Capítulo 1 de 8
Buddhañ ca Dhammam amalaṃ Gaṇam uttamañ ca,
Satthussa tassa vacanatthavaraṃ subuddhuṃ,1Suboddhuṃ (K-PTS).
Vakkhāmi suttahitam ettha Susandhikappaṃ.2Estrofa en metro vasantatilakā.
Habiendo saludado al excelente Buddha, el sumo, honrado por los tres mundos, junto con el puro Dhamma y la noble Orden, expondré aquí el buen capítulo sobre Sandhi, que es beneficioso para la Palabra del Buddha, a fin de comprender bien el noble significado de la Palabra del Maestro.
Tañ cāpi tassa vacanatthasubodhanena,
Atthañ ca akkharapadesu amohabhāvā,
Seyyatthiko padam ato vividhaṃ suṇeyya.
Sabbavacanānaṃ attho akkhareh’ eva saññāyate. Akkharavipattiyaṃcuando hay deformación de las letras hi atthassa dunnayatādificultad de comprensión hoti, tasmā akkharakosallaṃhabilidad con las letras bahūpakāraṃ suttantesu.
Te ca kho akkharāletras api akāradayocomenzando con 'a' ekacattālīsaṃ suttantesu sopakārāde gran utilidad.
Taṃ yathā? a ā i ī u ū e o; ka kha ga gha ṅa; ca cha ja jha ña; ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa; ta tha da dha na; pa pha ba bha ma; ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Iti akkharā nāma.
Tena kvattho? Attho akkharasaññāto.
Tattha akkharesu akārādīsu odantāterminadas en 'o' aṭṭha akkharāletras sarāvocales nāma honti.
Taṃ yathā? a ā i ī u ū e o. Iti sarā nāma.
Tena kvattho? Sarā sare lopaṃelisión.
Tattha aṭṭhasu saresu lahumattāde medida leve tayo sarāvocales rassācortas nāma honti.
Taṃ yathā? a i u. Iti rassā nāma.
Tena kvattho? Rassaṃ.
Tattha aṭṭhasu saresu rassehi aññe pañca sarāvocales dīghālargas nāma honti.
Taṃ yathā? ā ī ū e o. Iti dīghā nāma.
Tena kvattho? Dīghaṃ.
Ṭhapetvā aṭṭha sare sesā akkharāletras kakārādayo niggahitantā byañjanāconsonantes nāma honti.
Taṃ yathā? ka kha ga gha ṅa; ca cha ja jha ña; ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa; ta tha da dha na; pa pha ba bha ma; ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Iti byañjanā nāma.
Tena kvattho? Sarā pakatiforma original byañjane.
Tesaṃ kho byañjanānaṃ kakārādayo makārantā pañcapañcaso akkharavanto5Pañcapañca-akkharavanto (K). vaggāagrupadas (grupos de cinco) nāma honti.
Taṃ yathā? ka kha ga gha ṅa; ca cha ja jha ña; ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa; ta tha da dha na; pa pha ba bha ma. Iti vaggā nāma.
Tena kvattho? Vaggantaṃ vā vagge.
Aṃ iti niggahitaṃniggahita (nasalización) nāma hoti.
Tena kvattho? Aṃ byañjane niggahitaṃ.
Yā ca pana paresu sakkataganthesu samaññā ghosāsonoras ti vā aghosāsordas ti vā, tā payoge sati etthāpi yujjante.
Tattha ghosā nāma: ga gha ṅa; ja jha ña; ḍa ḍha ṇa; da dha na; ba bha ma; ya ra la va ha ḷa. Iti ghosā nāma. Aghosā nāma: ka kha; ca cha; ṭa ṭha; ta tha; pa pha; sa. Iti aghosā nāma.
Tena kvattho? Vagge ghosāghosānaṃ tatiya-paṭhamā.
Tattha sandhiṃ kattukāmo pubbabyañjanaṃ adhoṭhitaṃ assaraṃ katvā sarañ ca upari katvā sarena viyojaye.
