibhattissa no-ādeso hoti vā.

Aggino, aggissa; sakhino, sakhissa; daṇḍino, daṇḍissa; bhikkhuno, bhikkhussa; sayambhuno, sayambhussa.

Sasse ti kimatthaṃ? Isinā, bhikkhunā.

Jha-lato ti kimatthaṃ? Purisassa.

Opcionalmente, después de ‘jha’ y ‘la’, ‘no’ [de] ‘sa’.
Opcionalmente, después de ‘jha’ y ‘la’, la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘no’.

  1. Aggino = aggi + sa (‘i’ recibe el nombre de ‘jha’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).
  2. Bhikkhuno = bhikkhu + sa (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘sa’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘sa’, como en] isinā, bhikkhunā.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de ‘jha’ y ‘la’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘jha’ o ‘la’, como en] purisassa.

118Kaccāyana Sutta. 146Rūpasiddhi Sutta.Gha-pato ca yonaṃ lopo (293)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Gha-pato + ca + yonaṃ + lopo = 4 voces]

Tehi gha pa jha la icc etehi yonaṃ lopo hoti vā.

Kaññā, kaññāyo; rattī, rattiyo; itthī, itthiyo; yāgū, yāguyo; vadhū, vadhuyo. Aggī, aggayo; bhikkhū, bhikkhavo; sayambhū, sayambhuvo; aṭṭhī, aṭṭhīni; āyū, āyūni.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y después de ‘gha’ y ‘pa’, [hay] elisión de ‘yo’.
Opcionalmente, después de ‘gha’, ‘pa’, ‘jha’ y ‘la’, hay elisión de ‘yo’.

  1. Kaññā = kaññā + yo (‘ā’ recibe el nombre de ‘gha’ (§60); ‘yo’ se elide (§118)).
  2. Rattī = ratti + yo (‘i’ recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘yo’ se elide (§118); ‘i’ se alarga (§88)).
  3. Itthī = itthī + yo (‘ī’ recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘yo’ se elide (§118)).
  4. Yāgū = yāgu + yo (‘u’ recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘yo’ se elide (§118); ‘u’ se alarga (§88)).
  5. Vadhū = vadhū + yo (‘ū’ recibe el nombre de ‘pa’ (§59); ‘yo’ se elide (§118)).

“Ca” es para arrastre.

119Kaccāyana Sutta. 155Rūpasiddhi Sutta.Lato vokāro ca (294)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Lato + vo-kāro + ca = 3 voces]

Tasmā lato yonaṃ vokāro hoti vā.

Bhikkhavo, bhikkhū; sayambhuvo, sayambhū.

Kāraggahaṇaṃ kimatthaṃ? Yonaṃ no ca hoti. Jantuno.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ. Amū purisā tiṭṭhanti. Amū purise passatha.

Y después de ‘la’, la letra ‘vo’.
Opcionalmente, después de ‘la’, ‘yo’ se sustituye por ‘vo’.

  1. Bhikkhavo = bhikkhu + yo (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘u’ se convierte en ‘a’ (§97); ‘yo’ se sustituye por ‘vo’ (§119)).

¿Cuál es la finalidad de tomar “kāra” [en el sutta]? ‘Yo’ también se sustituye por ‘no’.

  1. Jantuno = jantu + sa (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).

“Ca” es para prevenir la ocurrencia en los siguientes casos: Amū purisā tiṭṭhanti. Amū purise passatha.

  1. Amū = amu + yo (‘u’ recibe el nombre de ‘la’ (§58); por “ca”, ‘yo’ no se sustituye por ‘no’ (§119); ‘yo’ se elide (§118); ‘u’ se alarga (§88)).
Iti nāma-kappe paṭhamo kaṇḍo
Así termina la primera sección del capítulo de nombres
Dutiya-Kaṇḍa· Segunda sección
120Kaccāyana Sutta. 243Rūpasiddhi Sutta.Amhassa mamaṃ savibhattissa se (295)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Amhassa + mamaṃ + sa-vibhattissa + se = 4 voces]

Sabbass’ eva amhasaddassa savibhattissa mamaṃ-ādeso hoti se vibhattimhi.

Mamaṃ dīyate purisena. Mamaṃ pariggaho.

Cuando sigue la inflexión ‘sa’, “mamaṃ” [de] “amha”.
Cuando sigue la inflexión ‘sa’, toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mamaṃ”.

  1. Mamaṃ = amha + sa (“amha” junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por “mamaṃ” (§120)).
121Kaccāyana Sutta. 233Rūpasiddhi Sutta.Mayaṃ yomhi paṭhame (296)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Mayaṃ + yomhi + paṭhame = 3 voces]

Sabbass’ eva amhasaddassa savibhattissa mayaṃ-ādeso hoti yomhi paṭhame.

Mayaṃ gacchāma. Mayaṃ dema.

Amhasse ti kimatthaṃ? Purisā tiṭṭhanti.

Yomhi kimatthaṃ? Ahaṃ gacchāmi.

Paṭhame ti kimatthaṃ? Amhākaṃ passasi tvaṃ.

Cuando sigue la primera ‘yo’, “mayaṃ”.
Cuando sigue la primera [inflexión] ‘yo’, toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mayaṃ”.

  1. Mayaṃ = amha + yo (“amha” junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “mayaṃ” (§121)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘amha’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘amha’, como en] purisā tiṭṭhanti.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘yo’, como en] ahaṃ gacchāmi.

¿Cuál es la finalidad de decir “la primera [inflexión]”? [Este sutta no se aplica cuando ‘yo’ no es la primera inflexión, como en] amhākaṃ passasi tvaṃ.

122Kaccāyana Sutta. 99Rūpasiddhi Sutta.Ntussa nto (297)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ntussa + nto = 2 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa savibhattissa nto-ādeso hoti yomhi paṭhame.

Guṇavanto tiṭṭhanti.

Ntusse ti kimatthaṃ? Sabbe sattā gacchanti.

Paṭhame ti kimatthaṃ? Guṇavante passanti janā.

‘Nto’ de ‘ntu’.
Cuando sigue la primera [inflexión] ‘yo’, todo el sufijo ‘ntu’ junto con la inflexión se sustituye por ‘nto’.

  1. Guṇavanto = guṇavantu + yo (‘ntu’ junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por ‘nto’ (§122)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘ntu’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘ntu’, como en] sabbe sattā gacchanti.

¿Cuál es la finalidad de decir “la primera [inflexión]”? [Este sutta no se aplica cuando no es la primera inflexión, como en] guṇavante passanti janā.

123Kaccāyana Sutta. 103Rūpasiddhi Sutta.Ntassa se vā (298)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ntassa + se + vā = 3 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa savibhattissa ntassādeso hoti vā se vibhattimhi.

Sīlavantassa jhāyino (Khu. i, 29)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 29, sīlavato jhāyino vā.

Se ti kimatthaṃ? Sīlavā tiṭṭhati.

Opcionalmente, cuando sigue ‘sa’, ‘ntassa’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘sa’, todo el sufijo ‘ntu’ junto con la inflexión se sustituye por ‘ntassa’.

  1. Sīlavantassa = sīlavantu + sa (‘ntu’ junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘ntassa’ (§123)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘sa’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘sa’, como en] sīlavā tiṭṭhati.

124Kaccāyana Sutta. 98Rūpasiddhi Sutta.Ā simhi (299)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ā + simhi = 2 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa savibhattissa ā-ādeso hoti simhi vibhattimhi.

Guṇavā, paññavā, sīlavā, balavā, dhanavā, mahimā, satimā (M. i, 70)Majjhima-nikāya · tomo i, página 70, dhitimā (S. i, 170)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 170.

Ntusse ti kimatthaṃ? Puriso tiṭṭhati.

Simhī ti kimatthaṃ? Sīlavanto tiṭṭhanti.

Cuando sigue ‘si’, ‘ā’.
Cuando sigue la inflexión ‘si’, todo el sufijo ‘ntu’ junto con la inflexión se sustituye por ‘ā’.

  1. Guṇavā = guṇavantu + si (‘ntu’ junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§124); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Satimā = satimantu + si (‘ntu’ junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§124); ‘a’ se elide (§83)).
  3. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘ntu’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘ntu’, como en] puriso tiṭṭhati.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en] sīlavanto tiṭṭhanti.

125Kaccāyana Sutta. 198Rūpasiddhi Sutta.Aṃ napuṃsake (300-1)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aṃ + napuṃsake = 2 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa savibhattissa aṃ-ādeso hoti simhi vibhattimhi napuṃsake vattamānassa.

Guṇavaṃ cittaṃ tiṭṭhati; rucimaṃ pupphaṃ virocati.

Simhi ti kimatthaṃ? Vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ virūḷhapupphaṃ passasi tvaṃ.

En el neutro, ‘aṃ’.
Cuando sigue la inflexión ‘si’ y el género es neutro, todo el sufijo ‘ntu’ junto con la inflexión se sustituye por ‘aṃ’.

  1. Guṇavaṃ = guṇavantu + si (‘ntu’ junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§125); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en] vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ virūḷhapupphaṃ passasi tvaṃ.

126Kaccāyana Sutta. 101Rūpasiddhi Sutta.Avaṇṇā ca ge (301-2)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Avaṇṇā + ca + ge = 3 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa savibhattissa aṃ-avaṇṇā ca honti ge pare.

Bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y cuando sigue ‘ga’, [hay ‘aṃ’], ‘a’ y ‘ā’.
Cuando sigue ‘ga’, todo el sufijo ‘ntu’ junto con la inflexión se sustituye por ‘aṃ’, ‘a’ y ‘ā’.

  1. Guṇavaṃ = guṇavantu + si (‘si’ recibe el nombre de ‘ga’ (§57); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§126); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Guṇava = guṇavantu + si (‘si’ recibe el nombre de ‘ga’ (§57); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘a’ (§126); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Guṇavā = guṇavantu + si (‘si’ recibe el nombre de ‘ga’ (§57); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§126); ‘a’ se elide (§83)).

“Ca” es para arrastre.

127Kaccāyana Sutta. 102Rūpasiddhi Sutta.To-ti-tā sa-smiṃ-nāsu (303)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[To-ti-tā + sa-smiṃ-nāsu = 2 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa savibhattissa to-ti-tādesā honti vā sa smiṃ nā icc etesu yathāsaṅkhyaṃ.

Guṇavato, guṇavantassa; guṇavati, guṇavantasmiṃ; guṇavatā, guṇavantena; satimato, satimantassa; satimati, satimantasmiṃ; satimatā, satimantena.

Etesv iti kimatthaṃ? Guṇavā. Satimā (M. i, 70)Majjhima-nikāya · tomo i, página 70.

Cuando siguen ‘sa’, ‘smiṃ’ y ‘nā’, [hay] ‘to’, ‘ti’ y ‘tā’.
Opcionalmente, cuando siguen ‘sa’, ‘smiṃ’ y ‘nā’, todo el sufijo ‘ntu’ junto con la inflexión se sustituye por ‘to’, ‘ti’ y ‘tā’ respectivamente.

  1. Guṇavato = guṇavantu + sa (‘ntu’ junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘to’ (§127)).
  2. Guṇavati = guṇavantu + smiṃ (‘ntu’ junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ti’ (§127)).
  3. Guṇavatā = guṇavantu + nā (‘ntu’ junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘tā’ (§127)).
  4. Satimato = satimantu + sa (‘ntu’ junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘to’ (§127)).
  5. Satimati = satimantu + smiṃ (‘ntu’ junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ti’ (§127)).
  6. Satimatā = satimantu + nā (‘ntu’ junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘tā’ (§127)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando estos siguen”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen estos, como en] guṇavā, satimā.

128Kaccāyana Sutta. 104Rūpasiddhi Sutta.Naṃmhi taṃ vā (304)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Naṃmhi + taṃ + vā = 3 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa savibhattissa taṃ-ādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.

Guṇavataṃ, guṇavantānaṃ; satimataṃ, satimantānaṃ.

Naṃmhi ti kimatthaṃ? Guṇavanto tiṭṭhanti. Satimanto tiṭṭhanti.

Opcionalmente, cuando sigue ‘naṃ’, ‘taṃ’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘naṃ’, todo el sufijo ‘ntu’ junto con la inflexión se sustituye por ‘taṃ’.

  1. Guṇavataṃ = guṇavantu + naṃ (‘ntu’ junto con la inflexión ‘naṃ’ se sustituye por ‘taṃ’ (§128)).
  2. Satimataṃ = satimantu + naṃ (‘ntu’ junto con la inflexión ‘naṃ’ se sustituye por ‘taṃ’ (§128)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘naṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘naṃ’, como en] guṇavanto tiṭṭhanti, satimanto tiṭṭhanti.

129Kaccāyana Sutta. 222Rūpasiddhi Sutta.Imass’ idaṃ aṃ-sisu napuṃsake (305)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Imassa + idaṃ + aṃ-sisu + napuṃsake = 4 voces]

Sabbass’ eva imasaddassa savibhattissa idaṃ-ādeso hoti vā aṃ-sisu napuṃsake vattamānassa.

Idaṃ cittaṃ passasi; idaṃ cittaṃ tiṭṭhati; imaṃ cittaṃ passasi; imaṃ cittaṃ tiṭṭhati.

Napuṃsake ti kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi. Ayaṃ puriso tiṭṭhati.

En el neutro, cuando siguen ‘aṃ’ y ‘si’, ‘idaṃ’ [de] ‘ima’.
Opcionalmente, en el género neutro, cuando siguen ‘aṃ’ y ‘si’, toda la palabra “ima” junto con la inflexión se sustituye por “idaṃ”.

  1. Idaṃ = ima + aṃ (“ima” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “idaṃ” (§129)).

¿Cuál es la finalidad de decir “en el neutro”? [Este sutta no se aplica cuando no es neutro, como en] imaṃ purisaṃ passasi; ayaṃ puriso tiṭṭhati.

130Kaccāyana Sutta. 225Rūpasiddhi Sutta.Amuss’ āduṃ (308)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Amussa + āduṃ = 2 voces]

Sabbass’ eva amusaddassa savibhattissa aduṃ-ādeso hoti aṃ-sisu napuṃsake vattamānassa.

Aduṃ (Khu. v, 34)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 34 pupphaṃ passasi; aduṃ (Khu. v, 34)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 34 pupphaṃ virocati.

Napuṃsake ti kimatthaṃ? Amuṃ (M. i, 210)Majjhima-nikāya · tomo i, página 210 rājānaṃ passasi; asu (D. ii, 162)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 162 rājā tiṭṭhati.

“Aduṃ” [de] “amu”.
En el género neutro, cuando siguen ‘aṃ’ y ‘si’, toda la palabra “amu” junto con la inflexión se sustituye por “aduṃ”.

  1. Aduṃ = amu + aṃ (“amu” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “aduṃ” (§130)).

¿Cuál es la finalidad de decir “en el neutro”? [Este sutta no se aplica cuando no es neutro, como en] amuṃ rājānaṃ passasi; asu rājā tiṭṭhati.

131Kaccāyana Sutta. 0Rūpasiddhi Sutta.Itthi-puma-napuṃsaka-saṅkhyaṃ (309)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Itthi-puma-napuṃsaka-saṅkhyaṃ = 1 voz]

“Itthi-puma-napuṃsaka-saṅkhyaṃ” icc etaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

Un número que es femenino, masculino y neutro.
“Un número que es femenino, masculino y neutro”, esto se debe entender como aforismo regulativo (adhikāra-sutta).31Este sutta se arrastra y tiene influencia sobre los tres suttas siguientes: §132 · Yosu dvinnaṃ dve ca — Y cuando siguen ‘yo’, “dve” [de] “dvi”.">§132-§133 · Ti-catunnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāri — “Tisso”, “catasso”, “tayo”, “cattāro”, “tīṇi”, “cattāri” [de] “ti” y “catu”.">§133-§134 · Pañcādīnam akāro — La letra ‘a’ de “pañca”, etc.">§134.

31Este sutta se arrastra y tiene influencia sobre los tres suttas siguientes: §132-§133-§134.
132Kaccāyana Sutta. 228Rūpasiddhi Sutta.Yosu dvinnaṃ dve ca (310)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yosu + dvinnaṃ + dve + ca = 4 voces]

Dvinnaṃ saṅkhyānaṃ itthi-puma-napuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ dve hoti yo icc etesu.

Dve itthiyo, dve dhammā, dve rūpāni.

Yosv iti kimatthaṃ? Dvīsu.

Caggahaṇena duve dvaya ubha ubhaya duvi ca honti yo nā aṃ naṃ icc etesu. Duve (DA. i, 58)Dīgha-nikāya-aṭṭhakathā · tomo i, página 58 samaṇā. Duve (DA. i, 58)Dīgha-nikāya-aṭṭhakathā · tomo i, página 58 brāhmaṇā. Duve (DA. i, 58)Dīgha-nikāya-aṭṭhakathā · tomo i, página 58 janā. Dvayena, dvayaṃ (Vin. i, 24; VinA. i, 105)Vinaya-piṭaka · Vinaya-aṭṭhakathā. Ubhinnaṃ (Khu. v, 18)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 18. Ubhayesaṃ, duvinnaṃ.

Y cuando siguen ‘yo’, “dve” [de] “dvi”.
Cuando siguen ‘yo’, el numeral “dvi”, que es femenino, masculino y neutro, junto con la inflexión se sustituye por “dve”.

  1. Dve = dvi + yo (“dvi” junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “dve” (§132)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘yo’, como en] dvīsu.

Por la inclusión de “ca”, cuando siguen ‘yo’, ‘nā’, ‘aṃ’ y ‘naṃ’, también hay sustituciones por “duve”, “dvaya”, “ubha”, “ubhaya” y “duvi”.

  1. Duve samaṇā, duve brāhmaṇā, duve janā.
  2. Dvayena, dvayaṃ.
  3. Ubhinnaṃ.
  4. Ubhayesaṃ, duvinnaṃ.
133Kaccāyana Sutta. 230Rūpasiddhi Sutta.Ti-catunnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāri (311)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ti-catunnaṃ + tisso-catasso-tayo-cattāro-tīṇi-cattāri = 2 voces]

Ti-catunnaṃ saṅkhyānaṃ itthi-puma-napuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāri icc ete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ yo icc etesu.

Tisso vedanā (D. iii, 181)Dīgha-nikāya · tomo iii, página 181; catasso disā; tayo janā (Khu. v, 196)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 196; cattāro purisā; tīṇi āyatanāni; cattāri ariyasaccāni (Khu. i, 3)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 3.

Yosv iti kimatthaṃ? Tīsu, catūsu.

“Tisso”, “catasso”, “tayo”, “cattāro”, “tīṇi”, “cattāri” [de] “ti” y “catu”.
Cuando sigue ‘yo’, los numerales “ti” y “catu”, que son femeninos, masculinos y neutros, junto con las inflexiones se sustituyen por “tisso”, “catasso”, “tayo”, “cattāro”, “tīṇi” y “cattāri” respectivamente.

  1. Tisso = ti + yo (“ti”, que es femenino, junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “tisso” (§133)).
  2. Catasso = catu + yo (“catu”, que es femenino, junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “catasso” (§133)).
  3. Tayo = ti + yo (“ti”, que es masculino, junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “tayo” (§133)).
  4. Cattāro = catu + yo (“catu”, que es masculino, junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “cattāro” (§133)).
  5. Tīṇi = ti + yo (“ti”, que es neutro, junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “tīṇi” (§133)).
  6. Cattāri = catu + yo (“catu”, que es neutro, junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por “cattāri” (§133)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘yo’, como en] tīsu, catūsu.

134Kaccāyana Sutta. 251Rūpasiddhi Sutta.Pañcādīnam akāro (247)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pañca-ādīnaṃ + akāro = 2 voces]

Pañcādīnaṃ saṅkhyānaṃ itthi-puma-napuṃsake vattamānānaṃ savibhattissa antassa sarassa akāro hoti yo icc etesu.

Pañca, pañca; cha, cha; satta, satta; aṭṭha, aṭṭha; nava, nava; dasa, dasa.

Pañcādīnam iti kimatthaṃ? Dve, tayo.

La letra ‘a’ de “pañca”, etc.
Cuando sigue ‘yo’, la vocal final junto con la inflexión, de los numerales “pañca”, etc., que son femeninos, masculinos y neutros, se sustituye por la letra ‘a’.32Este sutta sirve para impedir la operación del §107 · Sabbayo-nīnam ā e — ‘Ā’ y ‘e’ de todo ‘yo’ y ‘ni’.">§107.

  1. Pañca = pañca + yo (‘a’ de “pañca” junto con la inflexión ‘yo’ se sustituye por ‘a’ (§134)).
  2. El procedimiento de formación del resto de los ejemplos es similar al anterior.

¿Cuál es la finalidad de decir “de los numerales ‘pañca’, etc.”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “pañca”, etc., como en] dve, tayo.


32Este sutta sirve para impedir la operación del §107.
135Kaccāyana Sutta. 118Rūpasiddhi Sutta.Rājassa rañño rājino se (314)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Rājassa + rañño-rājino + se = 3 voces]

Sabbass’ eva rājasaddassa savibhattissa rañño rājino (Khu. i, 324)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 324 icc ete ādesā honti se vibhattimhi.

Rañño, rājino.

Se ti kimatthaṃ? Raññā.

Cuando sigue la inflexión ‘sa’, “rañño” y “rājino” [de] “rāja”.
Cuando sigue la inflexión ‘sa’, toda la palabra “rāja” junto con la inflexión se sustituye por “rañño” y “rājino”.

  1. Rañño = rāja + sa (“rāja” junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por “rañño” (§135)).
  2. Rājino = rāja + sa (“rāja” junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por “rājino” (§135)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘sa’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘sa’, como en] raññā.

136Kaccāyana Sutta. 119Rūpasiddhi Sutta.Raññaṃ naṃmhi vā (315)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Raññaṃ + naṃmhi + vā = 3 voces]

Sabbass’ eva rājasaddassa savibhattissa raññaṃ-ādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.

Raññaṃ, rājūnaṃ (Khu. i, 88)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 88 idaṃ raṭṭhaṃ.

Opcionalmente, cuando sigue ‘naṃ’, “raññaṃ”.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘naṃ’, toda la palabra “rāja” junto con la inflexión se sustituye por “raññaṃ”.

  1. Raññaṃ = rāja + naṃ (“rāja” junto con la inflexión ‘naṃ’ se sustituye por “raññaṃ” (§136)).
137Kaccāyana Sutta. 116Rūpasiddhi Sutta.Nāmhi raññā vā (316)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Nāmhi + raññā + vā = 3 voces]

Sabbass’ eva rājasaddassa savibhattissa raññā-ādeso hoti vā nāmhi vibhattimhi.

Tena raññā kataṃ, rājena vā kataṃ.

Nāmhi ti kimatthaṃ? Rañño santakaṃ.

Opcionalmente, cuando sigue ‘nā’, “raññā”.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘nā’, toda la palabra “rāja” junto con la inflexión se sustituye por “raññā”.

  1. Raññā = rāja + nā (“rāja” junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por “raññā” (§137)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘nā’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘nā’, como en] rañño santakaṃ.

138Kaccāyana Sutta. 121Rūpasiddhi Sutta.Smiṃmhi raññe rājini (317)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Smiṃmhi + raññe-rājini = 2 voces]

Sabbass’ eva rājasaddassa savibhattissa raññe-rājini icc ete ādesā honti smiṃmhi vibhattimhi.

Raññe, rājini sīlaṃ tiṭṭhati.

Cuando sigue ‘smiṃ’, “raññe” y “rājini”.
Cuando sigue la inflexión ‘smiṃ’, toda la palabra “rāja” junto con la inflexión se sustituye por “raññe” y “rājini”.

  1. Raññe = rāja + smiṃ (“rāja” junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por “raññe” (§138)).
  2. Rājini = rāja + smiṃ (“rāja” junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por “rājini” (§138)).
139Kaccāyana Sutta. 245Rūpasiddhi Sutta.Tumh’-āmhākaṃ tayi mayi (318)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tumha-amhākaṃ + tayi-mayi = 2 voces]

Sabbessaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayi mayi icc ete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ smiṃmhi vibhattimhi.

Tayi, mayi.

Smiṃmhī ti kimatthaṃ? Tvaṃ bhavasi. Ahaṃ bhavāmi.

“Tayi” y “mayi” [de] “tumha” y “amha”.
Cuando sigue la inflexión ‘smiṃ’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tayi”, y toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mayi”.

  1. Tayi = tumha + smiṃ (“tumha” junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por “tayi” (§139)).
  2. Mayi = amha + smiṃ (“amha” junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por “mayi” (§139)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘smiṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘smiṃ’, como en] tvaṃ bhavasi, ahaṃ bhavāmi.

140Kaccāyana Sutta. 232Rūpasiddhi Sutta.Tvam-ahaṃ simhi ca (319-20)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tvaṃ-ahaṃ + simhi + ca = 3 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tvaṃ-ahaṃ icc ete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ simhi vibhattimhi.

Tvaṃ, ahaṃ.

Simhi ti kimatthaṃ? Tayi, mayi.

Caggahaṇena tuvaṃ ca hoti. Tuvaṃ satthā (M. ii, 354)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 354.

Y cuando sigue ‘si’, “tvaṃ” y “ahaṃ”.
Cuando sigue la inflexión ‘si’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tvaṃ”, y toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “ahaṃ”.

  1. Tvaṃ = tumha + si (“tumha” junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por “tvaṃ” (§140)).
  2. Ahaṃ = amha + si (“amha” junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por “ahaṃ” (§140)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en] tayi, mayi.

Por la inclusión de “ca”, también hay sustitución por “tuvaṃ”.

  1. Tuvaṃ = tumha + si (“tumha” junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por “tuvaṃ” (§140)).
141Kaccāyana Sutta. 241Rūpasiddhi Sutta.Tava-mama se
[Tava-mama + se = 2 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tava mama icc ete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.

Tava, mama.

Se ti kimatthaṃ? Tayi, mayi.

Cuando sigue ‘sa’, “tava” y “mama”.
Cuando sigue la inflexión ‘sa’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tava”, y toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mama”.

  1. Tava = tumha + sa (“tumha” junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por “tava” (§141)).
  2. Mama = amha + sa (“amha” junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por “mama” (§141)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘sa’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘sa’, como en] tayi, mayi.

142Kaccāyana Sutta. 242Rūpasiddhi Sutta.Tuyhaṃ mayhañ ca (321)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tuyhaṃ-mayhaṃ + ca = 2 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tuyhaṃ mayhaṃ icc ete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.

Tuyhaṃ, mayhaṃ dhanaṃ dīyate.

Se ti kimatthaṃ? Tayā, mayā.

Y “tuyhaṃ” y “mayhaṃ”.
Cuando sigue la inflexión ‘sa’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tuyhaṃ”, y toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mayhaṃ”.

  1. Tuyhaṃ = tumha + sa (“tumha” junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por “tuyhaṃ” (§142)).
  2. Mayhaṃ = amha + sa (“amha” junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por “mayhaṃ” (§142)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘sa’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘sa’, como en] tayā, mayā.

143Kaccāyana Sutta. 235Rūpasiddhi Sutta.Taṃ-mam aṃmhi (322)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Taṃ-maṃ + aṃmhi = 2 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ maṃ icc ete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.

Taṃ, maṃ.

Aṃmhi ti kimatthaṃ? Tayā, mayā.

Cuando sigue ‘aṃ’, “taṃ” y “maṃ”.
Cuando sigue la inflexión ‘aṃ’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “taṃ”, y toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “maṃ”.

  1. Taṃ = tumha + aṃ (“tumha” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “taṃ” (§143)).
  2. Maṃ = amha + aṃ (“amha” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “maṃ” (§143)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘aṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘aṃ’, como en] tayā, mayā.

144Kaccāyana Sutta. 234Rūpasiddhi Sutta.Tavaṃ mamañ ca navā (322)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tavaṃ-mamaṃ + ca + navā = 3 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavaṃ-mamaṃ icc ete ādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.

Tavaṃ, mamaṃ passati.

Navā ti kimatthaṃ? Taṃ, maṃ passati.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y ocasionalmente “tavaṃ” y “mamaṃ”.
Ocasionalmente, cuando sigue la inflexión ‘aṃ’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tavaṃ”, y toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mamaṃ”.

  1. Tavaṃ = tumha + aṃ (“tumha” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “tavaṃ” (§144)).
  2. Mamaṃ = amha + aṃ (“amha” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “mamaṃ” (§144)).

¿Cuál es la finalidad de decir “ocasionalmente”? [Para excluir los casos en que no se aplica esta regla, como en] taṃ, maṃ passati.

“Ca” es para arrastre.33Para traer la voz “aṃmhi” del sutta anterior.


33Para traer la voz “aṃmhi” del sutta anterior.
145Kaccāyana Sutta. 238Rūpasiddhi Sutta.Nāmhi tayā mayā (323)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Nāmhi + tayā-mayā = 2 voces]

Sabbessaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā mayā icc ete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ nāmhi vibhattimhi.

Tayā, mayā kataṃ.

Nāmhī ti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.

Cuando sigue ‘nā’, “tayā” y “mayā”.
Cuando sigue la inflexión ‘nā’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tayā”, y toda la palabra “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mayā”.

  1. Tayā = tumha + nā (“tumha” junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por “tayā” (§145)).
  2. Mayā = amha + nā (“amha” junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por “mayā” (§145)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue la inflexión ‘nā’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘nā’, como en] tumhehi, amhehi.

146Kaccāyana Sutta. 236Rūpasiddhi Sutta.Tumhassa tuvaṃ-tvaṃ aṃmhi (324)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tumhassa + tuvaṃ-tvaṃ + aṃmhi = 3 voces]

Sabbassa tumhasaddassa savibhattissa tuvaṃ tvaṃ icc ete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi.

Kaliṅgarassa tuvaṃ maññe, kaṭṭhassa tvaṃ maññe.

Cuando sigue ‘aṃ’, “tuvaṃ” y “tvaṃ” [de] “tumha”.
Cuando sigue la inflexión ‘aṃ’, toda la palabra “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tuvaṃ” y “tvaṃ”.

  1. Tuvaṃ = tumha + aṃ (“tumha” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “tuvaṃ” (§146)).
  2. Tvaṃ = tumha + aṃ (“tumha” junto con la inflexión ‘aṃ’ se sustituye por “tvaṃ” (§146)).
147Kaccāyana Sutta. 246Rūpasiddhi Sutta.Padato dutiyā-catutthī-chaṭṭhīsu vo-no (325)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Padato + dutiyā-catutthī-chaṭṭhīsu + vo-no = 3 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vo-no-ādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ dutiyā catutthī chaṭṭhī icc etesu bahuvacanesu.

Pahāya vo bhikkhave gamissāmi (Khu. iv, 265)Khuddaka-nikāya · tomo iv, página 265; mā no ajja vikantiṃsu (Khu. vi, 93)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 93 rañño sūdā mahānase. Evaṃ dutiyatthe.

Dhammaṃ vo bhikkhave desessāmi (M. iii, 86)Majjhima-nikāya · tomo iii, página 86; saṃvibhajetha no rajjena (D. ii, 188)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 188. Evaṃ catutthyatthe.

Tuṭṭho ’smi vo bhikkhave pakatiyā (Khu. vi, 89)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 89; satthā no Bhagavā anuppatto (M. i, 266)Majjhima-nikāya · tomo i, página 266. Evaṃ chaṭṭhyatthe.

Navā ti kimatthaṃ? Eso amhākaṃ satthā.

Tumha-amhākaṃ iti kimatthaṃ? Ete isayo passasi.

Padato ti kimatthaṃ? Tumhākaṃ satthā.

Etesv iti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe.

Después de una palabra, cuando siguen la segunda, cuarta y sexta [inflexiones], “vo” y “no”.
Ocasionalmente, cuando siguen la segunda, cuarta y sexta inflexiones en plural, toda la palabra “tumha” y “amha”, cuando están después de una palabra, junto con las inflexiones, se sustituyen por “vo” y “no” respectivamente.34“Vo” y “no” no pueden ir al comienzo de una oración.

  1. Vo = tumha + yo (“tumha” junto con la segunda inflexión plural ‘yo’ se sustituye por “vo” (§147)).
  2. No = amha + yo (“amha” junto con la segunda inflexión plural ‘yo’ se sustituye por “no” (§147)).

“Pahāya vo bhikkhave gamissāmi” (habiendo abandonado a vosotros, oh bhikkhus, iré).

“Mā no ajja vikantiṃsu rañño sūdā mahānase” (que los cocineros del rey en la cocina real no nos corten hoy).

  1. Vo = tumha + naṃ (“tumha” junto con la cuarta inflexión plural ‘naṃ’ se sustituye por “vo” (§147)).
  2. No = amha + naṃ (“amha” junto con la cuarta inflexión plural ‘naṃ’ se sustituye por “no” (§147)).

“Dhammaṃ vo bhikkhave desessāmi” (oh, bhikkhus, os enseñaré el Dhamma).

“Saṃvibhajetha no rajjena” (compartid con nosotros el reino).

  1. Vo = tumha + naṃ (“tumha” junto con la sexta inflexión plural ‘naṃ’ se sustituye por “vo” (§147)).
  2. No = amha + naṃ (“amha” junto con la sexta inflexión plural ‘naṃ’ se sustituye por “no” (§147)).

“Tuṭṭho ’smi vo bhikkhave pakatiyā” (oh bhikkhus, estoy satisfecho con vuestra naturaleza).

“Satthā no Bhagavā anuppatto” (el Bienaventurado, nuestro Maestro, ha arribado).

¿Cuál es la finalidad de decir “ocasionalmente”? [Este sutta no se aplica siempre, como en] eso amhākaṃ satthā.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘tumha’ y ‘amha’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “tumha” y “amha”, como en] ete isayo passasi.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de una palabra”? [Este sutta no se aplica cuando no van después de una palabra, como en] tumhākaṃ satthā.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen la segunda, cuarta y sexta [inflexiones]”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen estas inflexiones, como en] gacchatha tumhe.


34“Vo” y “no” no pueden ir al comienzo de una oración.
148Kaccāyana Sutta. 247Rūpasiddhi Sutta.Te-me ’kavacanesu ca (326)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Te-me + ekavacanesu + ca = 3 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te me-ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ catutthī chaṭṭhī icc etesu ekavacanesu.

Dadāmi te gāmavarāni pañca (Khu. v, 229)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 229; dadāhi me gāmavaraṃ; idaṃ te raṭṭhaṃ (Khu. vi, 66, 131)Khuddaka-nikāya; ayaṃ me putto.

Padato ti kimatthaṃ? Tava ñāti, mama ñāti.

Y cuando siguen [aquellas inflexiones] en el singular, “te” y “me”.
Cuando siguen la cuarta y sexta inflexiones en el singular, toda la palabra “tumha” y “amha”, cuando están después de una palabra, junto con las inflexiones, se sustituyen por “te” y “me” respectivamente.

  1. Te = tumha + sa (“tumha” junto con la cuarta inflexión singular ‘sa’ se sustituye por “te” (§148)).
  2. Me = amha + sa (“amha” junto con la cuarta inflexión singular ‘sa’ se sustituye por “me” (§148)).

“Dadāmi te gāmavarāni pañca” (te doy cinco aldeas como premio).

“Dadāhi me gāmavaraṃ” (dame una aldea como premio).

“Idaṃ te raṭṭhaṃ” (este es tu reino).

“Ayaṃ me putto” (este es mi hijo).

¿Cuál es la finalidad de decir “después de una palabra”? [Este sutta no se aplica cuando no van después de una palabra, como en] tava ñāti, mama ñāti.

149Kaccāyana Sutta. 248Rūpasiddhi Sutta.Na aṃmhi (327)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Na + aṃmhi = 2 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te-me-ādesā na honti aṃmhi vibhattimhi.

Passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ (Khu. vi, 14)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 14; so maṃ bravīti.

Cuando sigue ‘aṃ’, no [hay cambio].
Cuando sigue la inflexión ‘aṃ’, toda la palabra “tumha” y “amha”, cuando están después de una palabra, junto con las inflexiones, no se sustituyen por “te” y “me”.

  1. Taṃ = tumha + aṃ (aquí “tumha” junto con la inflexión ‘aṃ’ no se sustituye por “te”, sino que se sustituye por “taṃ” (§143)).
  2. Maṃ = amha + aṃ (aquí “amha” junto con la inflexión ‘aṃ’ no se sustituye por “me”, sino que se sustituye por “maṃ” (§143)).

“Passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ” (que puedas verlo sano durante cien años).

“So maṃ bravīti” (él me habla).

150Kaccāyana Sutta. 249Rūpasiddhi Sutta.Vā tatiye ca (328)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vā + tatiye + ca = 3 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te-me-ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ tatiy’-ekavacane pare.

Kataṃ te pāpaṃ, kataṃ me pāpaṃ, kataṃ tayā pāpaṃ, kataṃ mayā pāpaṃ.

Padato ti kimatthaṃ? Tayā kataṃ, mayā kataṃ.

Y opcionalmente, en la tercera [inflexión singular].
Opcionalmente, cuando sigue la tercera inflexión singular, toda la palabra “tumha” y “amha”, cuando están después de una palabra, junto con las inflexiones, se sustituyen por “te” y “me” respectivamente.

  1. Te = tumha + nā (“tumha” junto con la tercera inflexión singular ‘nā’ se sustituye por “te” (§150)).
  2. Me = amha + nā (“amha” junto con la tercera inflexión singular ‘nā’ se sustituye por “me” (§150)).

“Kataṃ te pāpaṃ” (el mal hecho por ti).

“Kataṃ me pāpaṃ” (el mal hecho por mí).

¿Cuál es la finalidad de decir “después de una palabra”? [Este sutta no se aplica cuando no van después de una palabra, como en] tayā kataṃ, mayā kataṃ.

151Kaccāyana Sutta. 250Rūpasiddhi Sutta.Bahuvacanesu vo no (329)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Bahuvacanesu + vo-no = 2 voces]

Sabbesaṃ tumha-amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vo-no-ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ tatiyābahuvacanesu paresu.

Kataṃ vo kammaṃ, kataṃ no kammaṃ.

En el plural, “vo” y “no”.
Cuando sigue la tercera inflexión plural, toda la palabra “tumha” y “amha”, cuando están después de una palabra, junto con las inflexiones, se sustituyen por “vo” y “no” respectivamente.

  1. Vo = tumha + hi (“tumha” junto con la tercera inflexión plural ‘hi’ se sustituye por “vo” (§151)).
  2. No = amha + hi (“amha” junto con la tercera inflexión plural ‘hi’ se sustituye por “no” (§151)).

“Kataṃ vo kammaṃ” (la acción hecha por vosotros).

“Kataṃ no kammaṃ” (la acción hecha por nosotros).

152Kaccāyana Sutta. 136Rūpasiddhi Sutta.Pumantass’ ā simhi (331-2)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Puma-antassa + ā + simhi = 3 voces]

Puma icc evam antassa savibhattissa ā-ādeso hoti simhi vibhattimhi.

Pumā tiṭṭhati.

Simhī ti kimatthaṃ? Pumāno tiṭṭhanti.

Antaggahaṇena maghava yuva icc evam ādīnam antassa savibhattissa ā-ādeso hoti. Maghavā, yuvā.

Cuando sigue ‘si’, ‘ā’ del final de “puma”.
Cuando sigue la inflexión ‘si’, la vocal final de “puma” junto con la inflexión se sustituye por ‘ā’.

  1. Pumā = puma + si (‘a’ de “puma” junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§152)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en] pumāno tiṭṭhanti.

  1. Pumāno = puma + yo (‘a’ de “puma” junto con ‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§155)).

Por la inclusión de “anta”, la vocal final de “maghava”, “yuva”, etc., también se sustituye por ‘ā’ junto con las inflexiones.

  1. Maghavā = maghava + si (‘a’ de “maghava” junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§152)).
  2. Yuvā = yuva + si (‘a’ de “yuva” junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§152)).
153Kaccāyana Sutta. 138Rūpasiddhi Sutta.Am ālapanekavacane (333)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aṃ + ālapana-ekavacane = 2 voces]

Puma icc evam antassa savibhattissa aṃ-ādeso hoti ālapanekavacane pare.

He pumaṃ.

Ālapane ti kimatthaṃ? Pumā.

Ekavacane ti kimatthaṃ? He pumāno.

Cuando sigue el vocativo singular, ‘aṃ’.
Cuando sigue el vocativo singular, la vocal final de “puma” junto con la inflexión se sustituye por ‘aṃ’.

  1. Pumaṃ = puma + si (‘a’ de “puma” junto con la inflexión ‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§153)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue el vocativo”? [Este sutta no se aplica cuando no es vocativo, como en] pumā.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue el singular”? [Este sutta no se aplica cuando no es singular, como en] he pumāno.

154Kaccāyana Sutta. 0Rūpasiddhi Sutta.Samāse ca vibhāsā (334)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Samāse + ca + vibhāsā = 3 voces]

Puma icc evam antassa samāse ca aṃ-ādeso hoti vibhāsā samāse kate.

Itthī ca pumā ca napuṃsakaṃ ca itthipumannapuṃsakāni. Itthipumannapuṃsakānaṃ samūho itthipumannapuṃsakasamūho.

Vibhāsā ti kimatthaṃ? Itthipumanapuṃsakāni.

Y facultativamente en un compuesto.
Facultativamente, cuando se forma un compuesto, la vocal final de “puma” junto con la inflexión se sustituye por ‘aṃ’.

  1. Itthipumannapuṃsakāni = itthī ca pumā ca napuṃsakaṃ ca (‘ā’ de “puma” se sustituye por ‘aṃ’ (§154); ‘ṃ’ se sustituye por ‘n’ (§31)).

¿Cuál es la finalidad de decir “facultativamente”? [Este sutta no se aplica siempre, como en] itthipumanapuṃsakāni.

155Kaccāyana Sutta. 137Rūpasiddhi Sutta.Yosv āno (335)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yosu + āno = 2 voces]

Puma icc evam antassa savibhattissa āno-ādeso hoti yosu vibhattīsu.

Pumāno, he pumāno.

Yosv iti kimatthaṃ? Pumā.

Cuando siguen ‘yo’, ‘āno’.
Cuando siguen las inflexiones ‘yo’, la vocal final de “puma” junto con la inflexión se sustituye por ‘āno’.

  1. Pumāno = puma + yo (‘a’ de “puma” junto con ‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§155)).
  2. He pumāno = puma + yo (vocativo plural; ‘a’ de “puma” junto con ‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§155)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘yo’, como en] pumā.

156Kaccāyana Sutta. 142Rūpasiddhi Sutta.Āne smiṃmhi vā (336)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Āne + smiṃmhi + vā = 3 voces]

Puma icc evam antassa savibhattissa āne-ādeso hoti vā smiṃmhi vibhattimhi.

Pumāne, pume vā.

Opcionalmente, cuando sigue ‘smiṃ’, ‘āne’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘smiṃ’, la vocal final de “puma” junto con la inflexión se sustituye por ‘āne’.

  1. Pumāne = puma + smiṃ (‘a’ de “puma” junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘āne’ (§156)).
157Kaccāyana Sutta. 140Rūpasiddhi Sutta.Hi-vibhattimhi ca (337-8)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Hi-vibhattimhi + ca = 2 voces]

Puma icc evam antassa hi vibhattimhi ca āne-ādeso hoti.

Pumānehi, pumānebhi.

Puna vibhattiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Savibhattiggahaṇa-nivattanatthaṃ. Pumānehi.

Caggahaṇena maghava yuva icc evamādīnam antassa āna-ādeso hoti si yo aṃ yo icc etesu vibhattīsu. Puma-kamma-thāmantassa c’ ukāro hoti sa-smāsu vibhattīsu. Maghavāno. Maghavānā, maghavānaṃ, maghavāne. Yuvāno, yuvānā, yuvānaṃ, yuvāne; pumuno, pumunā. Kammuno, kammunā. Thāmuno, thāmunā.

Y cuando sigue la inflexión ‘hi’.
Cuando sigue la inflexión ‘hi’, la vocal final de “puma” se sustituye por ‘āne’.

  1. Pumānehi = puma + hi (‘a’ de “puma” se sustituye por ‘āne’ (§157)).

¿Cuál es la finalidad de tomar “vibhatti” de nuevo? Para impedir la inclusión de “savibhatti”35Esto significa que, a diferencia de los suttas anteriores, en este sutta solamente se sustituye la vocal final de “puma”. en este sutta. Ejemplo: pumānehi.

Por la inclusión de “ca”, cuando siguen las inflexiones ‘si’, ‘yo’, ‘aṃ’ y ‘yo’, la vocal final de “maghava”, “yuva”, etc., se sustituye por ‘āna’. Y cuando siguen las inflexiones ‘sa’ y ‘smā’, la vocal [final] de “puma”, “kamma” y “thāma” se sustituye por la letra ‘u’.

  1. Maghavāno = maghava + si (por “ca”, ‘a’ de “maghava” se sustituye por ‘āna’ (§157); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); ‘a’ de ‘āna’ se elide (§83)).
  2. Maghavānā = maghava + yo (por “ca”, ‘a’ de “maghava” se sustituye por ‘āna’ (§157); ‘yo’ se sustituye por ‘ā’ (§107); ‘a’ de ‘āna’ se elide (§83)).
  3. Maghavānaṃ = maghava + aṃ (por “ca”, ‘a’ de “maghava” se sustituye por ‘āna’ (§157); ‘a’ de ‘āna’ se elide (§83)).
  4. Maghavāne = maghava + yo (por “ca”, ‘a’ de “maghava” se sustituye por ‘āna’ (§157); ‘yo’ se sustituye por ‘e’ (§107); ‘a’ de ‘āna’ se elide (§83)).
  5. El procedimiento de formación de yuvāno, yuvānā, yuvānaṃ, yuvāne es similar al anterior.
  6. Pumuno = puma + sa (por “ca”, ‘a’ de “puma” se sustituye por ‘u’ (§157); ‘u’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).
  7. Pumunā = puma + smā (por “ca”, ‘a’ de “puma” se sustituye por ‘u’ (§157); ‘u’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘smā’ se sustituye por ‘nā’ (§215)).
  8. El procedimiento de formación de kammuno, kammunā, thāmuno, thāmunā es similar al anterior.

35Esto significa que, a diferencia de los suttas anteriores, en este sutta solamente se sustituye la vocal final de “puma”.
158Kaccāyana Sutta. 143Rūpasiddhi Sutta.Susmim ā vā (339)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Susmiṃ + ā + vā = 3 voces]

Puma icc evam antassa su icc etasmiṃ vibhattimhi ā-ādeso hoti vā.

Pumāsu, pumesu vā.

Opcionalmente, cuando sigue ‘su’, [hay] ‘ā’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘su’, la vocal final de “puma” se sustituye por ‘ā’.

  1. Pumāsu = puma + su (‘a’ de “puma” se sustituye por ‘ā’ (§158)).
  2. Pumesu36Ésta es la forma normal. = puma + su (‘a’ de “puma” se sustituye por ‘e’ (§101)).

36Ésta es la forma normal.
159Kaccāyana Sutta. 139Rūpasiddhi Sutta.U nāmhi ca (340)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[U + nāmhi + ca = 3 voces]

Puma icc evam antassa ā-u-ādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.

Pumānā, pumunā, pumena vā.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y cuando sigue ‘nā’, [hay] ‘u’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘nā’, la vocal final de “puma” se sustituye por ‘ā’ o ‘u’.

  1. Pumānā = puma + nā (‘a’ de “puma” se sustituye por ‘ā’ (§159)).
  2. Pumunā = puma + nā (‘a’ de “puma” se sustituye por ‘u’ (§159)).

La inclusión de “ca” es para el arrastre.37Es para el arrastre de ‘ā’. ‘u’ es la sustitución primaria de este sutta; ‘ā’ es arrastrada del sutta anterior.


37Es para el arrastre de ‘ā’. ‘u’ es la sustitución primaria de este sutta; ‘ā’ es arrastrada del sutta anterior.
160Kaccāyana Sutta. 197Rūpasiddhi Sutta.A kammantassa ca (341)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[A + kamma-antassa + ca = 3 voces]

Kamma icc evam antassa ca u-a-ādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.