Tatr āyam ādi (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 67.
Assaraṃ kho byañjanaṃ adhoṭhitaṃ parakkharaṃ naye yutte.
Tatrābhiratim iccheyya (Khu. i, 29)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 29.
Yutte ti kasmā? Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me (Khu. i, 26)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 26. Ettha pana yuttaṃ na hoti.
Sarā kho sare pare lopaṃelisión papponti.
Yass’ indriyāni samathaṅgatāni (Khu. i, 27, 358)Khuddaka-nikāya, no h’ etaṃ bhante (Vin. iii, 19)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 19, samet’ āyasmā saṃghena (Vin. i, 265)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 265.
Tatrāyam ādi. Para formar esta palabra (que en realidad es la combinación de dos palabras), primero se debe separar la palabra como “tatra ayamādi”. Luego, por el §10, la consonante (aquí, consonante conjunta) ‘tr’ se separa de la vocal ‘a’ y se coloca a la izquierda (tatr a ayamādi); por el §12, la ‘a’ se elide a causa de la siguiente vocal ‘a’ (tatr ayamādi); por el §15, la ‘a’ de “ayamādi” se alarga (tatr āyamādi); ahora la consonante ‘tr’ se traslada a (o se combina con) la ‘ā’ siguiente por el §11. Así queda completada la palabra tatrāyamādi.
La formación de la palabra mostrada arriba es el método tradicional de formación de palabras. Los estudiantes deben seguir este procedimiento al estudiar la gramática pāḷi y formar palabras. Cada ejemplo del libro debe formarse formalmente de esta manera.
En las escrituras orientales, las consonantes y las vocales se escriben de tal forma que no aparecen separadas como en la escritura romana. Por lo tanto, para hacer algo con la consonante y también con la vocal, primero deben separarse y escribirse por separado. Solo entonces se puede realizar lo que sea apropiado. Pero en la escritura romana no hay necesidad de separar la consonante de la vocal, ya que se presentan separadas y no una encima de la otra ni fusionadas entre sí. Sin embargo, las palabras combinadas deben separarse en dos insertando un espacio.
Tatrābhiratim iccheyya debe tratarse de la misma manera que “tatrāyamādi”.
- tatra abhiratimiccheyya
- tatr a abhiratimiccheyya (§10)
- tatr abhiratimiccheyya (§12)
- tatr ābhiratimiccheyya (§15)
- tatrābhiratimiccheyya (§11)
- tatrābhiratim iccheyya (EM)9Ésta es la forma moderna de editar. E: Edición. M: Moderna.
Yass’ indriyāni. Para formar esta palabra, primero se debe escribir como “yassa indriyāni”.
No h’ etaṃ.
Samet’ āyasmā.
Saramhā asarūpā paro saro lopaṃelisión pappoti vā.
Cattāro ’me bhikkhave dhammā (A. i, 311)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 311, kinnu ’mā ’va samaṇiyo (Vin. iii, 304)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 304.
Vā ti kasmā? Pañc’ indriyāni (Abhi. iii, 1)Abhidhamma-piṭaka · tomo iii, página 1, tay’ assu dhammā jahitā bhavanti (Khu. i, 6)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 6.
Contra ejemplos:
- pañca indriyāni
- pañc a indriyāni (§10)11Aunque la ‘i’ podría elidirse por el §13 · Vā paro asarūpā — Opcionalmente, [se elide] la [vocal] siguiente después de [una vocal] disímil.">§13, aquí no se hace, porque el sutta dice “opcionalmente”.
- pañc indriyāni (§12)
- pañcindriyāni (§11)
- pañc' indriyāni (EM)
Saro kho paro pubbasare lutte kvacia veces asavaṇṇaṃ pappoti.
Saṅkyaṃ n’ opeti vedagū (S. 408)Saṃyutta-nikāya, bandhusseva samāgamo.
Kvacī ti kasmā? Yass’ indriyāni (Khu. i, 27, 358)Khuddaka-nikāya, tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi (Khu. i, 7, 314)Khuddaka-nikāya.