Kammunā (Khu. i, 299)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 299, kammanā (M. ii, 408)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 408, kammena vā.

Caggahaṇena maghava yuva icc evam antassa ā-ādeso hoti kvaci nā su icc etesu vibhattīsu. Maghavānā, maghavāsu, maghavesu, maghavena vā. Yuvānā, yuvāsu, yuvesu, yuvena vā.

Y [hay] ‘a’ de la [vocal] final de “kamma”.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘nā’, la vocal final de “kamma” se sustituye por ‘u’ o ‘a’.

  1. Kammunā = kamma + nā (‘a’ de “kamma” se sustituye por ‘u’ (§160)).
  2. Kammanā = kamma + nā (‘a’ de “kamma” se sustituye por ‘a’ (§160)).

Por la inclusión de “ca”, a veces, cuando siguen las inflexiones ‘nā’ y ‘su’, la vocal final de “maghava”, “yuva”, etc., se sustituye por ‘ā’.

  1. Maghavānā = maghava + nā (por “ca”, ‘a’ de “maghava” se sustituye por ‘ā’ (§160)).
Iti nāma-kappe dutiyo kaṇḍo
Así termina la segunda sección del capítulo de nombres
Tatiya-Kaṇḍa· Tercera sección
161Kaccāyana Sutta. 244Rūpasiddhi Sutta.Tumh’-amhehi nam ākaṃ (344)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tumha-amhehi + naṃ + ākaṃ = 3 voces]

Tehi tumha-amhehi naṃvacanassa ākaṃ hoti.

Tumhākaṃ, amhākaṃ.

Naṃ iti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.

Después de “tumha” y “amha”, ‘naṃ’ [se convierte en] ‘ākaṃ’.
Después de [las bases] “tumha” y “amha”, hay ‘ākaṃ’ de la inflexión ‘naṃ’.

  1. Tumhākaṃ = tumha + naṃ (‘naṃ’ se sustituye por ‘ākaṃ’ (§161); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “naṃ”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘naṃ’, como en:] Tumhehi, amhehi.

162Kaccāyana Sutta. 237Rūpasiddhi Sutta.Vā yv appaṭhamo (345)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vā + yo + a-ppaṭhamo = 3 voces]

Tehi tumha-amhehi yo appaṭhamo ākaṃ hoti vā.

Tumhākaṃ passāmi, tumhe passāmi vā. Amhākaṃ passasi, amhe passasi vā.

Yo ti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.

Appaṭhamo ti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe, gacchāma mayaṃ.

Vā ti vikappanatthena yonaṃ aṃ ānaṃ honti. Tumhaṃ, tumhānaṃ. Amhaṃ, amhānaṃ.

Opcionalmente, ‘yo’ que no es la primera.
Opcionalmente, después de [las bases] “tumha” y “amha”, ‘yo’, que no es la primera [inflexión], se convierte en ‘ākaṃ’.

  1. Tumhākaṃ = tumha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ākaṃ’ (§162); ‘a’ de “tumha” se elide (§83)).
  2. Amhākaṃ = amha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ākaṃ’ (§162); ‘a’ de “amha” se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “yo”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘yo’, como en:] Tumhehi, amhehi.

¿Cuál es la finalidad de decir “que no es la primera [inflexión]”? [Este sutta no se aplica cuando hay la primera inflexión, como en:] Gacchatha tumhe, gacchāma mayaṃ.

Por ‘vā’, como alternativa, ‘yo’ se sustituye por ‘aṃ’ o ‘ānaṃ’.

  1. Tumhaṃ = tumha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘aṃ’ (§162); ‘a’ se elide por (§83)).
  2. Tumhānaṃ = tumha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ānaṃ’ (§162); ‘a’ se elide por (§83)).
163Kaccāyana Sutta. 240Rūpasiddhi Sutta.Sass’ aṃ (346)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sassa + aṃ = 2 voces]

Tehi tumha-amhehi sassa vibhattissa aṃ-ādeso hoti vā.

Tumhaṃ dīyate, tava dīyate. Tumhaṃ pariggaho, tava pariggaho. Amhaṃ dīyate, mama dīyate. Amhaṃ pariggaho, mama pariggaho.

Sasse ti kimatthaṃ? Tumhesu, amhesu.

‘Aṃ’ de ‘sa’.
Opcionalmente, después de [las bases] “tumha” y “amha”, la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘aṃ’.

  1. Tumhaṃ = tumha + sa (‘sa’ se sustituye por ‘aṃ’ (§163); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “ de ‘sa’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘sa’, como en:] Tumhesu, amhesu.

164Kaccāyana Sutta. 200Rūpasiddhi Sutta.Sabbanāmakārat’ e paṭhamo (347)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbanāma-akārato + e + paṭhamo = 3 voces]

Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ akārato yo paṭhamo ettam āpajjate.

Sabbe, ye, te, ke, tumhe, amhe, ime.

Sabbanāmā ti kimatthaṃ? Devā, asurā, nāgā, gandhabbā, manussā.

Akārato ti kimatthaṃ? Amū purisā tiṭṭhanti.

Yo ti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko, ayaṃ.

Paṭhamaggahaṇaṃ uttarasuttatthaṃ.

Después de la letra ‘a’ de los pronombres, la primera [se sustituye por] ‘e’.
Después de la letra ‘a’ de todos los pronombres, la primera [inflexión] ‘yo’ se convierte en ‘e’.

  1. Sabbe = sabba + yo (‘yo’ se convierte en ‘e’ (§164); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Ye = ya + yo (‘yo’ se convierte en ‘e’ (§164); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Te = ta + yo (‘yo’ se sustituye por ‘e’ (§164); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “todos los pronombres”? [Este sutta no se aplica cuando no hay pronombres, como en:] Devā, asurā, nāgā, gandhabbā, manussā.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de la letra ‘a’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘a’, como en:] Amū purisā tiṭṭhanti.

¿Cuál es la finalidad de decir “[la primera inflexión] ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘yo’, como en:] Sabbo, yo, so, ko, ayaṃ.

La inclusión de “paṭhama” es con el propósito de seguir al próximo sutta.

165Kaccāyana Sutta. 208Rūpasiddhi Sutta.Dvandaṭṭhā vā (348)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Dvanda-aṭṭhā + vā = 2 voces]

Tasmā sabbanām’-akārato dvandaṭṭhā yo paṭhamo ettam āpajjate vā.

Katarakatame, katarakatamā vā.

Sabbanāmā ti kimatthaṃ? Devāsuranāgagandhabbamanussā.

Dvandaṭṭhā ti kimatthaṃ? Te, sabbe.

Opcionalmente, en un compuesto copulativo.
Opcionalmente, en un compuesto copulativo, después de la letra ‘a’ [final] de todos los pronombres, la primera [inflexión] ‘yo’ se convierte en ‘e’.

  1. Katarakatame = katarakatama + yo (‘yo’, que es la primera inflexión, se convierte en ‘e’ (§165); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “pronombres”? [Este sutta no se aplica cuando no hay pronombres, como en:] Devā-sura-nāga-gandhabba-manussā.

¿Cuál es la finalidad de decir “en un compuesto copulativo”? [Este sutta no se aplica cuando no hay compuesto copulativo, como en:] Te, sabbe.

166Kaccāyana Sutta. 209Rūpasiddhi Sutta.Nāññaṃ sabbanāmikaṃ (349)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Na + aññaṃ + sabbanāmikaṃ = 3 voces]

Sabbanāmikānaṃ dvandaṭṭhe nāññaṃ kāriyaṃ hoti.

Pubbāparānaṃ, pubbuttarānaṃ, adharuttarānaṃ.

No [hay] otra [operación] pronominal.
En un compuesto copulativo de pronombres, [excepto la sustitución ‘e’ de la primera [inflexión] ‘yo’] no hay otra operación gramatical [como las otras sustituciones ‘saṃ’, ‘sānaṃ’, etc.].

  1. Pubbāparānaṃ = pubbāpara + naṃ (aquí ‘naṃ’ no se convierte en ‘saṃ’, ‘sānaṃ’, etc. (§166)).
167Kaccāyana Sutta. 210Rūpasiddhi Sutta.Bahubbīhimhi ca (351-2)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Bahubbīhimhi + ca = 2 voces]

Bahubbīhimhi ca samāse sabbanāmavidhānañ ca nāññaṃ kāriyaṃ hoti.

Piyapubbāya, piyapubbānaṃ, piyapubbe, piyapubbassa.

Ce ti kimatthaṃ? Sabbanāmavidhānaṃ hoti. Dakkhiṇapubbassaṃ, dakkhiṇapubbassā, uttarapubbassaṃ, uttarapubbassā.

Y en un compuesto relativo.
Y en un compuesto relativo, [excepto la sustitución ‘e’ de la primera [inflexión] ‘yo’] no hay otra operación gramatical ni procedimiento pronominal [como las sustituciones ‘saṃ’, ‘sānaṃ’, etc.].

  1. Piyapubbāya = piyapubbā + smiṃ (aquí ‘smiṃ’ no se convierte en ‘saṃ’ o ‘sā’; ‘ā’ de “pubbā” recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘smiṃ’ se convierte en ‘āya’ (§111); ‘ā’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “ca”? [Para permitir otro] procedimiento pronominal.

  1. Dakkhiṇapubbassaṃ = dakkhiṇapubba + smiṃ (‘smiṃ’ se convierte en ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§63)).
168Kaccāyana Sutta. 203Rūpasiddhi Sutta.Sabbato naṃ saṃ-sānaṃ (353, 368)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbato + naṃ + saṃ-sānaṃ = 3 voces]

Sabbato sabbanāmato naṃvacanassa saṃ sānaṃ icc ete ādesā honti.

Sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ. Yesaṃ, yesānaṃ, yāsaṃ, yāsānaṃ. Tesaṃ, tesānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ. Kesaṃ, kesānaṃ, kāsaṃ, kāsānaṃ. Imesaṃ, imesānaṃ, imāsaṃ, imāsānaṃ. Amūsaṃ, amūsānaṃ.

Nam iti kimatthaṃ? Sabbassa, yassa, tassa, kassa. Evaṃ sabbattha.

Después de todos [los pronombres], ‘naṃ’ [se sustituye por] ‘saṃ’ y ‘sānaṃ’.
Después de todos los pronombres, la inflexión ‘naṃ’ se sustituye por ‘saṃ’ y ‘sānaṃ’.
¿Cuál es la finalidad de decir ‘naṃ’? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘naṃ’, como en:] Sabbassa, yassa, tassa, kassa. Así en todas partes.

  1. Sabbesaṃ = sabba + naṃ (‘naṃ’ se convierte en ‘saṃ’ (§168); ‘a’ de “sabba” se sustituye por ‘e’ (§102)).
  2. Sabbesānaṃ = sabba + naṃ (‘naṃ’ se convierte en ‘sānaṃ’ (§168); ‘a’ de “sabba” se sustituye por ‘e’ (§102)).
169Kaccāyana Sutta. 117Rūpasiddhi Sutta.Rājassa rāju su-naṃ-hisu ca (354)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Rājassa + rāju + su-naṃ-hisu + ca = 4 voces]

Sabbass’ eva rājasaddassa rāju-ādeso hoti su naṃ hi icc etesu.

Rājūsu, rājūnaṃ, rājūhi, rājūbhi.

Su-naṃ-hi-sv iti kimatthaṃ? Rājā.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ. Rājesu, rājānaṃ, rājehi, rājebhi.

Y cuando siguen ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’, [hay] “rāju” de “rāja”.
Cuando siguen las inflexiones ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’, toda la base “rāja” se sustituye por “rāju”.

  1. Rājūsu = rāja + su (“rāja” se sustituye por “rāju” (§169); ‘u’ se alarga (§89)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’, como en:] Rājā.

La inclusión de “ca” es para restringir [el alcance de este sutta]. Rājesu, rājānaṃ, rājehi, rājebhi.

170Kaccāyana Sutta. 220Rūpasiddhi Sutta.Sabbass’ imass e vā (356)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbassa + imassa + e + vā = 4 voces]

Sabbass’ eva imasaddassa ekāro hoti vā su naṃ hi icc etesu.

Esu, imesu; esaṃ, imesaṃ; ehi, ebhi, imehi, imebhi.

Imasse ti kimatthaṃ? Etesu, etesaṃ, etehi, etebhi.

Opcionalmente, [hay] ‘e’ de toda [la base] “ima”.
Opcionalmente, cuando siguen las inflexiones ‘su’, ‘naṃ’ y ‘hi’, toda la base “ima” se convierte en “e”.

  1. Esu = ima + su (“ima” se convierte en “e” (§170)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘ima’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “ima”, como en:] Etesu, etesaṃ, etehi, etebhi.

171Kaccāyana Sutta. 219Rūpasiddhi Sutta.An’-imi nāmhi ca (357)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ana-imi + nāmhi + ca = 3 voces]

Imasaddassa sabbass’ eva ana imi icc ete ādesā honti nāmhi vibhattimhi.

Anena dhammadānena. Sukhitā hotu sā pajā. Iminā Buddhapūjena patvā amataṃ padaṃ.

Nāmhī ti kimatthaṃ? Imesu, imesaṃ, imehi, imebhi.

Y cuando sigue ‘nā’, [hay] ‘ana’ e ‘imi’.
Cuando sigue la inflexión ‘nā’, toda la base “ima” se sustituye por “ana” o “imi”.

  1. Anena = ima + nā (“ima” se sustituye por “ana” (§171); ‘nā’ se sustituye por ‘ena’ (§103); ‘a’ de “ana” se elide (§83)).
  2. Iminā = ima + nā (“ima” se sustituye por “imi” (§171)).
  1. Anena dhammadānena. Sukhitā hotu sā pajā. (Por este don del Dhamma, que esa comunidad [de seres] sea feliz.)
  2. Iminā Buddhapūjena patvā amataṃ padaṃ. (Habiendo alcanzado el estado inmortal [de Nibbāna] por medio de esta veneración al Buddha.)

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘nā’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘nā’, como en:] Imesu, imesaṃ, imehi, imebhi.

172Kaccāyana Sutta. 218Rūpasiddhi Sutta.Anapuṃsakassāyaṃ simhi (306-7, 358)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Anapuṃsakassa + ayaṃ + simhi = 3 voces]

Imasaddassa sabbass’ eva anapuṃsakassa ayaṃ-ādeso hoti simhi vibhattimhi.

Ayaṃ puriso, ayaṃ itthī.

Anapuṃsakasse ti kimatthaṃ? Idaṃ cittaṃ tiṭṭhati.

Simhī ti kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi tvaṃ.

Cuando sigue ‘si’, [hay] ‘ayaṃ’ de la [base] no-neutra.
Cuando sigue la inflexión ‘si’, toda la base “ima”, que no es neutra, se sustituye por “ayaṃ”.

  1. Ayaṃ = ima + si (“ima” se sustituye por “ayaṃ” (§172); ‘si’ se elide (§220)).
  1. Ayaṃ puriso (Este hombre.)
  2. Ayaṃ itthī (Esta mujer.)

¿Cuál es la finalidad de decir “de la [base] no-neutra”? [Este sutta no se aplica cuando la [base] es neutra, como en:] Idaṃ cittaṃ tiṭṭhati (Esta mente permanece.)

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en:] Imaṃ purisaṃ passasi tvaṃ (Tú ves a este hombre.)

173Kaccāyana Sutta. 223Rūpasiddhi Sutta.Amussa mo saṃ (359)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Amussa + mo + saṃ = 3 voces]

Amusaddassa anapuṃsakassa makāro sakāram āpajjate vā simhi vibhattimhi.

Asu (M. ii, 175)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 175 rājā; asu itthī; amuko rājā; amukā itthī.

Anapuṃsakasse ti kimatthaṃ? Aduṃ (Khu. v, 34)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 34 pupphaṃ virocati.

Amusse ti kimatthaṃ? Ayaṃ puriso tiṭṭhati.

Simhī ti kimatthaṃ? Amhaṃ (M. i, 211)Majjhima-nikāya · tomo i, página 211 purisaṃ passasi.

‘M’ de “amu” [se convierte en] ‘s’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘si’, ‘m’ de la base “amu”, que no es neutra, se convierte en ‘s’.

  1. Asu = amu + si (‘m’ de “amu” se convierte en ‘s’ (§173); ‘si’ se elide (§220)).
  1. Asu rājā (Tal rey.)
  2. Asu itthī (Tal mujer.)
  3. Amuko rājā (Tal rey.)
  4. Amukā itthī (Tal mujer.)

¿Cuál es la finalidad de decir “de la [base] no-neutra”? [Este sutta no se aplica cuando la [base] es neutra, como en:] Aduṃ pupphaṃ virocati (tal flor resplandece.)

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘amu’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “amu”, como en:] Ayaṃ puriso tiṭṭhati (Este hombre permanece.)

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en:] Amhaṃ purisaṃ passasi (Ves a nuestro hombre.)

174Kaccāyana Sutta. 211Rūpasiddhi Sutta.Eta-tesaṃ to (360)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Eta-tesaṃ + to = 2 voces]

Eta ta icc etesaṃ anapuṃsakānaṃ takāro sakāram āpajjate simhi vibhattimhi.

Eso puriso, esā itthī; so puriso, sā itthī.

Eta-tesam iti kimatthaṃ? Itaro puriso, itarā itthī.

Anapuṃsakānam iti kimatthaṃ? Etaṃ cittaṃ, etaṃ rūpaṃ; taṃ cittaṃ, taṃ rūpaṃ.

‘T’ de “eta” y “ta”.
Cuando sigue la inflexión ‘si’, ‘t’ de “eta” y “ta”, que no son neutros, se convierte en ‘s’.

  1. Eso = eta + si (‘t’ de “eta” se convierte en ‘s’ (§174); ‘si’ se convierte en ‘o’ (§104); ‘a’ de “esa” se elide (§83)).
  2. So = ta + si (‘t’ de “ta” se convierte en ‘s’ (§174); ‘si’ se convierte en ‘o’ (§104); ‘a’ de “sa” se elide (§83)).
  1. Eso puriso (Ese hombre.)
  2. Esā itthī (Esa mujer.)
  3. So puriso (Ese hombre.)
  4. Sā itthī (Esa mujer.)

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘eta’ y ‘ta’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “eta” o “ta”, como en:] Itaro puriso, itarā itthī. (Otro hombre, otra mujer.)

¿Cuál es la finalidad de decir “que no son neutros”? [Este sutta no se aplica cuando son neutros, como en:] Etaṃ cittaṃ, etaṃ rūpaṃ; taṃ cittaṃ, taṃ rūpaṃ. (Esa mente, esa forma; esta mente, esta forma.)

175Kaccāyana Sutta. 212Rūpasiddhi Sutta.Tassa vā nattaṃ sabbattha (361)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tassa + vā + nattaṃ + sabbattha = 4 voces]

Tassa sabbanāmassa takārassa nattaṃ hoti vā sabbattha liṅgesu.

Nāya, tāya; naṃ (Khu. i, 308)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 308, taṃ; ne (DhA. i, 6)Dhammapada-aṭṭhakathā · tomo i, página 6, te; nesu, tesu; namhi, tamhi; nāhi, tāhi; nābhi, tābhi.

Opcionalmente, en todas partes, [hay] ‘n’ de ‘t’.
Opcionalmente, en todos los géneros, la letra ‘t’ del pronombre “ta” se convierte en ‘n’.

  1. Nāya = tā + nā (‘t’ de “ta” se convierte en ‘n’ (§175); ‘nā’ se convierte en ‘āya’ (§111); ‘ā’ de “nā” se elide (§83)).
  2. Naṃ = ta + aṃ (‘t’ de “ta” se convierte en ‘n’ (§175); ‘a’ de ‘na’ se elide (§83)).
  3. Ne = ta + yo (‘t’ de “ta” se convierte en ‘n’ (§175); ‘yo’ se convierte en ‘e’ (§164); ‘a’ de “na” se elide (§83)).
  4. Nesu = ta + su (‘t’ de “ta” se convierte en ‘n’ (§175); ‘a’ de “na” se convierte en ‘e’ (§101)).
  5. Namhi = ta + smiṃ (‘t’ de “ta” se convierte en ‘n’ (§175); ‘smiṃ’ se convierte en ‘mhi’ (§99)).
  6. Nāhi = tā + hi (‘t’ de “tā” se convierte en ‘n’ (§175)).
  7. Nābhi = tā + hi (‘t’ de “tā” se convierte en ‘n’ (§175); ‘hi’ se convierte en ‘bhi’ (§99)).

Formas paralelas (con §175 aplicado / no aplicado):

  1. Nāya, tāya
  2. Naṃ, taṃ
  3. Ne, te
  4. Nesu, tesu
  5. Namhi, tamhi
  6. Nāhi, tāhi
  7. Nābhi, tābhi
176Kaccāyana Sutta. 213Rūpasiddhi Sutta.Sa-smā-smiṃ-saṃ-sāsv attaṃ (362, 368)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sa-smā-smiṃ-saṃ-sāsu + attaṃ = 2 voces]

Tassa sabbanāmassa takārassa sabbass’ eva attaṃ hoti vā sa smā smiṃ saṃ sā icc etesu sabbattha liṅgesu.

Assa, tassa; asmā, tasmā; asmiṃ, tasmiṃ; assaṃ, tassaṃ; assā, tassā.

Takārasse ti kimatthaṃ? Amussaṃ, amussā.

Etesv iti kimatthaṃ? Nesu, tesu.

Cuando siguen ‘sa’, ‘smā’, ‘smiṃ’, ‘saṃ’ y ‘sā’, [hay] ‘a’.
Opcionalmente, en todos los géneros, cuando siguen las inflexiones ‘sa’, ‘smā’, ‘smiṃ’, ‘saṃ’ y ‘sā’, toda la [base] “ta” del pronombre “ta” se convierte en ‘a’.

  1. Assa = ta + sa (“ta” se convierte en “a” (§176); se inserta ‘s’ (§61)).
  2. Asmā = ta + smā (“ta” se convierte en “a” (§176)).
  3. Asmiṃ = ta + smiṃ (“ta” se convierte en “a” (§176)).
  4. Assaṃ = tā + smiṃ (‘ā’ de “tā” recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘smiṃ’ se convierte en ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ de “tā” se acorta (§66); “ta” se convierte en “a” (§176)).
  5. Assā = tā + sa (‘ā’ de “tā” recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘sa’ se convierte en ‘sā’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ de “tā” se acorta (§66); “ta” se convierte en “a” (§176)).

Formas paralelas (con §176 aplicado / no aplicado):

  1. Assa, tassa
  2. Asmā, tasmā
  3. Asmiṃ, tasmiṃ
  4. Assaṃ, tassaṃ
  5. Assā, tassā

¿Cuál es la finalidad de decir “la letra ‘t’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “t”, como en:] Amussaṃ, amussā.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen estas [inflexiones]”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen estas inflexiones, como en:] Nesu, tesu.

177Kaccāyana Sutta. 221Rūpasiddhi Sutta.Imasaddassa ca (363)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Imasaddassa + ca = 2 voces]

Imasaddassa ca sabbass’ eva attaṃ hoti vā sa smā smiṃ saṃ sā icc etesu sabbattha liṅgesu.

Assa, imassa; asmā, imasmā; asmiṃ, imasmiṃ; assaṃ, imissaṃ; assā, imissā.

Imasaddasse ti kimatthaṃ? Etissaṃ, etissā.

Y de la [base] “ima”.
Opcionalmente, en todos los géneros, cuando siguen las inflexiones ‘sa’, ‘smā’, ‘smiṃ’, ‘saṃ’ y ‘sā’, toda la [base] “ima” también se convierte en ‘a’.

  1. Assa = ima + sa (“ima” se convierte en “a” (§177); se inserta ‘s’ (§61)).
  2. Asmā = ima + smā (“ima” se convierte en “a” (§177)).
  3. Asmiṃ = ima + smiṃ (“ima” se convierte en “a” (§177)).
  4. Assaṃ = imā + smiṃ (‘ā’ de “imā” recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘smiṃ’ se convierte en ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); “ima” se convierte en “a” (§177)).
  5. Assā = imā + sa (‘ā’ de “imā” recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘sa’ se convierte en ‘sā’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); “ima” se convierte en “a” (§177)).