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Yass’ indriyāni”, “tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi”.
Saro kho paro pubbasare lutte kvacia veces dīghaṃlargo / se alarga pappoti.
Saddh’ īdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ (Khu. i, 306)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 306, anāgārehi c’ ūbhayaṃ (Khu. i, 71, 376)Khuddaka-nikāya.
Kvacī ti kasmā? Pañcah’ Upāli aṅgehi samannāgato (Vin. v, 342)Vinaya-piṭaka · tomo v, página 342, natth’ aññaṃ kiñci.
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Pañcah’ Upāli aṅgehi samannāgato”, “natth’ aññaṃ kiñci”.
Pubbo ca saro parasaralope kate kvacia veces dīghaṃlargo / se alarga pappoti.
Kiṃ sū ’dha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ (Khu. i, 306)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 306, sādhū ti paṭissuṇitvā (DhA. i, 30)Dhammapada-aṭṭhakathā · tomo i, página 30.
Kvacī ti kasmā? Iti ’ssa muhuttam pi (Vin. ii, 196)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 196.
¿Por qué se dice “a veces” (kvaci)? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Iti ’ssa muhuttam pi”.
Ekārassa antabhūtassa sare pare kvacia veces yakārādeso hoti.
Adhigato kho my āyaṃ dhammo (Vin. iii, 5)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 5, ty āhaṃ evaṃ vadeyyaṃ (M. i, 16)Majjhima-nikāya · tomo i, página 16, ty āssa (A. i, 153)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 153 pahīnā honti.
Kvacī ti kasmā? ne ’nāgatā, iti n’ ettha.
¿Por qué se dice “a veces” (kvaci)? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “ne ’nāgatā”, “iti n’ ettha”.
Okār’-ukārānaṃ antabhūtānaṃ sare pare kvacia veces vakārādeso hoti.
Attha khv assa (M. i, 243)Majjhima-nikāya · tomo i, página 243, sv assa hoti, bahv ābādho (S. i, 94)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 94, vatthv ettha vihitaṃ niccaṃ, cakkhv āpātham āgacchati.
Kvacī ti kasmā? Cattāro ’me bhikkhave dhammā (A. i, 311)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 311, kinnu ’mā ’va samaṇiyo (Vin. ii, 304)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 304.
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Cattāro ’me bhikkhave dhammā”, “kinnu ’mā ’va samaṇiyo”.
Sabbo icc eso tisaddo byañjano sare pare kvacia veces cakāraṃ pappoti.
Icc etaṃ kusalaṃ (Vin. i, 265)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 265, icc assa vacanīyaṃ (D. ii, 47)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 47, paccuttaritvā (JA. vi, 94)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo vi, página 94, paccāharati (Vin. i, 204)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 204.
Kvacī ti kasmā? Iti ’ssa muhuttam pi (Vin. ii, 196)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 196.
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Iti ’ssa muhuttam pi”.
Dha icc etassa sare pare kvacia veces dakārādeso hoti.
Ekam idāhaṃ bhikkhave samayaṃ (M. i, 401)Majjhima-nikāya · tomo i, página 401.
Kvacī ti kasmā? Idh’ eva maraṇaṃ bhavissati (Vin. i, 15)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 15.
- idha ahaṃ
- idh a ahaṃ (§10)
- idh ahaṃ (§12)
- ida ahaṃ (§20)
- id a ahaṃ (§10)
- id ahaṃ (§12)
- id āhaṃ (§15)
- idāhaṃ (§11)
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Idh’ eva maraṇaṃ bhavissati”.
Caggahaṇena dhakārassa hakārādeso hoti. Sāhu dassanam ariyānaṃ (Khu. i, 34)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 34.