Formas paralelas (con §177 aplicado / no aplicado):

  1. Assa, imassa
  2. Asmā, imasmā
  3. Asmiṃ, imasmiṃ
  4. Assaṃ, imissaṃ
  5. Assā, imissā

¿Cuál es la finalidad de decir “de la [base] ‘ima’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “ima”, como en:] Etissaṃ, etissā.

178Kaccāyana Sutta. 224Rūpasiddhi Sutta.Sabbato ko (364)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbato + ko = 2 voces]

Sabbato sabbanāmato kakārāgamo hoti vā simhi vibhattimhi.

Sabbako, yako, sako, amuko, asuko (A. i, 73)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 73.

Vā ti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko.

Sabbanāmato ti kimatthaṃ? Puriso.

Puna sabbatoggahaṇena aññasmā pi kakārāgamo hoti. Hīnako, potako.

Después de todos, [se inserta] ‘ka’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘si’, después de todos los pronombres, se inserta ‘ka’.

  1. Sabbako = sabba + si (se inserta ‘ka’ (§178); ‘si’ se convierte en ‘o’ (§104); ‘a’ de ‘ka’ se elide (§83)).
  2. Yako = ya + si (se inserta ‘ka’ (§178); ‘si’ se convierte en ‘o’ (§104); ‘a’ de ‘ka’ se elide (§83)).
  3. Sako = sa + si (se inserta ‘ka’ (§178); ‘si’ se convierte en ‘o’ (§104); ‘a’ de ‘ka’ se elide (§83)).
  4. Amuko = amu + si (se inserta ‘ka’ (§178); ‘si’ se convierte en ‘o’ (§104); ‘a’ de ‘ka’ se elide (§83)).
  5. Asuko = amu + si (‘m’ de “amu” se convierte en ‘s’ (§173); se inserta ‘ka’ (§178); ‘si’ se convierte en ‘o’ (§104); ‘a’ de ‘ka’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Para permitir excepciones a esta regla, como en:] Sabbo, yo, so, ko.

¿Cuál es la finalidad de decir “después de los pronombres”? [Este sutta no se aplica cuando no hay pronombres, como en:] Puriso.

Al tomar “sabbato” de nuevo, también se inserta ‘ka’ en otros [lugares]. Ejemplos: Hīnako, potako.

179Kaccāyana Sutta. 204Rūpasiddhi Sutta.Gha-pato smiṃ-sānaṃ saṃ-sā (365)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Gha-pato + smiṃ-sānaṃ + saṃ-sā = 3 voces]

Sabbato sabbanāmato gha-pasaññato smiṃ sa icc etesaṃ saṃ-sā-ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Sabbassaṃ, sabbassā; sabbāyaṃ, sabbāya. Imissaṃ, imissā (Abhi. ii, 254)Abhidhamma-piṭaka · tomo ii, página 254; imāyaṃ, imāya. Amussaṃ, amussā (M. iii, 10)Majjhima-nikāya · tomo iii, página 10; amuyaṃ, amuyā.

Sabbanāmato ti kimatthaṃ? Itthiyaṃ, itthiyā.

Smiṃ-sānam iti kimatthaṃ? Amuyo.

‘Saṃ’ y ‘sā’ de ‘smiṃ’ y ‘sa’ tras ‘gha’ y ‘pa’.
Opcionalmente, tras todos los pronombres nombrados ‘gha’ y ‘pa’, ‘smiṃ’ y ‘sa’ se convierten en ‘saṃ’ y ‘sā’ respectivamente.

  1. Sabbassaṃ = sabbā + smiṃ (‘ā’ de “sabbā” recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘smiṃ’ se convierte en ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ se acorta (§66)).

¿Cuál es la finalidad de decir “tras los pronombres”? [Este sutta no se aplica cuando no hay pronombres, como en:] Itthiyaṃ, itthiyā.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘smiṃ’ y ‘sa’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘smiṃ’ y ‘sa’, como en:] Amuyo.

180Kaccāyana Sutta. 207Rūpasiddhi Sutta.N’ etāhi smim āya-yā (369-70)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Na + etāhi + smim + āya-yā = 4 voces]

Etehi sabbanāmehi gha-pasaññehi smiṃvacanassa n’ eva āya-yādesā honti.

Etissaṃ, etāyaṃ; imissaṃ, imāyaṃ; amussaṃ, amuyaṃ.

Smin ti kimatthaṃ? Tāya itthiyā mukhaṃ.

Etahī ti kimatthaṃ? Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, kapālikāya.

Tras estos, ‘smiṃ’ no [se convierte en] ‘āya’ ni ‘yā’.
La inflexión ‘smiṃ’, que sigue a los pronombres nombrados ‘gha’ y ‘pa’, no se convierte en ‘āya’ ni en ‘yā’.

  1. Etissaṃ = etā + smiṃ (‘ā’ de “etā” recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘smiṃ’ no se convierte en ‘āya’ ni en ‘yā’ (§180); ‘smiṃ’ se convierte en ‘saṃ’ (§179); se inserta ‘s’ (§62); ‘ā’ de “etā” se convierte en ‘i’ (§63)).

¿Cuál es la finalidad de decir “‘smiṃ’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘smiṃ’, como en:] Tāya itthiyā mukhaṃ. (El rostro de esa mujer.)

¿Cuál es la finalidad de decir “tras estos [pronombres]”? [Este sutta no se aplica cuando ‘smiṃ’ no sigue a los pronombres, como en:] Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, kapālikāya.

181Kaccāyana Sutta. 95Rūpasiddhi Sutta.Manogaṇādito smiṃ-nānam i ā (373)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Manogaṇādito + smiṃ-nānaṃ + i-ā = 3 voces]

Tasmā manogaṇādito smiṃ nā icc etesaṃ ikāra-ākārādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Manasi (D. i, 12)Dīgha-nikāya · tomo i, página 12, manasmiṃ; sirasi, sirasmiṃ; manasā (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13, manena; vacasā (A. i, 504)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 504, vacena; sirasā (M. ii, 406)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 406, sirena; sarasā, sarena; tapasā (Khu. ii, 128)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 128, tapena; vayasā (D. ii, 125)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 125, vayena; yasasā (Khu. ii, 73)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 73, yasena; tejasā (Khu. ii, 135)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 135, tejena; urasā (M. ii, 409)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 409, urena; thāmasā, thāmena.

Smiṃ-nānam iti kimatthaṃ? Mano, siro, tamo, tapo, tejo.

Ādiggahaṇena aññāsmā pi smiṃ-nānaṃ ikāra-ākārādesā honti. Bilasi, bilasā; padasi, padasā.

Tras el grupo “mano” y otros, [hay] ‘i’ y ‘ā’ de ‘smiṃ’ y ‘nā’.
Opcionalmente, tras el grupo “mano” y otros, las inflexiones ‘smiṃ’ y ‘nā’ se sustituyen por ‘i’ y ‘ā’ respectivamente.

  1. Manasi = mana + smiṃ (‘smiṃ’ se convierte en ‘i’ (§181); se inserta ‘s’ (§184)).
  2. Manasā = mana + nā (‘nā’ se convierte en ‘ā’ (§181); se inserta ‘s’ (§184)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘smiṃ’ y ‘nā’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘smiṃ’ ni ‘nā’, como en:] Mano, siro, tamo, tapo, tejo.

Al tomar “ādi”, también tras otras [bases], ‘smiṃ’ y ‘nā’ se convierten en ‘i’ y ‘ā’. Ejemplos: Bilasi, bilasā; padasi, padasā.

182Kaccāyana Sutta. 97Rūpasiddhi Sutta.Sassa c’ o (374)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sassa + ca + o = 3 voces]

Tasmā manogaṇādito sassa ca okāro hoti.

Manaso (Khu. ii, 14)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 14, thāmaso, tapaso.

Y ‘o’ de ‘sa’.
Tras el grupo “mano” y otros, la inflexión ‘sa’ se sustituye por la letra ‘o’.

  1. Manaso = mana + sa (‘sa’ se convierte en ‘o’ (§182); se inserta ‘s’ (§184)).
183Kaccāyana Sutta. 48Rūpasiddhi Sutta.Etesam o lope (375)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Etesaṃ + o + lope = 3 voces]

Etesaṃ manogaṇādīnaṃ anto ottam āpajjate vibhattilope kate.

Manomayaṃ (D. i, 73)Dīgha-nikāya · tomo i, página 73, ayomayaṃ (Khu. i, 383)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 383, tejosamena, tapoguṇena, siroruhena.

Ādiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Aññesam anto ottam āpajjate. Āposamena, vāyosamena.

Lope ti kimatthaṃ? Padasā, tapasā (Khu. ii, 121)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 121, yasasā (Khu. ii, 73)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 73, vacasā (A. i, 504)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 504, manasā (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13. Evaṃ aññe pi yojetabbā.

Cuando hay elisión, [hay] ‘o’ de estos.
Cuando la inflexión se elide, la [vocal] final del grupo “mano” y otros se convierte en ‘o’.
Este ejemplo se dará en el Capítulo 5.38Taddhita-Kappa.
¿Cuál es la finalidad de tomar “ādi”? La [vocal] final de otras palabras se convierte en ‘o’. Āposamena, vāyosamena.
¿Cuál es la finalidad de decir “cuando [la inflexión] se elide”? [Este sutta no se aplica cuando la inflexión no se elide, como en:] Padasā, tapasā, yasasā, vacasā, manasā. Así también se deben formar los otros.

38Taddhita-Kappa.
184Kaccāyana Sutta. 96Rūpasiddhi Sutta.Sa sare v’ āgamo (376)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sa + sare + vā + āgamo = 4 voces]

Eteh’ eva manogaṇādīhi vibhattādese sare pare sakārāgamo hoti vā.

Manasā, vacasā; manasi, vacasi.

Vā ti kimatthaṃ? Manena, tejena, yasena.

Sare ti kimatthaṃ? Mano, tejo, yaso.

Puna ādiggahaṇena aññasmim pi paccaye pare sakārāgamo hoti. Mānasikaṃ, vācasikaṃ (Abhi. ii, 255)Abhidhamma-piṭaka · tomo ii, página 255.

Opcionalmente, cuando hay una vocal, [hay] inserción de ‘s’.
Opcionalmente, tras el grupo “mano” y otros, cuando ocurre la sustitución vocálica de la inflexión, se inserta ‘s’.

  1. Manasā = mana + nā (‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§181); se inserta ‘s’ (§184)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Para permitir excepciones a este sutta, como en:] Manena, tejena, yasena.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando hay una vocal”? [Este sutta no se aplica cuando no ocurre la sustitución vocálica de la inflexión, como en:] Mano, tejo, yaso.39Esto no debería estar aquí. El Nyāsa tampoco lo comenta.

Tomando “ādi” de nuevo, también cuando siguen otros sufijos, se inserta ‘s’. Mānasikaṃ, vācasikaṃ.


39Esto no debería estar aquí. El Nyāsa tampoco lo comenta.
185Kaccāyana Sutta. 112Rūpasiddhi Sutta.Santasaddassa so bhe bo c’ ante (378)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Santasaddassa + so + bhe + bo + ca + ante = 6 voces]

Sabbassa santasaddassa sakārādeso hoti bhakāre pare, ante ca bakārāgamo hoti.

Sabbhir eva samāsetha,
Sabbhi kubbetha santhavaṃ,
Sataṃ saddhammam aññāya,
Seyyo hoti na pāpiyo (S. i, 16)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 16.
Uno se debería asociar solamente con los santos, debería procurar compañía con los santos; habiendo comprendido el buen Dhamma de los santos, uno se vuelve mejor, no peor.
Jīranti ve rājaratha sucittā,
Atho sarīram pi jaraṃ upeti,
Satañ ca dhammo na jaraṃ upeti,
Santo have sabbhi pavedayanti (Khu. i, 36)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 36.
Envejecen los bien decorados carruajes de los reyes, también el cuerpo llega a la vejez. Pero el Dhamma de los santos no envejece; esto los santos proclaman entre los santos.40Dh. verso 151.

Sabbhūto (siendo santo), sabbhāvo (estado/condición de santo).

Bhe ti kimatthaṃ? Santehi pūjito Bhagavā.

Caggahaṇaṃ kvaci sakārass’ eva pasiddhatthaṃ. Sakkāro, sakkato.

Cuando sigue ‘bh’, [hay] ‘sa’ de la palabra “santa”, y ‘b’ al final.
Cuando sigue ‘bh’, toda la palabra “santa” se sustituye por ‘sa’, y al final se inserta ‘b’.

  1. Sabbhi = santa + hi (‘hi’ se sustituye por ‘bhi’ (§99); “santa” se sustituye por ‘sa’ (§185); se inserta ‘b’ (§185)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘bh’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘bh’, como en:] Santehi pūjito Bhagavā.

Tomar “ca” es, a veces, para que se realice la sustitución por ‘sa’.41“Ca” es para la sustitución por ‘sa’ y no ‘b’. Sakkāro, sakkato.


40Dh. verso 151.
41“Ca” es para la sustitución por ‘sa’ y no ‘b’.
186Kaccāyana Sutta. 107Rūpasiddhi Sutta.Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ (382-4)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Simhi + gacchanta-ādīnaṃ + nta-saddo + aṃ = 4 voces]

Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo am āpajjate vā.

Gacchaṃ, gacchanto; mahaṃ, mahanto; caraṃ, caranto; khādaṃ, khādanto.

Gacchantādīnam iti kimatthaṃ? Anto, danto, vanto, santo.

Cuando sigue ‘si’, el sufijo ‘nta’ de “gacchanta” y otros [se convierte en] ‘aṃ’.
Opcionalmente, cuando sigue [la inflexión] ‘si’, el sufijo ‘nta’ de “gacchanta” y otros se convierte en ‘aṃ’.

  1. Gacchaṃ = gacchanta + si (‘nta’ se convierte en ‘aṃ’ (§186); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Gacchanto = gacchanta + si (‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Mahaṃ = mahanta + si (‘nta’ se convierte en ‘aṃ’ (§186); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Mahanto = mahanta + si (‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Caraṃ = caranta + si (‘nta’ se convierte en ‘aṃ’ (§186); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Caranto = caranta + si (‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); ‘a’ se elide (§83)).
  7. Khādaṃ = khādanta + si (‘nta’ se convierte en ‘aṃ’ (§186); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  8. Khādanto = khādanta + si (‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘gacchanta’ y otros”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “gacchanta” y otros, como en:] Anto, danto, vanto, santo.

187Kaccāyana Sutta. 108Rūpasiddhi Sutta.Sesesu ntu ’va (385-8)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sesesu + ntu + iva = 3 voces]

Gacchantādīnaṃ ntasaddo ntuppaccayo ’va daṭṭhabbo sesesu vibhattippaccayesu.

Gacchato, mahato; gacchati, mahati, gacchatā, mahatā.

Sesesv iti kimatthaṃ? Gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ.

Cuando siguen las [inflexiones] restantes, como ‘ntu’.
Cuando siguen las inflexiones restantes, el sufijo ‘nta’ de “gacchanta” y otros se debe considerar como ‘ntu’.

  1. Gacchato = gacchanta + sa (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘to’ (§127)).
  2. Mahato = mahanta + sa (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘to’ (§127)).
  3. Gacchati = gacchanta + smiṃ (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ti’ (§127)).
  4. Mahati = mahanta + smiṃ (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ti’ (§127)).
  5. Gacchatā = gacchanta + nā (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘tā’ (§127)).
  6. Mahatā = mahanta + nā (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘tā’ (§127)).
  7. Carato = caranta + sa (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘to’ (§127)).
  8. Carati = caranta + smiṃ (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ti’ (§127)).
  9. Caratā = caranta + nā (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘tā’ (§127)).
  10. Khādato = khādanta + sa (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘sa’ se sustituye por ‘to’ (§127)).
  11. Khādati = khādanta + smiṃ (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ti’ (§127)).
  12. Khādatā = khādanta + nā (‘nta’ se considera como ‘ntu’ (§187); ‘ntu’ junto con la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘tā’ (§127)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen las [inflexiones] restantes”? [Este sutta no se aplica cuando sigue ‘si’, como en:] Gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ.

188Kaccāyana Sutta. 115Rūpasiddhi Sutta.Brahm’-atta-sakha-rājādito am ānaṃ (393)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Brahma-atta-sakha-rāja-ādito + aṃ + ānaṃ = 3 voces]

Brahma atta sakha rāja icc evamādito aṃvacanassa ānaṃ hoti vā.

Brahmānaṃ, brahmaṃ; attānaṃ, attaṃ; sakhānaṃ, sakhaṃ; rājānaṃ, rājaṃ.

Am iti kimatthaṃ? Rājā.

‘Aṃ’ de “brahma”, “atta”, “sakha”, “rāja”, etc., [deviene] ‘ānaṃ’.
Opcionalmente, tras “brahma”, “atta”, “sakha”, “rāja”, etc., la inflexión ‘aṃ’ deviene ‘ānaṃ’.

  1. Brahmānaṃ = brahma + aṃ (‘aṃ’ se sustituye por ‘ānaṃ’ (§188); ‘a’ de “brahma” se elide (§83)).
  2. Brahmaṃ = brahma + aṃ (‘a’ de “brahma” se elide (§83)).
  3. Attānaṃ = atta + aṃ (‘aṃ’ se sustituye por ‘ānaṃ’ (§188); ‘a’ de “atta” se elide (§83)).
  4. Attaṃ = atta + aṃ (‘a’ de “atta” se elide (§83)).
  5. Sakhānaṃ = sakha + aṃ (‘aṃ’ se sustituye por ‘ānaṃ’ (§188); ‘a’ de “sakha” se elide (§83)).
  6. Sakhaṃ = sakha + aṃ (‘a’ de “sakha” se elide (§83)).
  7. Rājānaṃ = rāja + aṃ (‘aṃ’ se sustituye por ‘ānaṃ’ (§188); ‘a’ de “rāja” se elide (§83)).
  8. Rājaṃ = rāja + aṃ (‘a’ de “rāja” se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir ‘aṃ’? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘aṃ’, como en:] rājā.

189Kaccāyana Sutta. 113Rūpasiddhi Sutta.Sy ā ca (390-1)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Si + ā + ca = 3 voces]

Brahma atta sakha rāja icc evamādito sivacanassa ā ca hoti.

Brahmā, attā, sakhā, rājā, ātumā.

Y ‘si’ [deviene] ‘ā’.
Y tras “brahma”, “atta”, “sakha”, “rāja”, etc., la inflexión ‘si’ deviene ‘ā’.

  1. Brahmā = brahma + si (‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§189); ‘a’ de “brahma” se elide (§83)).
  2. Attā = atta + si (‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§189); ‘a’ de “atta” se elide (§83)).
  3. Sakhā = sakha + si (‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§189); ‘a’ de “sakha” se elide (§83)).
  4. Rājā = rāja + si (‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§189); ‘a’ de “rāja” se elide (§83)).
  5. Ātumā = ātuma + si (‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§189); ‘a’ de “ātuma” se elide (§83)).
190Kaccāyana Sutta. 114Rūpasiddhi Sutta.Yonam āno (392)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yonaṃ + āno = 2 voces]

Brahma atta sakha rāja icc evamādito yonaṃ āno-ādeso hoti.

Brahmāno, attāno, sakhāno, rājāno, ātumāno.

‘Āno’ de ‘yo’.
Tras “brahma”, “atta”, “sakha”, “rāja”, etc., la inflexión ‘yo’ se sustituye por ‘āno’.

  1. Brahmāno = brahma + yo (‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§190); ‘a’ de “brahma” se elide (§83)).
  2. Attāno = atta + yo (‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§190); ‘a’ de “atta” se elide (§83)).
  3. Sakhāno = sakha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§190); ‘a’ de “sakha” se elide (§83)).
  4. Rājāno = rāja + yo (‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§190); ‘a’ de “rāja” se elide (§83)).
  5. Ātumāno = ātuma + yo (‘yo’ se sustituye por ‘āno’ (§190); ‘a’ de “ātuma” se elide (§83)).
191Kaccāyana Sutta. 130Rūpasiddhi Sutta.Sakhato42Sakhāto (Sī). c’ āyo no (394)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sakhato + ca + āyo-no = 3 voces]

Tasmā sakhato ca yonaṃ āyo-no-ādesā honti.

Sakhāyo, sakhino. Yonam iti kimatthaṃ? Sakhā.

Y tras “sakha”, [hay] ‘āyo’ y ‘no’.
Y tras “sakha”, [la inflexión] ‘yo’ se sustituye por ‘āyo’ y ‘no’.

  1. Sakhāyo = sakha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘āyo’ (§191); ‘a’ de “sakha” se elide (§83)).
  2. Sakhino = sakha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘no’ (§191); ‘a’ de “sakha” se sustituye por ‘i’ (§194)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘yo’, como en:] sakhā.


42Sakhāto (Sī).
192Kaccāyana Sutta. 135Rūpasiddhi Sutta.Smim e
[Smiṃ + e = 2 voces]

Tasmā sakhato smiṃvacanassa ekāro hoti.

Sakhe.

‘Smiṃ’ [deviene] ‘e’.
Tras “sakha”, la inflexión ‘smiṃ’ deviene la letra ‘e’.

  1. Sakhe = sakha + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘e’ (§192); ‘a’ de “sakha” se elide (§83)).
193Kaccāyana Sutta. 122Rūpasiddhi Sutta.Brahmato gassa ca (287)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Brahmato + gassa + ca = 3 voces]

Tasmā brahmato gassa ca ekāro hoti.

He brahme.43Nota del traductor: En el ejemplo he brahme, he es una partícula vocativa asociada con brahme. Es esa función la que invoca la aplicación de ‘ga’, pues §57 · Ālapane si gasañño — En el vocativo, ‘si’ recibe el nombre de ‘ga’.">§57 (Ālapane si gasañño) se lo asigna a ‘si’ únicamente en el vocativo.

Y tras “brahma”, [hay ‘e’] de ‘ga’.
Y tras “brahma”, ‘ga’ deviene ‘e’.

  1. Brahme = brahma + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘ga’ se sustituye por ‘e’ (§193); ‘a’ de “brahma” se elide (§83)).

43Nota del traductor: En el ejemplo he brahme, he es una partícula vocativa asociada con brahme. Es esa función la que invoca la aplicación de ‘ga’, pues §57 (Ālapane si gasañño) se lo asigna a ‘si’ únicamente en el vocativo.
194Kaccāyana Sutta. 131Rūpasiddhi Sutta.Sakhantass’ i no-nā-naṃ-sesu (407)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sakha-antassa + i + no-nā-naṃ-sesu = 3 voces]

Tassa sakhantassa ikāro hoti no nā naṃ sa icc etesu.

Sakhino, sakhinā, sakhīnaṃ, sakhissa.

Etesv iti kimatthaṃ? Sakhārehi.

Cuando siguen ‘no’, ‘nā’, ‘naṃ’ y ‘sa’, [hay] ‘i’ del final de “sakha”.
Cuando siguen [las inflexiones] ‘no’, ‘nā’, ‘naṃ’ y ‘sa’, la [vocal] final de “sakha” deviene la letra ‘i’.

  1. Sakhino = sakha + yo (‘yo’ se sustituye por ‘no’ (§191); ‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘i’ (§194)).
  2. Sakhinā = sakha + nā (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘i’ (§194)).
  3. Sakhīnaṃ = sakha + naṃ (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘i’ (§194); ‘i’ se alarga (§89)).
  4. Sakhissa = sakha + sa (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘i’ (§194); se inserta ‘s’ (§61)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen las [inflexiones ‘no’, ‘nā’, ‘naṃ’ y ‘sa’]”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen estas inflexiones, como en:] sakhārehi.

195Kaccāyana Sutta. 134Rūpasiddhi Sutta.Āro himhi vā (408)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Āro + himhi + vā = 3 voces]

Tassa sakhantassa āro hoti vā himhi vibhattimhi.

Sakhārehi, sakhehi.

Opcionalmente, cuando sigue ‘hi’, [hay] ‘āra’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘hi’, la [vocal] final de “sakha” deviene ‘āra’.