Por la fuerza de “ca”,14"Por la fuerza de “ca”. Aquí, “ca” indica que esta regla tiene otras aplicaciones, tales como la sustitución de ‘ha’ por ‘dha’. Esta es precisamente la función de “acumulación” (samuccaya) que vimos en nuestra tabla de referencia: “ca” indica una adición a lo ya enunciado. hay también sustitución de ‘dha’ por ‘ha’, [como en] “sāhu dassanam ariyānaṃ”.
Suttavibhāgena bahudhā siyā: To dassa, yathā? Sugato (Vin. i, 1)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 1. Ṭo tassa, yathā? Dukkaṭaṃ (Vin. v, 262)Vinaya-piṭaka · tomo v, página 262. Dho tassa, yathā? Gandhabbo (M. i, 332)Majjhima-nikāya · tomo i, página 332. Tro ttassa, yathā? Atrajo (Vin. iii, 428)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 428. Ko gassa, yathā? Kulūpako (Vin. i, 192)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 192. Lo rassa, yathā? Mahāsālo (D. ii, 121)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 121. Jo yassa, yathā? Gavajo (Khu. v, 283)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 283. Bbo vvassa, yathā? Kubbato (Khu. v, 95)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 95. Ko yassa, yathā? Sake (Khu. vi, 325)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 325. Yo jassa, yathā? Niyaṃ puttaṃ (Khu. i, 11, 301)Khuddaka-nikāya. Ko tassa, yathā? Niyako. Cco ttassa, yathā? Bhacco. Pho passa, yathā? Nipphatti. Kho kassa, yathā? Nikkhamati. Icc evamādī yojetabbā.
Dividiendo el sutta [en reglas similares], podría haber numerosas aplicaciones: ‘d’ cambia a ‘t’, como en “Sugato” (Sugado → Sugato); ‘t’ a ‘ṭ’, como en “dukkaṭaṃ” (dukkataṃ → dukkaṭaṃ); ‘t’ a ‘dh’, como en “gandhabbo” (gantabbo → gandhabbo); ‘tt’ a ‘tr’, como en “atrajo” (attajo → atrajo); ‘g’ a ‘k’, como en “kulūpako” (kulūpago → kulūpako); ‘r’ a ‘l’, como en “mahāsālo” (mahāsāro → mahāsālo); ‘y’ a ‘j’, como en “gavajo” (gavayo → gavajo); ‘vv’ a ‘bb’, como en “kubbato” (kuvvato → kubbato); ‘y’ a ‘k’, como en “sake” (saye → sake); ‘j’ a ‘y’, como en “niyaṃ” (nijaṃ → niyaṃ); ‘t’ a ‘k’, como en “niyako” (niyato → niyako); ‘tt’ a ‘cc’, como en “bhacco” (bhatto → bhacco); ‘p’ a ‘ph’, como en “nipphatti” (nippatti → nipphatti); ‘k’ a ‘kh’, como en “nikkhamati” (nikkamati → nikkhamati). Deben formarse otros ejemplos similares a estos.
Pubbo ivaṇṇo sare pare yakāraṃ pappoti navā.
Paṭisanthāravuty assa (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 67, sabbā vity ānubhūyate.
Navā ti kasmā? Pañcah' aṅgehi samannāgato (Vin. v, 343)Vinaya-piṭaka · tomo v, página 343, muttacāgī anuddhato.
- paṭisanthāravutti assa
- paṭisanthāravutt i assa (§10)
- paṭisanthāravutt y assa (§21)
- paṭisanthāravut y assa (por “ca” en §41)
- paṭisanthāravutyassa (§11)
- paṭisanthāravuty assa (EM)
- vitti anubhūyate
- vitt i anubhūyate (§10)
- vitt y anubhūyate (§21)
- vit y anubhūyate (por "ca" en §41)
- vit y ānubhūyate (§25)
- vityānubhūyate (§11)
- vity ānubhūyate (EM)
¿Por qué se dice “ocasionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Pañcah’ aṅgehi samannāgato”, “muttacāgī anuddhato”.
En el ejemplo “muttacāgī anuddhato”, existe la posibilidad de que ‘ī’ se vuelva ‘y’, pero la palabra “navā” (“ocasionalmente”) en este sutta impide la aplicación de esta regla.