  1. Sakhārehi = sakha + hi (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘āra’ (§195); ‘a’ de ‘āra’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
  2. Sakhehi = sakha + hi (‘a’ de “sakha” se sustituye por ‘e’ (§101)).
196Kaccāyana Sutta. 133Rūpasiddhi Sutta.Su-nam-aṃsu vā (409)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Su-naṃ-aṃsu + vā = 2 voces]

Tassa sakhantassa āro hoti vā su naṃ aṃ icc etesu.

Sakhāresu, sakhesu; sakhārānaṃ, sakhīnaṃ; sakhāraṃ, sakhaṃ.

Opcionalmente, cuando siguen ‘su’, ‘naṃ’ y ‘aṃ’.
Opcionalmente, cuando siguen [las inflexiones] ‘su’, ‘naṃ’ y ‘aṃ’, la [vocal] final de “sakha” deviene ‘āra’.

  1. Sakhāresu = sakha + su (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘āra’ (§196); ‘a’ de ‘āra’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
  2. Sakhesu = sakha + su (‘a’ de “sakha” se sustituye por ‘e’ (§101)).
  3. Sakhārānaṃ = sakha + naṃ (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘āra’ (§196); ‘a’ de ‘āra’ se alarga (§89)).
  4. Sakhīnaṃ = sakha + naṃ (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘i’ (§194); ‘i’ se alarga (§89)).
  5. Sakhāraṃ = sakha + aṃ (‘a’ final de “sakha” se sustituye por ‘āra’ (§196); ‘a’ de ‘āra’ se elide (§83)).
  6. Sakhaṃ = sakha + aṃ (‘a’ de “sakha” se elide (§83)).
197Kaccāyana Sutta. 125Rūpasiddhi Sutta.Brahmato tu smiṃ ni (405)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Brahmato + tu + smiṃ + ni = 4 voces]

Tasmā brahmato smiṃvacanassa ni-ādeso hoti.

Brahmani.

Tuggahaṇena abrahmato pi smiṃvacanassa ni hoti. Kammani, cammani, muddhani.

Tras “brahma”, ‘smiṃ’ [se sustituye por] ‘ni’.
Tras “brahma”, la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’.

  1. Brahmani = brahma + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’ (§197)).

Al tomar “tu”, también tras palabras distintas de “brahma”, la inflexión ‘smiṃ’ deviene ‘ni’.

  1. Kammani = kamma + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’ (“tu” en §197)).
  2. Cammani = camma + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’ (“tu” en §197)).
  3. Muddhani = muddha + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’ (“tu” en §197)).
198Kaccāyana Sutta. 123Rūpasiddhi Sutta.Uttaṃ sa-nāsu (410)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Uttaṃ + sa-nāsu = 2 voces]

Tassa brahma saddassa anto uttam āpajjate sa nā icc etesu.

Brahmuno, brahmunā.

Sa-nāsv iti kimatthaṃ? Brahmā.44Con respecto a esto se encuentra en el manuscrito cingalés la lectura “uttam iti bhāvaniddeso katthaci abhāvaṃ dasseti, brahmassa” (‘uttaṃ’ es una expresión que indica estado [y] muestra que en algunos casos [la operación] no se produce [como en] brahmassa).

Cuando siguen ‘sa’ y ‘nā’, [hay] ‘u’.
Cuando siguen [las inflexiones] ‘sa’ y ‘nā’, la [vocal] final de la palabra “brahma” se convierte en ‘u’.

  1. Brahmuno = brahma + sa (‘a’ de “brahma” se convierte en ‘u’ (§198); ‘u’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).
  2. Brahmunā = brahma + nā (‘a’ de “brahma” se convierte en ‘u’ (§198)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen ‘sa’ y ‘nā’”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen ‘sa’ ni ‘nā’, como en:] brahmā.


44Con respecto a esto se encuentra en el manuscrito cingalés la lectura “uttam iti bhāvaniddeso katthaci abhāvaṃ dasseti, brahmassa” (‘uttaṃ’ es una expresión que indica estado [y] muestra que en algunos casos [la operación] no se produce [como en] brahmassa).
199Kaccāyana Sutta. 158Rūpasiddhi Sutta.Satthu-pitādīnam ā sismiṃ silopo ca (411)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Satthu-pitu-ādīnaṃ + ā + sismiṃ + silopo + ca = 5 voces]

Satthu-pitu-ādīnam anto āttam āpajjate sismiṃ, silopo ca hoti.

Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.

Sismim iti kimatthaṃ? Satthussa, pitussa, mātussa, bhātussa, kattussa.

Y cuando sigue ‘si’, [hay] ‘ā’ de “satthu”, “pitu”, etc., y la elisión de ‘si’.
Cuando sigue [la inflexión] ‘si’, la [vocal] final de “satthu”, “pitu”, etc., se convierte en ‘ā’; y ‘si’ se elide.

  1. Satthā = satthu + si (‘u’ se convierte en ‘ā’ (§199); ‘si’ se elide (§199)).
  2. Pitā = pitu + si (‘u’ se convierte en ‘ā’ (§199); ‘si’ se elide (§199)).
  3. Mātā = mātu + si (‘u’ se convierte en ‘ā’ (§199); ‘si’ se elide (§199)).
  4. Bhātā = bhātu + si (‘u’ se convierte en ‘ā’ (§199); ‘si’ se elide (§199)).
  5. Kattā = kattu + si (‘u’ se convierte en ‘ā’ (§199); ‘si’ se elide (§199)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘si’, como en:] satthussa, pitussa, mātussa, bhātussa, kattussa.

200Kaccāyana Sutta. 159Rūpasiddhi Sutta.Aññesv ārattaṃ (412)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aññesu + ārattaṃ = 2 voces]

Satthu-pitu-ādīnam anto aññesu vacanesu ārattam āpajjate.

Satthāraṃ, pitaraṃ, mātaraṃ, bhātaraṃ, kattāraṃ, satthārehi, pitarehi, mātarehi, bhātarehi, kattārehi.

Aññesv iti kimatthaṃ? Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.45Con respecto a esto se encuentra en el manuscrito cingalés la lectura “ārattaggahaṇena katthaci aniyamaṃ dasseti, satthussa, pitussa, mātussa, bhātussā” (al tomar ‘āratta’ se muestra que en algunos casos [la aplicación] no es fija [como en] satthussa, pitussa, mātussa, bhātussā).

Cuando siguen otras, [hay] ‘āra’.
Cuando siguen otras inflexiones, la [vocal] final de “satthu”, “pitu”, etc., se convierte en ‘āra’.

  1. Satthāraṃ = satthu + aṃ (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘a’ de ‘āra’ se elide (§83)).
  2. Pitaraṃ = pitu + aṃ (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Mātaraṃ = mātu + aṃ (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Bhātaraṃ = bhātu + aṃ (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Kattāraṃ = kattu + aṃ (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘a’ de ‘āra’ se elide (§83)).
  6. Satthārehi = satthu + hi (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘a’ de ‘āra’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
  7. Pitarehi = pitu + hi (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
  8. Mātarehi = mātu + hi (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
  9. Bhātarehi = bhātu + hi (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
  10. Kattārehi = kattu + hi (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘a’ de ‘āra’ se sustituye por ‘e’ (§101)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando siguen otras [inflexiones]”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen otras inflexiones, como en:] satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.


45Con respecto a esto se encuentra en el manuscrito cingalés la lectura “ārattaggahaṇena katthaci aniyamaṃ dasseti, satthussa, pitussa, mātussa, bhātussā” (al tomar ‘āratta’ se muestra que en algunos casos [la aplicación] no es fija [como en] satthussa, pitussa, mātussa, bhātussā).
201Kaccāyana Sutta. 163Rūpasiddhi Sutta.Vā naṃmhi (416)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vā + naṃmhi = 2 voces]

Satthu-pitu-ādīnam anto ārattam āpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.

Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ.

Vā ti kimatthaṃ? Satthānaṃ, pitūnaṃ, mātūnaṃ, bhātūnaṃ.

Opcionalmente, cuando sigue ‘naṃ’.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘naṃ’, la [vocal] final de “satthu”, “pitu”, etc., se convierte en ‘āra’.

  1. Satthārānaṃ = satthu + naṃ (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§201); ‘a’ de ‘āra’ se alarga (§89)).
  2. Pitarānaṃ = pitu + naṃ (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§201); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se alarga (§89)).
  3. Mātarānaṃ = mātu + naṃ (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§201); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se alarga (§89)).
  4. Bhātarānaṃ = bhātu + naṃ (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§201); ‘ā’ de ‘āra’ se acorta (§209); ‘a’ se alarga (§89)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Para permitir excepciones a este sutta, como en:] satthānaṃ, pitūnaṃ, mātūnaṃ, bhātūnaṃ.

202Kaccāyana Sutta. 164Rūpasiddhi Sutta.Satthun’ attañ ca (417)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Satthunaṃ + attaṃ + ca = 3 voces]

Tassa satthusaddassa anto attam āpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.

Satthānaṃ, pitānaṃ, mātānaṃ, bhātānaṃ, kattānaṃ.

Vā ti kimatthaṃ? Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ, dhītarānaṃ.

Caggahaṇam aññesam pi saṅgahaṇatthaṃ.

Y ‘a’ de “satthu”.
Opcionalmente, cuando sigue la inflexión ‘naṃ’, la [vocal] final de la palabra “satthu” se convierte en ‘a’.

  1. Satthānaṃ = satthu + naṃ (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘a’ (§202); ‘a’ se alarga (§89)).
  2. Pitānaṃ = pitu + naṃ (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘a’ (“ca” en §202); ‘a’ se alarga (§89)).
  3. Mātānaṃ = mātu + naṃ (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘a’ (“ca” en §202); ‘a’ se alarga (§89)).
  4. Bhātānaṃ = bhātu + naṃ (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘a’ (“ca” en §202); ‘a’ se alarga (§89)).
  5. Kattānaṃ = kattu + naṃ (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘a’ (“ca” en §202); ‘a’ se alarga (§89)).

¿Cuál es la finalidad de decir “opcionalmente”? [Para permitir excepciones a este sutta, como en:] satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ, dhītarānaṃ.

El tomar “ca” es para incluir también otros.

203Kaccāyana Sutta. 162Rūpasiddhi Sutta.U sasmiṃ salopo ca (418)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[U + sasmiṃ + salopo + ca = 4 voces]

Satthu pitu icc evamādīnam antassa uttaṃ hoti vā sasmiṃ salopo ca.

Satthu, satthussa, satthuno dīyate, pariggaho vā. Pitu, pitussa, pituno dīyate, pariggaho vā. Bhātu, bhātussa, bhātuno dīyate, pariggaho vā. Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.

Cuando sigue ‘sa’, [hay] ‘u’ y la elisión de ‘sa’.
Opcionalmente, cuando sigue [la inflexión] ‘sa’, la [vocal] final de “satthu”, “pitu”, etc., deviene ‘u’ y ‘sa’ se elide.

  1. Satthu, satthussa, satthuno dīyate, pariggaho vā (se da al maestro, o [es] posesión del maestro):
    • Satthu = satthu + sa (‘u’ de “satthu” se sustituye por ‘u’ (§203); ‘sa’ se elide (§203)).
    • Satthussa = satthu + sa (‘u’ de “satthu” se sustituye por ‘u’ (§203); se inserta ‘s’ (§61)).
    • Satthuno = satthu + sa (‘u’ de “satthu” se sustituye por ‘u’ (§203); ‘u’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).
  1. Pitu, pitussa, pituno dīyate, pariggaho vā (se da al padre, o [es] posesión del padre):
    • Pitu = pitu + sa (‘u’ de “pitu” se sustituye por ‘u’ (§203); ‘sa’ se elide (§203)).
    • Pitussa = pitu + sa (‘u’ de “pitu” se sustituye por ‘u’ (§203); se inserta ‘s’ (§61)).
    • Pituno = pitu + sa (‘u’ de “pitu” se sustituye por ‘u’ (§203); ‘u’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).
  1. Bhātu, bhātussa, bhātuno dīyate, pariggaho vā (se da al hermano, o [es] posesión del hermano):
    • Bhātu = bhātu + sa (‘u’ de “bhātu” se sustituye por ‘u’ (§203); ‘sa’ se elide (§203)).
    • Bhātussa = bhātu + sa (‘u’ de “bhātu” se sustituye por ‘u’ (§203); se inserta ‘s’ (§61)).
    • Bhātuno = bhātu + sa (‘u’ de “bhātu” se sustituye por ‘u’ (§203); ‘u’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§117)).

El tomar “ca” es para la inclusión del segundo [significado].

204Kaccāyana Sutta. 167Rūpasiddhi Sutta.Sakkamandhātādīnañ ca (419)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sakkamandhātu-ādīnaṃ + ca = 2 voces]

Sakkamandhātu icc evamādīnam anto uttam āpajjate sasmiṃ, salopo ca hoti.

Sakkamandhātu iva assa rājino vibhavo. Evaṃ kattu, gantu, dātu icc evamādī.

Pun’ ārambhaggahaṇam kimatthaṃ? Niccadīpanatthaṃ. Sakkamandhātu.

Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.

Y de “sakkamandhātu”, etc.
Cuando sigue [la inflexión] ‘sa’, la [vocal] final de “sakkamandhātu”, etc., se convierte en ‘u’; y ‘sa’ se elide.

  1. Sakkamandhātu iva assa rājino vibhavo (la riqueza de ese rey es como la [del rey] Sakkamandhātu):
    • Sakkamandhātu = sakkamandhātu + sa (‘u’ de “sakkamandhātu” se convierte en ‘u’ (§204); ‘sa’ se elide (§204)).
  1. Evaṃ kattu, gantu, dātu icc evamādī (así también kattu, gantu, dātu, etc.):
    • Kattu = kattu + sa (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘u’ (§204); ‘sa’ se elide (§204)).
    • Gantu = gantu + sa (‘u’ de “gantu” se convierte en ‘u’ (§204); ‘sa’ se elide (§204)).
    • Dātu = dātu + sa (‘u’ de “dātu” se convierte en ‘u’ (§204); ‘sa’ se elide (§204)).

¿Cuál es la finalidad de la repetición de este sutta? Para fijar el cambio de ‘u’ a ‘u’.46Hay un solo ejemplo de “sakkamandhātu” con ‘sa’. Sakkamandhātu.

El tomar “ca” es para la inclusión del segundo [significado].


46Hay un solo ejemplo de “sakkamandhātu” con ‘sa’.
205Kaccāyana Sutta. 160Rūpasiddhi Sutta.Tato yonam o tu (421)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tato + yonaṃ + o + tu = 4 voces]

Tato ārādesato sabbesaṃ yonaṃ okārādeso hoti.

Satthāro, pitaro, mātaro, bhātaro, kattāro, vattāro.

Tuggahaṇena aññasmā pi yonaṃ okāro hoti. Caturo janā (Khu. i, 336)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 336, gāvo, ubho, purisā.

Tras [la sustitución ‘āra’], hay ‘o’ de ‘yo’.
Tras la sustitución ‘āra’, todas las [inflexiones] ‘yo’ se sustituyen por ‘o’.

  1. Satthāro = satthu + yo (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Pitaro = pitu + yo (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Mātaro = mātu + yo (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Bhātaro = bhātu + yo (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Kattāro = kattu + yo (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Vattāro = vattu + yo (‘u’ de “vattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘a’ se elide (§83)).

Al tomar “tu”, también tras otras palabras ‘yo’ deviene ‘o’. Caturo janā, gāvo, ubho, purisā.47Ubho purisā, najjo (Sī).


47Ubho purisā, najjo (Sī).
206Kaccāyana Sutta. 165Rūpasiddhi Sutta.Tato smim i (422)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tato + smiṃ + i = 3 voces]

Tato ārādesato smiṃvacanassa ikārādeso hoti.

Satthari, pitari, mātari, dhītari, bhātari, kattari, vattari.

Puna tatogahaṇena aññasmā pi smiṃvacanassa ikāro hoti. Bhuvi.

Tras eso, ‘smiṃ’ [deviene] ‘i’.
Tras la sustitución ‘āra’, la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’.

  1. Satthari = satthu + smiṃ (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Pitari = pitu + smiṃ (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Mātari = mātu + smiṃ (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Dhītari = dhītu + smiṃ (‘u’ de “dhītu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Bhātari = bhātu + smiṃ (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Kattari = kattu + smiṃ (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  7. Vattari = vattu + smiṃ (‘u’ de “vattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).

Tomando “tato” de nuevo, también tras otras palabras la inflexión ‘smiṃ’ deviene ‘i’. Bhuvi.

207Kaccāyana Sutta. 161Rūpasiddhi Sutta.Nā ā (423)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Nā + ā = 2 voces]

Tato ārādesato nāvacanassa ā-ādeso hoti.

Satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.

‘Nā’ [deviene] ‘ā’.
Tras la sustitución ‘āra’, la inflexión ‘nā’ se sustituye por ‘ā’.

  1. Satthārā = satthu + nā (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Pitarā = pitu + nā (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Mātarā = mātu + nā (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Bhātarā = bhātu + nā (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Dhītarā = dhītu + nā (‘u’ de “dhītu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Kattārā = kattu + nā (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘a’ se elide (§83)).
  7. Vattārā = vattu + nā (‘u’ de “vattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘a’ se elide (§83)).
208Kaccāyana Sutta. 166Rūpasiddhi Sutta.Āro rassam ikāre (424)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Āro + rassaṃ + ikāre = 3 voces]

Ārādeso rassam āpajjate ikāre pare.

Satthari, pitari, mātari, dhītari, kattari, vattari.

Cuando sigue ‘i’, ‘āra’ [deviene] corta.
Cuando sigue ‘i’, la sustitución ‘āra’ se acorta.

  1. Satthari = satthu + smiṃ (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Pitari = pitu + smiṃ (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Mātari = mātu + smiṃ (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Dhītari = dhītu + smiṃ (‘u’ de “dhītu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Kattari = kattu + smiṃ (‘u’ de “kattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Vattari = vattu + smiṃ (‘u’ de “vattu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘i’ (§206); ‘ā’ de “āra” se acorta (§208); ‘a’ se elide (§83)).
209Kaccāyana Sutta. 168Rūpasiddhi Sutta.Pitādīnam asimhi (425)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pitu-ādīnaṃ + asimhi = 2 voces]

Pitādīnam ārādeso rassam āpajjate asimhi vibhattimhi.

Pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, pitaro, mātaro, bhātaro, dhītaro.

Asimhiggahaṇam tomhi pare ikārādesañāpanatthaṃ. Mātito (D. i, 106)Dīgha-nikāya · tomo i, página 106, pitito (D. i, 106)Dīgha-nikāya · tomo i, página 106, bhātito, duhitito.

Cuando sigue [una inflexión] distinta de ‘si’, de “pitu”, etc.
Cuando sigue una inflexión distinta de ‘si’, la sustitución ‘āra’ de “pitu”, etc., se acorta.

  1. Pitarā = pitu + nā (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Mātarā = mātu + nā (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Bhātarā = bhātu + nā (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Dhītarā = dhītu + nā (‘u’ de “dhītu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Pitaro = pitu + yo (‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Mātaro = mātu + yo (‘u’ de “mātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  7. Bhātaro = bhātu + yo (‘u’ de “bhātu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  8. Dhītaro = dhītu + yo (‘u’ de “dhītu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘yo’ se sustituye por ‘o’ (§205); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).

El tomar “asimhi”, cuando sigue ‘to’, es para mostrar la sustitución ‘i’.

  1. Mātito = mātu + to (‘u’ de “mātu” se sustituye por ‘i’ (“asimhi” en §209)).
  2. Pitito = pitu + to (‘u’ de “pitu” se sustituye por ‘i’ (“asimhi” en §209)).
  3. Bhātito = bhātu + to (‘u’ de “bhātu” se sustituye por ‘i’ (“asimhi” en §209)).
  4. Duhitito = duhitu + to (‘u’ de “duhitu” se sustituye por ‘i’ (“asimhi” en §209)).
210Kaccāyana Sutta. 239Rūpasiddhi Sutta.Tayā-tayīnaṃ takāro tvattaṃ vā (435)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tayā-tayīnaṃ + takāro + tvattaṃ + vā = 4 voces]

Tayā tayi icc etesaṃ takāro tvattam āpajjate vā.

Tvayā, tayā; tvayi, tayi.

Etesam iti kimatthaṃ? Tuvaṃ, tavaṃ.

Opcionalmente, la letra ‘ta’ de “tayā” y “tayi” [deviene] ‘tva’.
Opcionalmente, la letra ‘ta’ de [las sustituciones] “tayā” y “tayi” se convierte en ‘tva’.

  1. Tvayā = tumha + nā (“tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tayā” (§145); ‘ta’ se convierte en ‘tva’ (§210)).
  2. Tayā = tumha + nā (“tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tayā” (§145)).
  3. Tvayi = tumha + smiṃ (“tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tayi” (§139); ‘ta’ se convierte en ‘tva’ (§210)).
  4. Tayi = tumha + smiṃ (“tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tayi” (§139)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de estas [sustituciones]”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “tayā” ni “tayi”, como en:] tuvaṃ, tavaṃ.

Iti nāma-kappe tatiyo kaṇḍo
Así termina la tercera sección del capítulo de nombres
Catuttha-Kaṇḍa· Cuarta sección
211Kaccāyana Sutta. 126Rūpasiddhi Sutta.Attanto hismim anattaṃ (439)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Atta-anto + hismiṃ + anattaṃ = 3 voces]

Tassa attano anto anattam āpajjate himhi vibhattimhi.

Attanehi, attanebhi.

Attanto ti kimatthaṃ? Rājehi, rājebhi.

Hismin iti kimatthaṃ? Attano.

Anattam iti bhāvaniddesena attasaddassa sakādeso hoti sabbāsu vibhattīsu. Sako, sakā, sakaṃ, sake.

Cuando sigue ‘hi’, [hay] ‘ana’ de la final de “atta”.
Cuando sigue la inflexión ‘hi’, la [vocal] final de “atta” se convierte en ‘ana’.

  1. Attanehi = atta + hi (‘a’ de “atta” se convierte en ‘ana’ (§211); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§101)).
  2. Attanebhi = atta + hi (‘a’ de “atta” se convierte en ‘ana’ (§211); ‘a’ se sustituye por ‘e’ (§101); ‘hi’ se sustituye por ‘bhi’ (§99)).

¿Cuál es la finalidad de decir “la final de ‘atta’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “atta”, como en:] rājehi, rājebhi.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘hi’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘hi’, como en:] attano.48Attanā (Sī).

Por la expresión que indica estado “anattaṃ”, la palabra “atta” se sustituye por “saka” cuando siguen todas las inflexiones. Sako, sakā, sakaṃ, sake.49Sakārādeso (K).


48Attanā (Sī).
49Sakārādeso (K).
212Kaccāyana Sutta. 129Rūpasiddhi Sutta.Tato smiṃ ni (405)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tato + smiṃ + ni = 3 voces]

Tato attato smiṃvacanassa ni hoti. Attani.

Tras ésta, ‘smiṃ’ [deviene] ‘ni’.
Tras “atta”, la inflexión ‘smiṃ’ deviene ‘ni’.

  1. Attani = atta + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’ (§212)).
213Kaccāyana Sutta. 127Rūpasiddhi Sutta.Sassa no (440)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sassa + no = 2 voces]

Tato attato sassa vibhattissa no hoti. Attano.

‘No’ de ‘sa’.
Tras “atta”, la inflexión ‘sa’ deviene ‘no’.

  1. Attano = atta + sa (‘sa’ se sustituye por ‘no’ (§213)).
214Kaccāyana Sutta. 128Rūpasiddhi Sutta.Smā nā (441)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Smā + nā = 2 voces]

Tato attato smāvacanassa nā hoti.

Attanā.

Puna tatogahaṇena tassa attano takārass’ eva rakāro hoti sabbesu vacanesu. Atrajo, atrajaṃ.

‘Smā’ [deviene] ‘nā’.
Tras “atta”, la inflexión ‘smā’ deviene ‘nā’.

  1. Attanā = atta + smā (‘smā’ se sustituye por ‘nā’ (§214)).

Tomando “tato” de nuevo, ‘ta’ de “atta” deviene ‘ra’ cuando siguen todas las inflexiones.