Saramhā parassa evassa ekārassa ādissa rikāro hoti, pubbo ca saro rasso hoti navā.
Yatha-r-iva (D. i, 85)Dīgha-nikāya · tomo i, página 85 vasudhātalañ ca sabbaṃ, tatha-r-iva guṇavā supūjaniyo.
Navā ti kasmā? Yathā eva, tathā eva.
¿Por qué se dice “ocasionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Yathā eva”, “tathā eva”.
Sarā kho byañjane pare pakatirūpāni honti.
Manopubbaṅgamā dhammā (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13, pamādo maccuno padaṃ (Khu. i, 16)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 16, tiṇṇo pāraṅgato ahu (Khu. i, 72)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 72.
Explicación de los ejemplos:
Manopubbaṅgamā dhammā. Aquí la ‘ā’ permanece sin cambios porque va seguida de una consonante.
Pamādo maccuno padaṃ. La ‘o’ de “pamādo” y la ‘o’ de “maccuno” permanecen sin cambios porque van seguidas de consonantes.
Tiṇṇo pāraṅgato ahu. La ‘o’ de “tiṇṇo” permanece sin cambios porque va seguida de una consonante. La ‘o’ de “pāraṅgato” permanece sin cambios ante la vocal ‘a’ de “ahu”, conforme al sutta siguiente.
Sarā kho sare pare kvacia veces pakatirūpāni honti.
Ko imaṃ pathaviṃ vicessati (Khu. i, 19)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 19.
Kvacī ti kasmā? Appassut’ āyaṃ puriso (Khu. i, 36)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 36.
“Ko imaṃ.” Aquí la ‘o’ de ‘ko’ permanece sin cambios cuando va seguida de una vocal.
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Appassut’ āyaṃ puriso”.
Sarā kho byañjane pare kvacia veces dīghaṃlargo / se alarga papponti.
Sammā dhammaṃ vipassato (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 67, evaṃ gāme munī care (Khu. i, 20)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 20, khantī paramaṃ tapo titikkhā (D. ii, 42)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 42.
Kvacī ti kasmā? Idha modati pecca modati (Khu. i, 15)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 15, patilīyati (A. ii, 434)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 434, paṭihaññati (Vin. iv, 292)Vinaya-piṭaka · tomo iv, página 292.
- samma dhammaṃ
- sammā dhammaṃ (§25)
- muni care
- munī care (§25)
- khanti paramaṃ
- khantī paramaṃ (§25)
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Idha modati pecca modati”, “patilīyati”, “paṭihaññati”.
“Idha modati pecca modati.” Aquí las vocales ‘a’ de ‘idha’ y “pecca” permanecen sin cambios ante las consonantes.
“Patilīyati”: pati + lī + ya + ti.
“Paṭihaññati”: paṭi + hana + ya + ti.
Sarā kho byañjane pare kvacia veces rassaṃ papponti.
Bhovādi nāma so hoti (Khu. i, 71)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 71, yathā bhāvi guṇena so.
Kvacī ti kasmā? Sammā samādhi (Vin. iii, 14)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 14, sāvittī chandaso mukhaṃ, upanīyati jīvitam appam āyu (S. i, 2)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 2.
- bhovādī nāma
- bhovādi nāma (§26)
- bhāvī guṇena
- bhāvi guṇena (§26)
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Sammā samādhi”, “sāvittī chandaso mukhaṃ”, “upanīyati jīvitam appam āyu”.
“Sammā samādhi.” Aquí, y en el siguiente contraejemplo, “sāvittī chandaso”, las vocales finales no se vuelven cortas.
“Upanīyati.” Aquí la ‘ī’ de “upanīyati” no se vuelve corta.17Parece que este no es un ejemplo satisfactorio.
Sarā kho byañjane pare kvacia veces lopaṃelisión papponti, tatra ca lope kate akārāgamo hoti.