  1. Atrajo = atta + jo (‘ta’ de “atta” se sustituye por ‘ra’ (“tato” en §214)).
  2. Atrajaṃ = atta + jaṃ (‘ta’ de “atta” se sustituye por ‘ra’ (“tato” en §214)).
215Kaccāyana Sutta. 141Rūpasiddhi Sutta.Jha-lato ca (442)Saddanīti-Suttamālā Sutta50Caggahaṇaṃ kvaci nivattanatthaṃ (Rū.), caggahaṇaṃ tadanukaḍḍhanatthaṃ (Nyā.) (El tomar “ca” es para excluir “kvaci” (Rū.); el tomar “ca” es para el arrastre de eso (Nyā.)).
[Jha-lato + ca = 2 voces]

Jha la icc etehi smāvacanassa nā hoti.

Agginā, daṇḍinā, bhikkhunā, sayambhunā.

Smā ti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.

Y tras ‘jha’ y ‘la’.
Tras ‘jha’ y ‘la’, la inflexión ‘smā’ deviene ‘nā’.

  1. Agginā = aggi + smā (‘i’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘smā’ se sustituye por ‘nā’ (§215)).
  2. Daṇḍinā = daṇḍī + smā (‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§84); ‘smā’ se sustituye por ‘nā’ (§215)).
  3. Bhikkhunā = bhikkhu + smā (‘u’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘smā’ se sustituye por ‘nā’ (§215)).
  4. Sayambhunā = sayambhū + smā (‘ū’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘ū’ se acorta (§84); ‘smā’ se sustituye por ‘nā’ (§215)).

¿Cuál es la finalidad de decir ‘smā’? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘smā’, como en:] aggayo, munayo, isayo.


50Caggahaṇaṃ kvaci nivattanatthaṃ (Rū.), caggahaṇaṃ tadanukaḍḍhanatthaṃ (Nyā.) (El tomar “ca” es para excluir “kvaci” (Rū.); el tomar “ca” es para el arrastre de eso (Nyā.)).
216Kaccāyana Sutta. 180Rūpasiddhi Sutta.Gha-pato smiṃ yaṃ vā (443)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Gha-pato + smiṃ + yaṃ + vā = 4 voces]

Tasmā gha-pato smiṃvacanassa yaṃ hoti vā.

Kaññāyaṃ, kaññāya; rattiyaṃ, rattiyā; itthiyaṃ, itthiyā; yāguyaṃ, yāguyā; vadhuyaṃ, vadhuyā.

Opcionalmente, tras ‘gha’ y ‘pa’, ‘smiṃ’ [deviene] ‘yaṃ’.
Opcionalmente, tras ‘gha’ y ‘pa’, la inflexión ‘smiṃ’ deviene ‘yaṃ’.

  1. Kaññāyaṃ = kaññā + smiṃ (‘ā’ recibe el nombre ‘gha’ (§60); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘yaṃ’ (§216)).
  2. Kaññāya = kaññā + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘āya’ (§111); ‘ā’ se elide (§83)).
  3. Rattiyaṃ = ratti + smiṃ (‘i’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘yaṃ’ (§216)).
  4. Rattiyā = ratti + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘yā’ (§112)).
  5. Itthiyaṃ = itthī + smiṃ (‘ī’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘ī’ se acorta (§84); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘yaṃ’ (§216)).
  6. Itthiyā = itthī + smiṃ (‘ī’ se acorta (§84); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘yā’ (§112)).
  7. Yāguyaṃ = yāgu + smiṃ (‘u’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘yaṃ’ (§216)).
  8. Yāguyā = yāgu + smiṃ (‘smiṃ’ se sustituye por ‘yā’ (§112)).
  9. Vadhuyaṃ = vadhū + smiṃ (‘ū’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘ū’ se acorta (§84); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘yaṃ’ (§216)).
  10. Vadhuyā = vadhū + smiṃ (‘ū’ se acorta (§84); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘yā’ (§112)).
217Kaccāyana Sutta. 199Rūpasiddhi Sutta.Yonaṃ ni napuṃsakehi (444)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yonaṃ + ni + napuṃsakehi = 3 voces]

Sabbesaṃ yonaṃ ni hoti vā napuṃsakehi liṅgehi.

Aṭṭhīni, aṭṭhī; āyūni, āyū. Napuṃsakehī ti kimatthaṃ? Itthiyo.

Tras las bases neutras, [hay] ‘ni’ de ‘yo’.
Opcionalmente, tras las bases neutras, todos los ‘yo’ devienen ‘ni’.

  1. Aṭṭhīni = aṭṭhi + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§217); ‘i’ se alarga (§88)).
  2. Aṭṭhī = aṭṭhi + yo (‘yo’ se elide (§118); ‘i’ se alarga (§88)).
  3. Āyūni = āyu + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§217); ‘u’ se alarga (§88)).
  4. Āyū = āyu + yo (‘yo’ se elide (§118); ‘u’ se alarga (§88)).

¿Cuál es la finalidad de decir “tras las [bases] neutras”? [Este sutta no se aplica cuando no hay bases neutras, como en:] itthiyo.

218Kaccāyana Sutta. 196Rūpasiddhi Sutta.Ato niccaṃ (445)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ato + niccaṃ = 2 voces]

Akārantehi napuṃsakaliṅgehi yonaṃ ni hoti niccaṃ.

Yāni, yāni; tāni, tāni; kāni, kāni; bhayāni, bhayāni; rūpāni, rūpāni.

Siempre tras ‘a’.
Tras las bases neutras terminadas en ‘a’, ‘yo’ siempre deviene ‘ni’.

  1. Yāni = ya + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§218); ‘a’ se alarga (§88)).
  2. Tāni = ta + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§218); ‘a’ se alarga (§88)).
  3. Kāni = ka + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§218); ‘a’ se alarga (§88)).
  4. Bhayāni = bhaya + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§218); ‘a’ se alarga (§88)).
  5. Rūpāni = rūpa + yo (‘yo’ se sustituye por ‘ni’ (§218); ‘a’ se alarga (§88)).
219Kaccāyana Sutta. 195Rūpasiddhi Sutta.Si ’ṃ (446)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Si + aṃ = 2 voces]

Akārantehi napuṃsakaliṅgehi sivacanassa aṃ hoti niccaṃ.

Sabbaṃ, yaṃ, taṃ, kaṃ, rūpaṃ.

‘Si’ [deviene] ‘aṃ’.
Tras las bases neutras terminadas en ‘a’, la inflexión ‘si’ siempre deviene ‘aṃ’.

  1. Sabbaṃ = sabba + si (‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§219); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Yaṃ = ya + si (‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§219); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Taṃ = ta + si (‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§219); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Kaṃ = ka + si (‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§219); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Rūpaṃ = rūpa + si (‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§219); ‘a’ se elide (§83)).
220Kaccāyana Sutta. 74Rūpasiddhi Sutta.Sesato lopaṃ ga si pi (447)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sesato + lopaṃ + gasi + api = 4 voces]

Tato niddiṭṭhehi liṅgehi sesato ga si icc ete lopam āpajjante.

Bhoti itthi, sā itthī. Bho daṇḍi, so daṇḍī. Bho sattha, so satthā. Bho rāja, so rājā.

Sesato ti kimatthaṃ? Puriso gacchati.

Ga-sī ti kimatthaṃ? Itthiyā; satthussa.

Tras los restantes, ‘ga’ y ‘si’ también se eliden.
Tras las restantes bases mostradas,51Los que están mostrados por los suttas “Si ’ṃ” (§219 · Si ’ṃ — ‘Si’ [deviene] ‘aṃ’.">§219), “S’ o” (§104 · S’ o — ‘Si’ [se convierte en] ‘o’.">§104), “Sy ā ca” (§189 · Sy ā ca — Y ‘si’ [deviene] ‘ā’.">§189), “Sakhato gass’ e vā” (§113 · Sakhato gass’ e vā — Opcionalmente, ‘e’ de ‘ga’ después de “sakha”.">§113) y “Ghat’ e ca” (§114 · Ghat’ e ca — Y ‘e’ después de ‘gha’.">§114) se llaman aquí “sesa” [restantes]. ‘ga’ y ‘si’ se eliden.

  1. Itthi = itthī + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘ī’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘ī’ se acorta (§245); ‘ga’ se elide (§220)).
  2. Itthī = itthī + si (‘si’ se elide (§220)).
  3. Daṇḍi = daṇḍī + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§245); ‘ga’ se elide (§220)).
  4. Daṇḍī = daṇḍī + si (‘si’ se elide (§220)).
  5. Sattha = satthu + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘u’ de “satthu” se convierte en ‘ā’ (§244); ‘ā’ se acorta (§246); ‘ga’ se elide (§220)).
  6. Satthā = satthu + si (‘u’ de “satthu” se convierte en ‘ā’ (§199); ‘si’ se elide (§199)).
  7. Rāja = rāja + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘ā’ se acorta (§246); ‘ga’ se elide (§220)).
  8. Rājā = rāja + si (‘si’ se sustituye por ‘ā’ (§189); ‘a’ se elide (§83)).

¿Cuál es la finalidad de decir “tras los restantes”? [Este sutta no se aplica cuando no hay bases restantes, como en:] Puriso gacchati.

¿Cuál es la finalidad de decir “‘ga’ y ‘si’”? [Este sutta no se aplica cuando no siguen ‘ga’ ni ‘si’, como en:] itthiyā; satthussa.


51Los que están mostrados por los suttas “Si ’ṃ” (§219), “S’ o” (§104), “Sy ā ca” (§189), “Sakhato gass’ e vā” (§113) y “Ghat’ e ca” (§114) se llaman aquí “sesa” [restantes].
221Kaccāyana Sutta. 282Rūpasiddhi Sutta.Sabbāsam āvuso-’pasagga-nipātādīhi ca (448)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbāsaṃ + āvuso-upasagga-nipāta-ādīhi + ca = 3 voces]

Sabbāsaṃ vibhattīnaṃ ekavacanabahuvacanānaṃ paṭhamā-dutiyā-tatiyā-catutthī-pañcamī-chaṭṭhī-sattamīnaṃ lopo hoti āvuso upasagga nipāta icc evamādīhi ca.

Tvaṃ pan’ āvuso (Vin. ii, 1)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 1; tumhe pan’ āvuso (Vin. ii, 161)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 161; padaso dhammaṃ vāceyya (Vin. ii, 25)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 25; vihāraṃ sve upagaccheyya. Pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa. Pahāro, parābhavo, nihāro, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro, upahāro. Evaṃ vīsati upasaggehi ca, yathā, tathā, evaṃ, khalu, kho, tatra, atho, atha, hi, tu, ca, vā, vo, haṃ, ahaṃ, alaṃ, eva, ho, aho, he, ahe, re, are. Evamādīhi nipātehi ca yojetabbāni.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ.

Y tras “āvuso”, los prefijos, las partículas, etc., [hay elisión] de todas.
Tras “āvuso”, los prefijos, las partículas, etc., se eliden todas las inflexiones, singulares y plurales, a saber: primera, segunda, tercera, cuarta, quinta, sexta y séptima.

  1. Tvaṃ pan’ āvuso (¿y tú, amigo?)
  2. Tumhe pan’ āvuso (¿y vosotros, amigos?)
  3. Padaso dhammaṃ vāceyya (debería hacer recitar el Dhamma palabra por palabra)
  4. Vihāraṃ sve upagaccheyya (debería acercarse mañana al monasterio).
  5. Āvuso = āvuso + si (‘si’ se elide (§221)).52Nota: Esta regla se debe emplear tras los veinte prefijos, ‘pa’, etc., y las partículas, ‘yathā’, etc.

Los veinte prefijos son los siguientes: pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa. [Ejemplos:] Pahāro, parābhavo, nihāro, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro, upahāro.

Así con los veinte prefijos; y se deben emplear [igualmente] con las partículas yathā, tathā, evaṃ, khalu, kho, tatra, atho, atha, hi, tu, ca, vā, vo, haṃ, ahaṃ, alaṃ, eva, ho, aho, he, ahe, re, are, etc.

El tomar “ca” es para restringir [el alcance de este sutta].


52Nota: Esta regla se debe emplear tras los veinte prefijos, ‘pa’, etc., y las partículas, ‘yathā’, etc.
222Kaccāyana Sutta. 342Rūpasiddhi Sutta.Pumassa liṅgādīsu samāsesu (449)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pumassa + liṅga-ādīsu + samāsesu = 3 voces]

Puma icc etassa anto lopam āpajjate liṅgādīsu parapadesu samāsesu.

Pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.

Pumasse ti kimatthaṃ? Itthiliṅgaṃ, napuṃsakaliṅgaṃ.

Liṅgādīsv iti kimatthaṃ? Pumitthī.

Samāsesu ti kimatthaṃ? Pumassa liṅgaṃ.

En los compuestos de “puma”, cuando [la palabra] “liṅga”, etc.
En los compuestos, cuando [las palabras] “liṅga”, etc., son el miembro siguiente,53Parapadesu pi. la [vocal] final de “puma” se elide.

  1. Pulliṅgaṃ = puma + liṅgaṃ (‘a’ de “puma” se elide (§222); ‘m’ se sustituye por ‘ṃ’ (§82); ‘ṃ’ se sustituye por ‘l’ (“vā” en §31)).
  2. Pumbhāvo = puma + bhāvo (‘a’ de “puma” se elide (§222); ‘m’ se sustituye por ‘ṃ’ (§82); ‘ṃ’ se sustituye por ‘m’ (§31)).
  3. Puṅkokilo = puma + kokilo (‘a’ de “puma” se elide (§222); ‘m’ se sustituye por ‘ṃ’ (§82); ‘ṃ’ se sustituye por ‘ṅ’ (§31)).

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘puma’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay “puma”, como en:] itthiliṅgaṃ, napuṃsakaliṅgaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando ‘liṅga’, etc., [son el miembro siguiente]”? [Este sutta no se aplica cuando “liṅga”, etc., no son el miembro siguiente, como en:] Pumitthī.

¿Cuál es la finalidad de decir “en los compuestos”? [Este sutta no se aplica cuando no hay compuestos, como en:] Pumassa liṅgaṃ.


53Parapadesu pi.
223Kaccāyana Sutta. 188Rūpasiddhi Sutta.Aṃ yam īto pasaññato (450)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aṃ + yaṃ + īto + pasaññato = 4 voces]

Aṃvacanassa yaṃ hoti vā īto pasaññato. Itthiyaṃ, itthiṃ.

Pasaññato ti kimatthaṃ? Daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.

Am iti kimatthaṃ? Itthīhi.

Tras ‘ī’ llamada ‘pa’, ‘aṃ’ [deviene] ‘yaṃ’.
Opcionalmente, tras ‘ī’ llamada ‘pa’, ‘aṃ’ deviene ‘yaṃ’.

  1. Itthiyaṃ = itthī + aṃ (‘ī’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘aṃ’ se sustituye por ‘yaṃ’ (§223); ‘ī’ se acorta (§84)).
  2. Itthiṃ = itthī + aṃ (‘ī’ de “itthī” se acorta (§84); ‘aṃ’ se convierte en ‘ṃ’ (§82)).

¿Cuál es la finalidad de decir “llamada ‘pa’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘pa’, como en:] daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir ‘aṃ’? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘aṃ’, como en:] itthīhi.

224Kaccāyana Sutta. 153Rūpasiddhi Sutta.Naṃ jhato katarassā (451)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Naṃ + jhato + katarassā = 3 voces]

Tasmā jhato katarassā aṃvacanassa naṃ hoti.

Daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.

Jhato ti kimatthaṃ? Vessabhuṃ.

Katarassā ti kimatthaṃ? Kucchiṃ.

Tras ‘jha’ que ha sido acortada, [hay] ‘naṃ’.
Tras ‘jha’ que ha sido acortada, la inflexión ‘aṃ’ deviene ‘naṃ’.

  1. Daṇḍinaṃ = daṇḍī + aṃ (‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§84); ‘aṃ’ se sustituye por ‘naṃ’ (§224)).
  2. Bhoginaṃ = bhogī + aṃ (‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§84); ‘aṃ’ se sustituye por ‘naṃ’ (§224)).

¿Cuál es la finalidad de decir “tras ‘jha’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘jha’, como en:] Vessabhuṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “que ha sido acortada”? [Este sutta no se aplica cuando no ha sido acortada, como en:] Kucchiṃ.

225Kaccāyana Sutta. 151Rūpasiddhi Sutta.Yonaṃ no (452)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yonaṃ + no = 2 voces]

Sabbesaṃ yonaṃ jhato katarassā no hoti.

Daṇḍino bhogino; he daṇḍino, he bhogino.

Katarassā ti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.

Jhato ti kimatthaṃ? Sayambhuno.

Yonan ti kimatthaṃ? Daṇḍinā, bhoginā.

‘No’ de ‘yo’.
Tras ‘jha’ que ha sido acortada, todos los ‘yo’ devienen ‘no’.

  1. Daṇḍino = daṇḍī + yo (‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§84); ‘yo’ se sustituye por ‘no’ (§225)).
  2. Bhogino = bhogī + yo (‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§84); ‘yo’ se sustituye por ‘no’ (§225)).
  3. He daṇḍino, he bhogino: [vocativos, con la misma secuencia].

¿Cuál es la finalidad de decir “que ha sido acortada”? [Este sutta no se aplica cuando no ha sido acortada, como en:] aggayo, munayo, isayo.

¿Cuál es la finalidad de decir “tras ‘jha’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘jha’, como en:] Sayambhuno.

¿Cuál es la finalidad de decir “de ‘yo’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘yo’, como en:] daṇḍinā, bhoginā.

226Kaccāyana Sutta. 154Rūpasiddhi Sutta.Smiṃ ni (406)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Smiṃ + ni = 2 voces]

Tasmā jhato katarassā smiṃvacanassa ni-ādeso hoti.

Daṇḍini, bhogini.

Katarassā ti kimatthaṃ? Byādhimhi.

‘Smiṃ’ [deviene] ‘ni’.
Tras ‘jha’ que ha sido acortada, la inflexión ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’.

  1. Daṇḍini = daṇḍī + smiṃ (‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§84); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’ (§226)).
  2. Bhogini = bhogī + smiṃ (‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§84); ‘smiṃ’ se sustituye por ‘ni’ (§226)).

¿Cuál es la finalidad de decir “que ha sido acortada”? [Este sutta no se aplica cuando no ha sido acortada, como en:] Byādhimhi.

227Kaccāyana Sutta. 270Rūpasiddhi Sutta.Kissa ka ve ca (456)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Kissa + ka + ve + ca = 4 voces]

Kim icc etassa ko ca hoti vapaccaye pare.

Kva gato ’si tvaṃ Devānaṃpiyatissa.

Caggahaṇena avapaccaye pare pi ko ca hoti. Ko taṃ ninditum arahati (Khu. i, 47)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 47; kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ.54Bodhesi tvaṃ (Sī).

Ve ti kimatthaṃ? Kuto āgato ’si tvaṃ.

Y cuando sigue ‘va’, [hay] ‘ka’ de “kiṃ”.
Y cuando sigue el sufijo ‘va’, “kiṃ” deviene “ka”.

  1. Kva gato ’si tvaṃ Devānaṃpiyatissa (¿adónde has ido, Devānaṃpiyatissa?):
    • Kva = kiṃ + va (“kiṃ” se sustituye por “ka” (§227); ‘a’ se elide (§404)).

Al tomar “ca”, también cuando siguen otros sufijos que no son ‘va’, hay “ka”.

  1. Ko taṃ ninditum arahati (¿quién merece censurarlo?); kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ (¿cómo dar a conocer el Dhamma?):
    • Ko = kiṃ + si (“kiṃ” se sustituye por “ka” (“ca” en §227); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).
    • Kathaṃ = kiṃ + thaṃ (“kiṃ” se sustituye por “ka” (“ca” en §227)).

¿Cuál es la finalidad de decir ‘va’? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘va’, como en:] Kuto āgato ’si tvaṃ (¿de dónde has venido?).


54Bodhesi tvaṃ (Sī).
228Kaccāyana Sutta. 272Rūpasiddhi Sutta.Ku hiṃ-haṃsu ca (460)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ku + hiṃ-haṃsu + ca = 3 voces]

Kim icc etassa ku hoti hiṃ haṃ icc etesu ca.

Kuhiṃ gacchasi, kuhaṃ gacchasi.

Caggahaṇena hiñcanaṃ-dācanaṃpaccayesu paresu aññatthāpi ku hoti. Kuhiñcanaṃ, kudācanaṃ.

Y, cuando siguen ‘hiṃ’ y ‘haṃ’, [hay] “ku”.
Y cuando siguen ‘hiṃ’ y ‘haṃ’, “kiṃ” deviene “ku”.

  1. Kuhiṃ gacchasi, kuhaṃ gacchasi (¿adónde vas?):
    • Kuhiṃ = kiṃ + hiṃ (“kiṃ” se sustituye por “ku” (§228)).
    • Kuhaṃ = kiṃ + haṃ (“kiṃ” se sustituye por “ku” (§228)).

Al tomar “ca”, cuando siguen los sufijos ‘hiñcanaṃ’ y ‘dācanaṃ’, también en otros lugares hay “ku”.

  1. Kuhiñcanaṃ = kiṃ + hiñcanaṃ (“kiṃ” se sustituye por “ku” (“ca” en §228)).
  2. Kudācanaṃ = kiṃ + dācanaṃ (“kiṃ” se sustituye por “ku” (“ca” en §228)).
229Kaccāyana Sutta. 226Rūpasiddhi Sutta.Sesesu ca (457)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sesesu + ca = 2 voces]

Kim icc etassa ko hoti sesesu vibhattipaccayesu paresu.

Ko pakāro, kathaṃ, kaṃ pakāraṃ, kathaṃ.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y cuando siguen los restantes.
Cuando siguen las restantes inflexiones y sufijos, “kiṃ” deviene “ka”.

  1. Ko pakāro (¿qué manera?), kathaṃ (cómo); kaṃ pakāraṃ (a qué manera), kathaṃ (cómo):
    • Ko = kiṃ + si (“kiṃ” se sustituye por “ka” (§229); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).
    • Kaṃ = kiṃ + aṃ (“kiṃ” se sustituye por “ka” (§229); ‘a’ se elide (§83)).
    • Kathaṃ = kiṃ + thaṃ (“kiṃ” se sustituye por “ka” (§229)).

El tomar “ca” es para el arrastre.55Es para el arrastre de “ka”.


55Es para el arrastre de “ka”.
230Kaccāyana Sutta. 262Rūpasiddhi Sutta.Tra-to-thesu ca (460)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tra-to-thesu + ca = 2 voces]

Kim icc etassa ku hoti tra to tha icc etesu ca.

Kutra, kuto, kuttha.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y cuando siguen ‘tra’, ‘to’ y ‘tha’.
Cuando siguen ‘tra’, ‘to’ y ‘tha’, “kiṃ” deviene “ku”.

  1. Kutra = kiṃ + tra (“kiṃ” se sustituye por “ku” (§230)).
  2. Kuto = kiṃ + to (“kiṃ” se sustituye por “ku” (§230)).
  3. Kuttha = kiṃ + tha (“kiṃ” se sustituye por “ku” (§230); ‘t’ se duplica (§28)).

El tomar “ca” es para el arrastre.56Es para el arrastre de “kissa” y “ku”.


56Es para el arrastre de “kissa” y “ku”.
231Kaccāyana Sutta. 263Rūpasiddhi Sutta.Sabbass’ etassākāro vā (461)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbassa + etassa + akāro + vā = 4 voces]

Sabbassa etasaddassa akāro hoti vā to tha icc etesu.

Ato, attha; etto, ettha.

Opcionalmente, [hay] ‘a’ de todo “eta”.
Opcionalmente, cuando siguen ‘to’ y ‘tha’, toda la palabra “eta” deviene ‘a’.

  1. Ato = eta + to (“eta” se sustituye por ‘a’ (§231)).
  2. Attha = eta + tha (“eta” se sustituye por ‘a’ (§231); ‘t’ se duplica (§28)).
  3. Etto = eta + to (“eta” se sustituye por ‘e’ (§233); ‘t’ se duplica (§28)).
  4. Ettha = eta + tha (“eta” se sustituye por ‘e’ (§233); ‘t’ se duplica (§28)).
232Kaccāyana Sutta. 267Rūpasiddhi Sutta.Tre niccaṃ (462)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tre + niccaṃ = 2 voces]

Sabbassa etasaddassa akāro hoti niccaṃ tra-paccaye pare.

Atra.

Siempre cuando sigue ‘tra’.
Cuando sigue el sufijo ‘tra’, toda la palabra “eta” siempre deviene ‘a’.

  1. Atra = eta + tra (“eta” se sustituye por ‘a’ (§232)).
233Kaccāyana Sutta. 264Rūpasiddhi Sutta.E to-thesu ca57Etothesu vā (Sī).
[E + to-thesu + ca = 3 voces]

Sabbassa etasaddassa ekāro hoti vā to tha icc etesu.

Etto, ato; ettha, attha.

Y cuando siguen ‘to’ y ‘tha’, [hay] ‘e’.
Opcionalmente, cuando siguen ‘to’ y ‘tha’, toda la palabra “eta” deviene ‘e’.

  1. Etto = eta + to (“eta” se sustituye por ‘e’ (§233); ‘t’ se duplica (§28)).
  2. Ettha = eta + tha (“eta” se sustituye por ‘e’ (§233); ‘t’ se duplica (§28)).
  3. Ato = eta + to (“eta” se sustituye por ‘a’ (§231)).
  4. Attha = eta + tha (“eta” se sustituye por ‘a’ (§231); ‘t’ se duplica (§28)).

57Etothesu vā (Sī).
234Kaccāyana Sutta. 265Rūpasiddhi Sutta.Imass’ i thaṃ-dāni-ha-to-dhesu ca (463)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Imassa + i + thaṃ-dāni-ha-to-dhesu + ca = 4 voces]

Imasaddassa sabbass’ eva ikāro hoti thaṃ dāni ha to dha icc etesu.

Itthaṃ, idāni, iha, ito, idha.58Ito paraṃ “cassaddaggahaṇam avadhāraṇatthan” ti pāṭo sīhaḷapotthake dissati. Padarūpasiddhiṭīkāyaṃ pana “caggahaṇaṃ sabbaggahaṇ’ ānukaḍḍhanatthan” ti vuttaṃ. (Con respecto a esto, en el libro cingalés aparece la lectura “el tomar la palabra ‘ca’ es para restringir”. Pero en la ṭīkā del Padarūpasiddhi se dice “el tomar ‘ca’ es para el arrastre del tomar ‘sabba’”.)

Y cuando siguen ‘thaṃ’, ‘dāni’, ‘ha’, ‘to’ y ‘dha’, [hay] ‘i’ de “ima”.
Cuando siguen ‘thaṃ’, ‘dāni’, ‘ha’, ‘to’ y ‘dha’, toda la palabra “ima” deviene ‘i’.

  1. Itthaṃ = ima + thaṃ (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234); ‘t’ se duplica (§28)).
  2. Idāni = ima + dāni (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).
  3. Iha = ima + ha (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).
  4. Ito = ima + to (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).
  5. Idha = ima + dha (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).

58Ito paraṃ “cassaddaggahaṇam avadhāraṇatthan” ti pāṭo sīhaḷapotthake dissati. Padarūpasiddhiṭīkāyaṃ pana “caggahaṇaṃ sabbaggahaṇ’ ānukaḍḍhanatthan” ti vuttaṃ. (Con respecto a esto, en el libro cingalés aparece la lectura “el tomar la palabra ‘ca’ es para restringir”. Pero en la ṭīkā del Padarūpasiddhi se dice “el tomar ‘ca’ es para el arrastre del tomar ‘sabba’”.)
235Kaccāyana Sutta. 281Rūpasiddhi Sutta.A dhunāmhi ca (464)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[A + dhunāmhi + ca = 3 voces]

Imasaddassa sabbass’ eva akāro hoti dhunāmhi paccaye pare.

Adhunā.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ.

Y cuando sigue ‘dhunā’, [hay] ‘a’.
Cuando sigue el sufijo ‘dhunā’, toda la palabra “ima” deviene ‘a’.

  1. Adhunā = ima + dhunā (“ima” se sustituye por ‘a’ (§235)).

El tomar “ca” es para restringir [el alcance de este sutta].

236Kaccāyana Sutta. 280Rūpasiddhi Sutta.Eta rahimhi (465)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Eta + rahimhi = 2 voces]

Sabbass’ eva imasaddassa etādeso hoti rahimhi paccaye pare.

Etarahi.

Cuando sigue ‘rahi’, [hay] “eta”.
Cuando sigue el sufijo ‘rahi’, toda la palabra “ima” se sustituye por “eta”.

  1. Etarahi = ima + rahi (“ima” se sustituye por “eta” (§236)).
237Kaccāyana Sutta. 176Rūpasiddhi Sutta.Itthiyam ato āpaccayo (466)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Itthiyaṃ + ato + āpaccayo = 3 voces]

Itthiyaṃ vattamānāya akārato āpaccayo hoti.

Sabbā, yā, sā, kā, katarā.

En el femenino, tras ‘a’, [hay] el sufijo ‘ā’.
En el femenino, tras la letra ‘a’, hay el sufijo ‘ā’.

  1. Sabbā = sabba + si (se inserta ‘ā’ tras “sabba” (§237); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Yā = ya + si (se inserta ‘ā’ tras “ya” (§237); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Sā = ta + si (‘t’ de “ta” se convierte en ‘s’ (§174); se inserta ‘ā’ tras “sa” (§237); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Kā = ka + si (se inserta ‘ā’ tras “ka” (§237); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Katarā = katara + si (se inserta ‘ā’ tras “katara” (§237); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
238Kaccāyana Sutta. 187Rūpasiddhi Sutta.Nadādito vā ī (467)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Nada-ādito + vā + ī = 3 voces]

Nadādito vā anadādito vā itthiyaṃ vattamānāya ī-paccayo hoti.

Nadī, mahī, kumārī, taruṇī, sakhī, itthī.59Ito paraṃ “hatthī” ti udāharaṇaṃ katthaci dissati, taṃ na yuttaṃ itthiyaṃ “hatthinī” ti padass’ eva diṭṭhattā. (Con respecto a esto, en algunos lugares aparece el ejemplo “hatthī”; no es apropiado, porque en el femenino sólo se encuentra la palabra “hatthinī”.)

Opcionalmente, tras “nada”, etc., [hay] ‘ī’.
Opcionalmente, en el femenino, tras “nada”, etc., y tras las palabras que no son “nadādi”,60“Nadādi” son las palabras terminadas en ‘a’, como “nada”; “anadādi” son las palabras terminadas en ‘u’ y ‘o’ que no pertenecen a “nadādi”. hay el sufijo ‘ī’.

  1. Nadī = nada + si (se inserta ‘ī’ tras “nada” (§238); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Mahī = maha + si (se inserta ‘ī’ tras “maha” (§238); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Kumārī = kumāra + si (se inserta ‘ī’ tras “kumāra” (§238); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Taruṇī = taruṇa + si (se inserta ‘ī’ tras “taruṇa” (§238); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Sakhī = sakha + si (se inserta ‘ī’ tras “sakha” (§238); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Itthī = itthi + si (se inserta ‘ī’ tras “itthi” (§238); ‘si’ se elide (§220); ‘i’ se elide (§83)).

59Ito paraṃ “hatthī” ti udāharaṇaṃ katthaci dissati, taṃ na yuttaṃ itthiyaṃ “hatthinī” ti padass’ eva diṭṭhattā. (Con respecto a esto, en algunos lugares aparece el ejemplo “hatthī”; no es apropiado, porque en el femenino sólo se encuentra la palabra “hatthinī”.)
60“Nadādi” son las palabras terminadas en ‘a’, como “nada”; “anadādi” son las palabras terminadas en ‘u’ y ‘o’ que no pertenecen a “nadādi”.
239Kaccāyana Sutta. 190Rūpasiddhi Sutta.Ṇava-ṇika-ṇeyya-ṇa-ntūhi (468)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇava-ṇika-ṇeyya-ṇa-ntūhi = 1 voz]

Ṇava ṇika ṇeyya ṇa ntu icc etehi61Ṇavaṇikaṇeyyaṇantupaccayantehi (Rū). itthiyaṃ vattamānehi ī-paccayo hoti.

Māṇavī, paṇḍavī, nāvikī, venateyyī, kunteyyī, gotamī, guṇavatī, sāmāvatī.

Tras ‘ṇava’, ‘ṇika’, ‘ṇeyya’, ‘ṇa’ y ‘ntu’.
En el femenino, tras [las palabras terminadas en] ‘ṇava’, ‘ṇika’, ‘ṇeyya’, ‘ṇa’ y ‘ntu’, hay el sufijo ‘ī’.

  1. Māṇavī = māṇava + si (se inserta ‘ī’ tras “māṇava” (§239); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Paṇḍavī = paṇḍava + si (se inserta ‘ī’ tras “paṇḍava” (§239); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  3. Nāvikī = nāvika + si (se inserta ‘ī’ tras “nāvika” (§239); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Venateyyī = venateyya + si (se inserta ‘ī’ tras “venateyya” (§239); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  5. Kunteyyī = kunteyya + si (se inserta ‘ī’ tras “kunteyya” (§239); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Gotamī = gotama + si (se inserta ‘ī’ tras “gotama” (§239); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  7. Guṇavatī = guṇavantu + si (se inserta ‘ī’ tras “guṇavantu” (§239); ‘ntu’ se sustituye por ‘ta’ (§241); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  8. Sāmāvatī = sāmāvantu + si (se inserta ‘ī’ tras “sāmāvantu” (§239); ‘ntu’ se sustituye por ‘ta’ (§241); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).

61Ṇavaṇikaṇeyyaṇantupaccayantehi (Rū).
240Kaccāyana Sutta. 193Rūpasiddhi Sutta.Pati-bhikkhu-rāj’-īkārantehi inī (469-70)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pati-bhikkhu-rāja-īkārantehi + inī = 2 voces]

Pati-bhikkhu-rāj’-īkārantehi itthiyaṃ vattamānehi inī-paccayo hoti.

Gahapatānī, bhikkhunī, rājinī, hatthinī, daṇḍinī, medhāvinī, tapassinī.

Tras “pati”, “bhikkhu”, “rāja” y [las palabras] terminadas en la letra ‘ī’, [hay] ‘inī’.
En el femenino, tras “pati”, “bhikkhu”, “rāja” y [las palabras] terminadas en la letra ‘ī’, hay el sufijo ‘inī’.

  1. Gahapatānī = gahapati + si (se inserta ‘inī’ tras “gahapati” (§240); ‘i’ de “pati” se sustituye por ‘a’ (§91); ‘i’ de ‘inī’ se elide (§13); ‘a’ se alarga (§16); ‘si’ se elide (§220)).
  2. Bhikkhunī = bhikkhu + si (se inserta ‘inī’ tras “bhikkhu” (§240); ‘i’ de ‘inī’ se elide (§13); ‘si’ se elide (§220)).
  3. Rājinī = rāja + si (se inserta ‘inī’ tras “rāja” (§240); ‘a’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  4. Hatthinī = hatthī + si (se inserta ‘inī’ tras “hatthī” (§240); ‘ī’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  5. Daṇḍinī = daṇḍī + si (se inserta ‘inī’ tras “daṇḍī” (§240); ‘ī’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  6. Medhāvinī = medhāvī + si (se inserta ‘inī’ tras “medhāvī” (§240); ‘ī’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  7. Tapassinī = tapassī + si (se inserta ‘inī’ tras “tapassī” (§240); ‘ī’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
241Kaccāyana Sutta. 191Rūpasiddhi Sutta.Ntussa tam īkāre
[Ntussa + taṃ + īkāre = 3 voces]

Sabbass’ eva ntupaccayassa takāro62To ādeso (K). hoti vā īkāre pare.

Guṇavatī, guṇavantī; kulavatī, kulavantī; satimatī, satimantī; mahatī, mahantī; gottamatī, gottamantī.

Opcionalmente, cuando sigue ‘ī’, [hay] ‘ta’ de ‘ntu’.
Opcionalmente, cuando sigue la letra ‘ī’, todo el sufijo ‘ntu’ deviene ‘ta’.

  1. Guṇavatī = guṇavantu + si (se inserta ‘ī’ tras “guṇavantu” (§239); ‘ntu’ se sustituye por ‘ta’ (§241); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  2. Guṇavantī = guṇavantu + si (se inserta ‘ī’ tras “guṇavantu” (§239); ‘u’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  3. Kulavatī = kulavantu + si (se inserta ‘ī’ tras “kulavantu” (§239); ‘ntu’ se sustituye por ‘ta’ (§241); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  4. Kulavantī = kulavantu + si (se inserta ‘ī’ tras “kulavantu” (§239); ‘u’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  5. Satimatī = satimantu + si (se inserta ‘ī’ tras “satimantu” (§239); ‘ntu’ se sustituye por ‘ta’ (§241); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  6. Satimantī = satimantu + si (se inserta ‘ī’ tras “satimantu” (§239); ‘u’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  7. Mahatī = mahantu + si (se inserta ‘ī’ tras “mahantu” (§239); ‘ntu’ se sustituye por ‘ta’ (§241); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  8. Mahantī = mahantu + si (se inserta ‘ī’ tras “mahantu” (§239); ‘u’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).
  9. Gottamatī = gottamantu + si (se inserta ‘ī’ tras “gottamantu” (§239); ‘ntu’ se sustituye por ‘ta’ (§241); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83)).
  10. Gottamantī = gottamantu + si (se inserta ‘ī’ tras “gottamantu” (§239); ‘u’ se elide (§83); ‘si’ se elide (§220)).

62To ādeso (K).
242Kaccāyana Sutta. 192Rūpasiddhi Sutta.Bhavato bhoto
[Bhavato + bhoto = 2 voces]

Sabbass’ eva bhavantasaddassa bhotādeso hoti īkāre itthigate63Itthiyaṃ kate (Sī). pare.

Bhoti ayye (Vin. ii, 280)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 280, bhoti kaññe, bhoti Kharādiye (Khu. v, 4)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 4.

“Bhota” de “bhavanta”.
En el femenino, cuando sigue ‘ī’, toda la palabra “bhavanta” se sustituye por “bhota”.

  1. Bhoti ayye (¡oh señora!), bhoti kaññe (¡oh muchacha!), bhoti Kharādiye (¡oh Kharādiyā!):
    • Bhoti = bhavanta + si (se inserta ‘ī’ tras “bhavanta” (§239); “bhavanta” se sustituye por “bhota” (§242); ‘si’ se elide (§220); ‘a’ se elide (§83); ‘ī’ se acorta (§245)).

63Itthiyaṃ kate (Sī).
243Kaccāyana Sutta. 110Rūpasiddhi Sutta.Bho ge tu (473-84)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Bho + ge + tu = 3 voces]

Sabbass’ eva bhavantasaddassa bho-ādeso hoti ge pare.

Bho purisa, bho aggi, bho rāja, bho sattha, bho daṇḍi, bho sayambhu.

Ge ti kimatthaṃ? Bhavatā, bhavaṃ.64Bhavato (Sī).

Tuggahaṇena aññasmim pi vacane sabbassa bhavantasaddassa bhonta bhante bhonto bhadde bhotā bhoto icc ete ādesā honti. Bhonta, bhante, bhonto, bhadde, bhotā, bhoto.

Cuando sigue ‘ga’, [hay] “bho”.
Cuando sigue ‘ga’, toda la palabra “bhavanta” se sustituye por “bho”.

  1. Bho purisa, bho aggi, bho rāja, bho sattha, bho daṇḍi, bho sayambhu:
    • Bho = bhavanta + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); “bhavanta” se sustituye por “bho” (§243); ‘si’ se elide (§220)).

¿Cuál es la finalidad de decir “cuando sigue ‘ga’”? [Este sutta no se aplica cuando no sigue ‘ga’, como en:] bhavatā, bhavaṃ.

Al tomar “tu”, también cuando siguen otras inflexiones, toda la palabra “bhavanta” se sustituye por “bhonta”, “bhante”, “bhonto”, “bhadde”, “bhotā” y “bhoto”. Bhonta, bhante, bhonto, bhadde, bhotā, bhoto.


64Bhavato (Sī).
244Kaccāyana Sutta. 72Rūpasiddhi Sutta.Akāra-pitādyantānam ā (475)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Akāra-pitu-ādi-antānaṃ + ā = 2 voces]

Akāro ca pitādīnam anto ca āttam āpajjate ge pare.

Bho purisā, bho rājā, bho pitā, bho mātā, bho satthā.

‘Ā’ de la letra ‘a’ y de la final de “pitu”, etc.
Cuando sigue ‘ga’, la letra ‘a’ y la [vocal] final de “pitu”, etc., se convierten en ‘ā’.

  1. Purisā = purisa + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
  2. Rājā = rāja + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
  3. Pitā = pitu + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘u’ de “pitu” se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
  4. Mātā = mātu + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘u’ de “mātu” se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
  5. Satthā = satthu + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘u’ de “satthu” se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
245Kaccāyana Sutta. 152Rūpasiddhi Sutta.Jha-la-pā rassaṃ (477)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Jha-la-pā + rassaṃ = 2 voces]

Jha la pa icc ete rassam āpajjante ge pare.

Bho daṇḍi, bho sayambhu, bhoti itthi, bhoti vadhu.

‘Jha’, ‘la’ y ‘pa’ [devienen] cortas.
Cuando sigue ‘ga’, ‘jha’, ‘la’ y ‘pa’ se acortan.

  1. Daṇḍi = daṇḍī + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘ī’ recibe el nombre ‘jha’ (§58); ‘ī’ se acorta (§245); ‘si’ se elide (§220)).
  2. Sayambhu = sayambhū + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘ū’ recibe el nombre ‘la’ (§58); ‘ū’ se acorta (§245); ‘si’ se elide (§220)).
  3. Itthi = itthī + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘ī’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘ī’ se acorta (§245); ‘si’ se elide (§220)).
  4. Vadhu = vadhū + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘ū’ recibe el nombre ‘pa’ (§59); ‘ū’ se acorta (§245); ‘si’ se elide (§220)).
246Kaccāyana Sutta. 73Rūpasiddhi Sutta.Ākāro vā (476, 478-9)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ākāro + vā = 2 voces]

Ākāro rassam āpajjate vā ge pare.

Bho rāja, bho rājā; bho atta, bho attā; bho sakha, bho sakhā; bho sattha, bho satthā.

Opcionalmente, la letra ‘ā’.
Opcionalmente, cuando sigue ‘ga’, ‘ā’ se acorta.

  1. Rāja = rāja + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘ā’ se acorta (§246); ‘si’ se elide (§220)).
  2. Rājā = rāja + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
  3. Atta = atta + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘ā’ se acorta (§246); ‘si’ se elide (§220)).
  4. Attā = atta + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
  5. Sakha = sakha + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘ā’ se acorta (§246); ‘si’ se elide (§220)).
  6. Sakhā = sakha + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘a’ se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
  7. Sattha = satthu + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘u’ de “satthu” se convierte en ‘ā’ (§244); ‘ā’ se acorta (§246); ‘si’ se elide (§220)).
  8. Satthā = satthu + si (‘si’ recibe el nombre ‘ga’ (§57); ‘u’ de “satthu” se convierte en ‘ā’ (§244); ‘si’ se elide (§220)).
Iti nāma-kappe catuttho kaṇḍo
Así termina la cuarta sección del capítulo de nombres
Pañcama-Kaṇḍa· Quinta sección
247Kaccāyana Sutta. 261Rūpasiddhi Sutta.Tvādayo vibhattisaññāyo (492)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[To-ādayo + vibhattisaññāyo = 2 voces]

To ādi yesaṃ paccayānaṃ, te honti tvādayo. Te paccayā tvādayo vibhattisaññā ’va daṭṭhabbā.

Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito, sabbadā, yadā, tadā, kadā, idha, idāni.

Los que comienzan con ‘to’ se llaman “inflexiones”.
Los sufijos que comienzan con ‘to’ son [llamados] ‘tvādi’. Estos sufijos ‘tvādi’ se deben considerar “inflexiones”.

  1. Sabbato = sabba + to.
  2. Yato = ya + to.
  3. Tato = ta + to.
  4. Kuto = kiṃ + to (“kiṃ” se sustituye por “ku” (§230)).
  5. Ato = eta + to (“eta” se sustituye por ‘a’ (§231)).
  6. Ito = ima + to (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).
  7. Sabbadā = sabba + dā.
  8. Yadā = ya + dā.
  9. Tadā = ta + dā.
  10. Kadā = kiṃ + dā (“kiṃ” se sustituye por “ka” (“ca” en §227)).
  11. Idha = ima + dha (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).
  12. Idāni = ima + dāni (“ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).65Nota: Conforme a este sutta, estos sufijos se deben considerar inflexiones.

65Nota: Conforme a este sutta, estos sufijos se deben considerar inflexiones.
248Kaccāyana Sutta. 260Rūpasiddhi Sutta.Kvaci to pañcamyatthe (493)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Kvaci + to + pañcamī-atthe = 3 voces]

Kvaci topaccayo hoti pañcamyatthe.

Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito.

Kvacī ti kimatthaṃ? Sabbasmā, imasmā.

A veces, [hay] ‘to’ en el significado de la quinta.
A veces, en el significado de la quinta [inflexión], hay el sufijo ‘to’.

  1. Sabbato = sabba + to (‘to’ se usa con el significado de la quinta inflexión (§248)).
  2. Yato = ya + to (‘to’ se usa con el significado de la quinta inflexión (§248)).
  3. Tato = ta + to (‘to’ se usa con el significado de la quinta inflexión (§248)).
  4. Kuto = kiṃ + to (‘to’ se usa con el significado de la quinta inflexión (§248); “kiṃ” se sustituye por “ku” (§230)).
  5. Ato = eta + to (‘to’ se usa con el significado de la quinta inflexión (§248); “eta” se sustituye por ‘a’ (§231)).
  6. Ito = ima + to (‘to’ se usa con el significado de la quinta inflexión (§248); “ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).

¿Cuál es la finalidad de decir “a veces”? [Para permitir excepciones a este sutta, como en:] sabbasmā, imasmā.

249Kaccāyana Sutta. 266Rūpasiddhi Sutta.Tra-tha sattamiyā sabbanāmehi (494)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tra-tha + sattamiyā + sabbanāmehi = 3 voces]

Tra tha icc ete paccayā honti sattamyatthe sabbanāmehi.

Sabbatra, sabbattha; yatra, yattha; tatra, tattha.

Tras los pronombres, en la séptima, [hay] ‘tra’ y ‘tha’.
Tras los pronombres, en el significado de la séptima [inflexión], hay los sufijos ‘tra’ y ‘tha’.

  1. Sabbatra = sabba + tra (‘tra’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§249)).
  2. Sabbattha = sabba + tha (‘tha’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§249); ‘t’ se duplica (§28)).
  3. Yatra = ya + tra (‘tra’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§249)).
  4. Yattha = ya + tha (‘tha’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§249); ‘t’ se duplica (§28)).
  5. Tatra = ta + tra (‘tra’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§249)).
  6. Tattha = ta + tha (‘tha’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§249); ‘t’ se duplica (§28)).
250Kaccāyana Sutta. 268Rūpasiddhi Sutta.Sabbato dhi (502)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbato + dhi = 2 voces]

Sabba icc etasmā dhi-paccayo hoti kvaci sattamyatthe.

Sabbadhi, sabbasmiṃ.

Tras “sabba”, [hay] ‘dhi’.
A veces, en el significado de la séptima [inflexión], tras “sabba” hay el sufijo ‘dhi’.

  1. Sabbadhi = sabba + dhi (‘dhi’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§250)).
  2. Sabbasmiṃ = sabba + smiṃ (forma con la inflexión regular, permitida por “a veces”).
251Kaccāyana Sutta. 269Rūpasiddhi Sutta.Kiṃsmā vo (499)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Kiṃsmā + vo = 2 voces]

Kim icc etasmā va-paccayo hoti sattamyatthe.

Kva gato ’si tvaṃ devānaṃ piyatissa.

Tras “kiṃ” [hay] ‘va’.
En el significado de la séptima [inflexión], tras “kiṃ” hay el sufijo ‘va’.

  1. Kva gato ’si tvaṃ Devānaṃ Piyatissa (¿adónde has ido, Devānaṃ Piyatissa?):
    • Kva = kiṃ + va (‘va’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§251); “kiṃ” se sustituye por “ka” (§227); ‘a’ se elide (§83)).
252Kaccāyana Sutta. 271Rūpasiddhi Sutta.Hiṃ-haṃ-hiñcanaṃ (500)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Hiṃ-haṃ-hiñcanaṃ = 1 voz]

Kim icc etasmā hiṃ haṃ hiñcanaṃ icc ete paccayā honti sattamyatthe.

Kuhiṃ, kuhaṃ, kuhiñcanaṃ.

‘Hiṃ’, ‘haṃ’ y ‘hiñcanaṃ’.
En el significado de la séptima [inflexión], tras “kiṃ” hay los sufijos ‘hiṃ’, ‘haṃ’ y ‘hiñcanaṃ’.

  1. Kuhiṃ = kiṃ + hiṃ (‘hiṃ’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§252); “kiṃ” se sustituye por “ku” (§228)).
  2. Kuhaṃ = kiṃ + haṃ (‘haṃ’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§252); “kiṃ” se sustituye por “ku” (§228)).
  3. Kuhiñcanaṃ = kiṃ + hiñcanaṃ (‘hiñcanaṃ’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§252); “kiṃ” se sustituye por “ku” (“ca” en §228)).
253Kaccāyana Sutta. 273Rūpasiddhi Sutta.Tamhā ca (501)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tamhā + ca = 2 voces]

Tamhā ca hiṃ haṃ icc ete paccayā honti sattamyatthe.

Tahiṃ, tahaṃ.

Caggahaṇaṃ hiñcanaggahaṇa-nivattanatthaṃ.

Y tras “ta”.
En el significado de la séptima [inflexión], tras “ta” hay los sufijos ‘hiṃ’ y ‘haṃ’.

  1. Tahiṃ = ta + hiṃ (‘hiṃ’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§253)).
  2. Tahaṃ = ta + haṃ (‘haṃ’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§253)).

El tomar “ca” es para excluir el tomar ‘hiñcanaṃ’.

254Kaccāyana Sutta. 274Rūpasiddhi Sutta.Imasmā ha-dhā ca (503)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Imasmā + ha-dhā + ca = 3 voces]

Imasmā ha dha icc ete paccayā honti sattamyatthe.

Iha, idha.

Caggahaṇam avadhāraṇatthaṃ.

Y tras “ima” [hay] ‘ha’ y ‘dha’.
En el significado de la séptima [inflexión], tras “ima” hay los sufijos ‘ha’ y ‘dha’.

  1. Iha = ima + ha (‘ha’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§254); “ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).
  2. Idha = ima + dha (‘dha’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§254); “ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).

El tomar “ca” es para restringir [el alcance de este sutta con respecto a otras voces excepto “ima”].

255Kaccāyana Sutta. 275Rūpasiddhi Sutta.Yato hiṃ (504)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yato + hiṃ = 2 voces]

Tasmā yato hiṃ-paccayo hoti sattamyatthe.

Yahiṃ.

Tras “ya” [hay] ‘hiṃ’.
En el significado de la séptima [inflexión], tras “ya” hay el sufijo ‘hiṃ’.

  1. Yahiṃ = ya + hiṃ (‘hiṃ’ se usa con el significado de la séptima inflexión (§255)).
256Kaccāyana Sutta. 0Rūpasiddhi Sutta.Kāle
[Kāle = 1 voz]

“Kāle” icc etaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

En el tiempo.
Se debe entender que “kāle” tiene valor de aforismo regulativo.66Este adhikāra sutta tiene influencia desde §257 · Kiṃ-sabb’-aññ’-eka-ya-kuhi dā-dācanaṃ — Tras “kiṃ”, “sabba”, “añña”, “eka”, “ya” y “ku”, [hay] ‘dā’ y ‘dācanaṃ’.">§257 hasta §259 · Imasmā rahi-dhunā-dāni ca — Y tras “ima” [hay] ‘rahi’, ‘dhunā’ y ‘dāni’.">§259.

66Este adhikāra sutta tiene influencia desde §257 hasta §259.
257Kaccāyana Sutta. 276Rūpasiddhi Sutta.Kiṃ-sabb’-aññ’-eka-ya-kuhi dā-dācanaṃ (505)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Kiṃ-sabba-añña-eka-ya-kuhi + dā-dācanaṃ = 2 voces]

Kiṃ sabba añña eka ya ku icc etehi dā dācanaṃ icc ete paccayā honti kāle sattamyatthe.

Kadā, sabbadā, aññadā, ekadā, yadā, kudācanaṃ.

Tras “kiṃ”, “sabba”, “añña”, “eka”, “ya” y “ku”, [hay] ‘dā’ y ‘dācanaṃ’.
En el significado de la séptima [inflexión], en tiempo, tras “kiṃ”, “sabba”, “añña”, “eka”, “ya” y “ku” hay los sufijos ‘dā’ y ‘dācanaṃ’.

  1. Kadā = kiṃ + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257); “kiṃ” se sustituye por “ka” (§227)).
  2. Sabbadā = sabba + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257)).
  3. Aññadā = añña + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257)).
  4. Ekadā = eka + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257)).
  5. Yadā = ya + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257)).
  6. Kudācanaṃ = kiṃ + dācanaṃ (‘dācanaṃ’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257); “kiṃ” se sustituye por “ku” (“ca” en §228)).
258Kaccāyana Sutta. 278Rūpasiddhi Sutta.Tamhā dāni ca (506)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tamhā + dāni + ca = 3 voces]

Ta icc etasmā dāni dā icc ete paccayā honti kāle sattamyatthe.

Tadāni, tadā. Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y tras “ta” [hay] ‘dāni’.
En el significado de la séptima [inflexión], en tiempo, tras “ta” hay los sufijos ‘dāni’ y ‘dā’.

  1. Tadāni = ta + dāni (‘dāni’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§258)).
  2. Tadā = ta + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (“ca” en §258)).

El tomar “ca” es para el arrastre de ‘dā’.

259Kaccāyana Sutta. 279Rūpasiddhi Sutta.Imasmā rahi-dhunā-dāni ca (507)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Imasmā + rahi-dhunā-dāni + ca = 3 voces]

Imasmā rahi dhunā dāni icc ete paccayā honti kāle sattamyatthe.

Etarahi, adhunā, idāni.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y tras “ima” [hay] ‘rahi’, ‘dhunā’ y ‘dāni’.
En el significado de la séptima [inflexión], en tiempo, tras “ima” hay los sufijos ‘rahi’, ‘dhunā’ y ‘dāni’.

  1. Etarahi = ima + rahi (‘rahi’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§259); “ima” se sustituye por “eta” (§236)).
  2. Adhunā = ima + dhunā (‘dhunā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§259); “ima” se sustituye por ‘a’ (§235)).
  3. Idāni = ima + dāni (‘dāni’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§259); “ima” se sustituye por ‘i’ (§234)).

El tomar “ca” es para el arrastre de ‘dāni’.

260Kaccāyana Sutta. 277Rūpasiddhi Sutta.Sabbassa so dāmhi vā (508)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbassa + so + dāmhi + vā = 4 voces]

Sabba icc etassa sakārādeso hoti vā dāmhi paccaye pare.

Sadā, sabbadā.

Opcionalmente, cuando sigue ‘dā’, [hay] ‘sa’ de “sabba”.
Opcionalmente, cuando sigue el sufijo ‘dā’, “sabba” se sustituye por ‘sa’.

  1. Sadā = sabba + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257); “sabba” se sustituye por ‘sa’ (§260)).
  2. Sabbadā = sabba + dā (‘dā’ se usa con el significado de la séptima inflexión para indicar tiempo (§257)).
261Kaccāyana Sutta. 369Rūpasiddhi Sutta.Avaṇṇo ye lopañ ca (509)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Avaṇṇo + ye + lopaṃ + ca = 4 voces]

Avaṇṇo ye paccaye pare lopam āpajjate.

Bāhussaccaṃ (Khu. i, 4)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 4; paṇḍiccaṃ (Abhi. iii, 128)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 128; vepullaṃ (Abhi. iii, 128)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 128; kāruññaṃ; kosallaṃ (Abhi. iii, 128)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 128; sāmaññaṃ (Khu. vi, 177)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 177; sohajjaṃ.

Y cuando sigue ‘ya’, ‘a’ y ‘ā’ se eliden.
Cuando sigue el sufijo ‘ya’, las letras ‘a’ y ‘ā’ se eliden.67Nota: Los ejemplos aquí son del sufijo taddhita ‘ṇya’. Véase §269 · Yavataṃ ta-la-ṇa-dakārānaṃ byañjanāni ca-la-ña-ja-kārattaṃ — Las consonantes ‘t’, ‘l’, ‘ṇ’ y ‘d’ que tienen ‘y’ [devienen] las letras ‘c’, ‘l’, ‘ñ’ y ‘j’.">§269.

67Nota: Los ejemplos aquí son del sufijo taddhita ‘ṇya’. Véase §269.
262Kaccāyana Sutta. 391Rūpasiddhi Sutta.Vuḍḍhassa jo iy’-iṭṭhesu (513)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vuḍḍhassa + jo + iya-iṭṭhesu = 3 voces]

Sabbass’ eva vuḍḍhasaddassa jo-ādeso hoti iya iṭṭha icc etesu paccayesu.

Jeyyo, jeṭṭho (D. ii, 13)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 13.

Cuando siguen ‘iya’ e ‘iṭṭha’, [hay] ‘jo’ de “vuḍḍha”.
Cuando siguen los sufijos ‘iya’ e ‘iṭṭha’, toda la palabra “vuḍḍha” se sustituye por “jo”.68Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.

68Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
263Kaccāyana Sutta. 392Rūpasiddhi Sutta.Pasatthassa so ca (512)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Pasatthassa + so + ca = 3 voces]

Sabbass’ eva pasatthasaddassa so-ādeso hoti, jādeso ca iya iṭṭha icc etesu paccayesu.

Seyyo (A. i, 130)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 130, seṭṭho (D. ii, 13)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 13, jeyyo, jeṭṭho (D. ii, 13)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 13.

Y [hay] ‘sa’ de “pasattha”.
Cuando siguen los sufijos ‘iya’ e ‘iṭṭha’, toda la palabra “pasattha” se sustituye por “sa”, y [hay] también la sustitución “ja”.69Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.

69Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
264Kaccāyana Sutta. 393Rūpasiddhi Sutta.Antikassa nedo (514)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Antikassa + nedo = 2 voces]

Sabbassa antikasaddassa nedādeso hoti iya iṭṭha icc etesu paccayesu.

Nediyo, nediṭṭho.

“Neda” de “antika”.
Cuando siguen los sufijos ‘iya’ e ‘iṭṭha’, toda la palabra “antika” se sustituye por “neda”.70Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.

70Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
265Kaccāyana Sutta. 394Rūpasiddhi Sutta.Bāḷhassa sādho (515)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Bāḷhassa + sādho = 2 voces]

Sabbassa bāḷhasaddassa sādhādeso hoti iya iṭṭha icc etesu paccayesu.

Sādhiyo, sādhiṭṭho.

“Sādha” de “bāḷha”.
Cuando siguen los sufijos ‘iya’ e ‘iṭṭha’, toda la palabra “bāḷha” se sustituye por “sādha”.71Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.

71Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
266Kaccāyana Sutta. 395Rūpasiddhi Sutta.Appassa kaṇ (516)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Appassa + kaṇ = 2 voces]

Sabbassa appasaddassa kaṇādeso hoti iya iṭṭha icc etesu paccayesu.

Kaṇiyo, kaṇiṭṭho.

“Kaṇ” de “appa”.
Cuando siguen los sufijos ‘iya’ e ‘iṭṭha’, toda la palabra “appa” se sustituye por “kaṇ”.72Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.

72Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
267Kaccāyana Sutta. 396Rūpasiddhi Sutta.Yuvānañ ca (517)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yuvānaṃ + ca = 2 voces]

Sabbassa yuvasaddassa kaṇādeso hoti iya iṭṭha icc etesu paccayesu.

Kaniyo, kaniṭṭho.

Caggahaṇam anukaḍḍhanatthaṃ.

Y de “yuva”.
Cuando siguen los sufijos ‘iya’ e ‘iṭṭha’, toda la palabra “yuva” se sustituye por “kaṇ”.73Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
El tomar “ca” es para el arrastre de la palabra “kaṇ”.

73Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
268Kaccāyana Sutta. 397Rūpasiddhi Sutta.Vantu-mantu-vīnañ ca lopo (518)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vantu-mantu-vīnaṃ + ca + lopo = 3 voces]

Vantu mantu vī icc etesaṃ paccayānaṃ lopo hoti iya iṭṭha icc etesu paccayesu.

Guṇiyo, guṇiṭṭho, satiyo, satiṭṭho, medhiyo, medhiṭṭho.

Y hay elisión de “vantu”, “mantu” y “vī”.
Cuando siguen los sufijos ‘iya’ e ‘iṭṭha’, los sufijos “vantu”, “mantu” y “vī” se eliden.

  1. Guṇiyo = guṇavantu + iya + si (“vantu” se elide (§268); ‘a’ se elide (§83); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).
  2. Guṇiṭṭho = guṇavantu + iṭṭha + si (“vantu” se elide (§268); ‘a’ se elide (§83); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).
  3. Satiyo = satimantu + iya + si (“mantu” se elide (§268); ‘i’ se elide (§83); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).
  4. Satiṭṭho = satimantu + iṭṭha + si (“mantu” se elide (§268); ‘i’ se elide (§83); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).
  5. Medhiyo = medhāvī + iya + si (“vī” se elide (§268); ‘ā’ se elide (§83); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).
  6. Medhiṭṭho = medhāvī + iṭṭha + si (“vī” se elide (§268); ‘ā’ se elide (§83); ‘si’ se sustituye por ‘o’ (§104)).74Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.

74Nota: Los ejemplos aquí son de los sufijos taddhita ‘iya’ e ‘iṭṭha’.
269Kaccāyana Sutta. 41Rūpasiddhi Sutta.Yavataṃ ta-la-ṇa-dakārānaṃ byañjanāni ca-la-ña-ja-kārattaṃ (104, 106, 119, 121-5)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yavataṃ + ta-la-ṇa-da-kārānaṃ + byañjanāni + ca-la-ña-ja-kārattaṃ = 4 voces]

Yakāravantānaṃ ta-la-ṇa-dakārānaṃ byañjanāni ca-la-ña-ja-kārattam āpajjante yathāsaṅkhyaṃ.

Bāhussaccaṃ; paṇḍiccaṃ (Abhi. iii, 128)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 128; vepullaṃ (Abhi. iii, 128)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 128; kāruññaṃ (Khu. vi, 177)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 177; kosallaṃ (Abhi. iii, 128)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 128; nepuññaṃ (Abhi. iii, 128)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 128; sāmaññaṃ (S. iii, 20)Saṃyutta-nikāya · tomo iii, página 20; sohajjaṃ.

Yavatam ti kimatthaṃ? Tiṇadalaṃ.

Ta-la-ṇa-da-kārānam iti kimatthaṃ? Ālasyaṃ (Abhi. iii, 364)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 364; ārogyaṃ (Khu. i, 395)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 395.

Byañjanāni iti kimatthaṃ? Maccunā.

Kāraggahaṇaṃ kimatthaṃ? Yakārassa makārādesañāpanatthaṃ. Opammaṃ (M. ii, 42)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 42.

Las consonantes ‘t’, ‘l’, ‘ṇ’ y ‘d’ que tienen ‘y’ [devienen] las letras ‘c’, ‘l’, ‘ñ’ y ‘j’.
Las consonantes ‘t’, ‘l’, ‘ṇ’ y ‘d’ que tienen la letra ‘y’ se convierten respectivamente en las letras ‘c’, ‘l’, ‘ñ’ y ‘j’.

  1. Bāhussaccaṃ = bahussuta + ṇya (‘a’ se convierte en ‘ā’ (§400); la última ‘a’ se elide (§261); ‘t’ junto con ‘y’ se convierte en ‘c’ (§269); ‘c’ se duplica (§28); ‘u’ se convierte en ‘a’ (§404)).

¿Cuál es la finalidad de decir “que tienen ‘ya’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay ‘ya’, como en:] Tiṇadalaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “las letras ‘t’, ‘l’, ‘ṇ’ y ‘d’”? [Este sutta no se aplica cuando no hay estas letras, como en:] Ālasyaṃ, ārogyaṃ.

¿Cuál es la finalidad de decir “consonantes”?75Hay aquí dos explicaciones, una del Nyāsa y otra del Rūpasiddhi. El Nyāsa dice que tras “musa pāṇacāge” hay el sufijo ‘tyu’. Por §638 se eliden la final de la raíz, ‘sa’, y ‘u’ de ‘mu’. [Este sutta no se aplica cuando no hay consonantes, como en:] Maccunā.

¿Cuál es la finalidad de tomar ‘kāra’? Para dar a conocer la sustitución de la letra ‘ya’ por la letra ‘ma’, como en: Opammaṃ.76Nota del traductor (Ven. A. Thitzana): Estas formas son nombres abstractos formados con el sufijo taddhita ṇya, «el estado de ser X», y su derivación completa se reparte entre este capítulo y el de taddhita. Tómese paṇḍiccaṃ como modelo. (1) A la base se le añade ṇya (sutta 360 de Thitzana): paṇḍita + ṇya. (2) ‘ṇ’ del sufijo se elide (su sutta 396): paṇḍita + ya. (3) La vocal final de la base se elide ante ‘ya’ (§261 · Avaṇṇo ye lopañ ca — Y cuando sigue ‘ya’, ‘a’ y ‘ā’ se eliden.">§261): paṇḍit + ya. (4) La consonante, junto con ‘y’, se convierte en la que corresponde según este sutta —‘t’ en ‘c’, ‘l’ en ‘l’, ‘ṇ’ en ‘ñ’, ‘d’ en ‘j’—: paṇḍic°. (5) La consonante resultante se duplica (§28 · Para dvebhāvo ṭhāne (1-Sandhi-Kappa)">§28): paṇḍicca. (6) La vocal de la base recibe vuddhi (su sutta 400): ‘u’ deviene ‘o’ en kosallaṃ y sohajjaṃ; ‘i’ deviene ‘e’ en vepullaṃ y nepuññaṃ; ‘a’ se alarga en kāruññaṃ y sāmaññaṃ (en bāhussaccaṃ, en cambio, ‘u’ de “suta” deviene ‘a’; Nandisena cita §404 · Tesu vuddhi-lopāgama-vikāra-viparītādesā ca (5-Taddhita-Kappa)">§404). (7) Por último, al ser neutros, ‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§219 · Si ’ṃ — ‘Si’ [deviene] ‘aṃ’.">§219) y ‘a’ final se elide (§83 · Saralopo ’mādesa-paccayādimhi saralope tu pakati — Cuando siguen ‘aṃ’, una sustitución, un sufijo, etc., [hay] elisión de la vocal; cuando hay elisión de la vocal, [la vocal restante permanece] natural.">§83): paṇḍiccaṃ. Las bases de los ocho ejemplos: bāhussuta → bāhussaccaṃ; paṇḍita → paṇḍiccaṃ; vipula → vepullaṃ; karuṇā → kāruññaṃ; kusala → kosallaṃ; nipuṇa → nepuññaṃ; samaṇa —o samāna— → sāmaññaṃ; suhada → sohajjaṃ. En opammaṃ (upamā + ṇya) ‘y’ se sustituye por ‘m’, conforme al cuarto kimatthaṃ de este sutta, con ‘u’ devenida ‘o’.


75Hay aquí dos explicaciones, una del Nyāsa y otra del Rūpasiddhi. El Nyāsa dice que tras “musa pāṇacāge” hay el sufijo ‘tyu’. Por §638 se eliden la final de la raíz, ‘sa’, y ‘u’ de ‘mu’.
76Nota del traductor (Ven. A. Thitzana): Estas formas son nombres abstractos formados con el sufijo taddhita ṇya, «el estado de ser X», y su derivación completa se reparte entre este capítulo y el de taddhita. Tómese paṇḍiccaṃ como modelo. (1) A la base se le añade ṇya (sutta 360 de Thitzana): paṇḍita + ṇya. (2) ‘ṇ’ del sufijo se elide (su sutta 396): paṇḍita + ya. (3) La vocal final de la base se elide ante ‘ya’ (§261): paṇḍit + ya. (4) La consonante, junto con ‘y’, se convierte en la que corresponde según este sutta —‘t’ en ‘c’, ‘l’ en ‘l’, ‘ṇ’ en ‘ñ’, ‘d’ en ‘j’—: paṇḍic°. (5) La consonante resultante se duplica (§28): paṇḍicca. (6) La vocal de la base recibe vuddhi (su sutta 400): ‘u’ deviene ‘o’ en kosallaṃ y sohajjaṃ; ‘i’ deviene ‘e’ en vepullaṃ y nepuññaṃ; ‘a’ se alarga en kāruññaṃ y sāmaññaṃ (en bāhussaccaṃ, en cambio, ‘u’ de “suta” deviene ‘a’; Nandisena cita §404). (7) Por último, al ser neutros, ‘si’ se sustituye por ‘aṃ’ (§219) y ‘a’ final se elide (§83): paṇḍiccaṃ. Las bases de los ocho ejemplos: bāhussuta → bāhussaccaṃ; paṇḍita → paṇḍiccaṃ; vipula → vepullaṃ; karuṇā → kāruññaṃ; kusala → kosallaṃ; nipuṇa → nepuññaṃ; samaṇa —o samāna— → sāmaññaṃ; suhada → sohajjaṃ. En opammaṃ (upamā + ṇya) ‘y’ se sustituye por ‘m’, conforme al cuarto kimatthaṃ de este sutta, con ‘u’ devenida ‘o’.
270Kaccāyana Sutta. 120Rūpasiddhi Sutta.Amha-tumha-ntu-rāja-brahm’-atta-sakha-satthu-pitādihi smā nā ’va (542)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Amha-tumha-ntu-rāja-brahma-atta-sakha-satthu-pitu-ādīhi + smā + nā + iva = 4 voces]

Amha tumha ntu rāja brahma atta sakha satthu pitu icc evamādīhi smāvacanaṃ nā ’va daṭṭhabbaṃ.

Mayā, tayā, guṇavatā, raññā, brahmunā, attanā, sakhinā, satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.

Etehī ti kimatthaṃ? Purisā.

Tras “amha”, “tumha”, “ntu”, “rāja”, “brahma”, “atta”, “sakha”, “satthu”, “pitu”, etc., ‘smā’ es como ‘nā’.
Tras “amha”, “tumha”, “ntu”, “rāja”, “brahma”, “atta”, “sakha”, “satthu”, “pitu”, etc., la inflexión ‘smā’ se debe considerar como ‘nā’.

  1. Mayā = amha + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); “amha” junto con la inflexión se sustituye por “mayā” (§145)).
  2. Tayā = tumha + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); “tumha” junto con la inflexión se sustituye por “tayā” (§145)).
  3. Guṇavatā = guṇavantu + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); “ntu” junto con la inflexión se sustituye por ‘tā’ (§127)).
  4. Raññā = rāja + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); “rāja” junto con la inflexión se sustituye por “raññā” (§137)).
  5. Brahmunā = brahma + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); ‘a’ de “brahma” se convierte en ‘u’ (§198)).
  6. Attanā = atta + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); véase también §214).
  7. Sakhinā = sakha + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); ‘a’ de “sakha” se sustituye por ‘i’ (§194)).
  8. Satthārā = satthu + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); ‘u’ de “satthu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘a’ se elide (§83)).
  9. Pitarā = pitu + smā (‘smā’ se debe considerar como ‘nā’ (§270); ‘u’ de “pitu” se convierte en ‘āra’ (§200); ‘nā’ se sustituye por ‘ā’ (§207); ‘ā’ de “āra” se acorta (§209); ‘a’ se elide (§83)).
  10. Mātarā, Bhātarā, Dhītarā: [como pitarā].
  11. Kattārā, Vattārā: [como satthārā].

¿Cuál es la finalidad de decir “tras estos”? [Este sutta no se aplica cuando no son estos, como en:] Purisā.

Iti nāmakappe pañcamo kaṇḍo
Así termina la quinta sección del capítulo de nombres
Nāmakappo Niṭṭhito
Fin del capítulo de nombres