Sa sīlavā (Khu. i, 25)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 25, sa paññavā (Khu. i, 25)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 25, esa dhammo sanantano (Khu. i, 14)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 14, sa ve kasāvam arahati (Khu. i, 14)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 14, sa mānakāmo pi bhaveyya, sa ve muni jātibhayaṃ adassi.
Kvacī ti kasmā? So muni (Khu. i, 52)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 52, eso dhammo padissati, na so kāsāvam arahati (Khu. i, 14)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 14.
Sa ve muni jātibhayaṃ adassi: igual que el cuarto.
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “So muni”, “eso dhammo padissati”, “na so kāsāvam arahati”.
“So muni.” Aquí, y en los demás contraejemplos, no hay cambio.
“Eso dhammo.” No hay cambio.
“So kāsāvam.” No hay cambio
Saramhā parassa byañjanassa dvebhāvoduplicación hoti ṭhāneen el lugar apropiado.
Idha ppamādo, purisassa jantuno, pabbajjaṃ kittayissāmi (Khu. i, 340)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 340, cātuddasiṃ (A. i, 142)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 142, pañcaddasiṃ (A. i, 142)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 142, abhikkantataro cando.
Ṭhāne ti kasmā? Idha modati pecca modati (Khu. i, 15)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 15.
¿Por qué se dice “en el lugar apropiado”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] "Idha modati pecca modati".
Vagge kho pubbesaṃ byañjanānaṃ ghosāghosabhūtānaṃ saramhā yathāsaṅkhyaṃ tatiyapaṭhamakkharā dvebhāvaṃ gacchanti ṭhāneen el lugar apropiado.
Es’ eva ca jjhānapphalo, yatra ṭṭhitaṃ na ppasaheyya maccu (Khu. i, 32)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 32, sele yathā pabbatamuddhani ṭṭhito (Vin. iii, 6)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 6, cattāri ṭṭhānāni naro pamatto (Khu. i, 57)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 57.
Ṭhāne ti kasmā? Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā.
- ca jhānapphalo
- ca jjhānapphalo (§29)
- cajjhānapphalo (§11)21“Jhānapphalo” también puede servir de ejemplo: jhānapphalo; jhāna phalo; jhāna pphalo (§29 · Vagge ghosāghosānaṃ tatiya-paṭhamā — En las agrupadas, la primera y la tercera, de las sordas y sonoras.">§29); jhānapphalo (§11 · Naye paraṃ yutte — Cuando sea apropiado, se debería trasladar [la consonante] a la [letra] siguiente.">§11).
- ca jjhānapphalo (EM)
Secuencia
- pabbatamuddhani ṭhito
- pabbatamuddhani ṭṭhito (§29)
- pabbatamuddhaniṭṭhito (§11)
- pabbatamuddhani ṭṭhito (EM)
¿Por qué se dice “en el lugar apropiado”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā”.
“Idha cetaso.” Aquí no hay duplicación de la ‘c’ de “cetaso” después de la vocal ‘a’ de “idha”.
Niggahitaṃ kho byañjane pare aṃ iti hoti.
Evaṃ vutte (Vin. i, 7)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 7, taṃ sādhū ti paṭissuṇitvā (DhA. i, 30)Dhammapada-aṭṭhakathā · tomo i, página 30.
Vaggabhūte byañjane pare niggahitaṃniggahita (nasalización) kho vaggantaṃ vā pappoti.
Tan niccutaṃ, dhammañ care sucaritaṃ (Khu. i, 39)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 39, cirappavāsiṃ purisaṃ (Khu. i, 45)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 45. Santan tassa manaṃ hoti (Khu. i, 27)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 27, taṅ kāruṇikaṃ, evaṅ kho bhikkhave sikkhitabbaṃ.
Vāggahaṇena niggahitaṃ kho lakārādeso hoti. Puggalaṃ.23Véase Rū. §49; Sad. §139; Mo. iii 56; Bā. §41.
Vā ti kasmā? Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu (Khu. i, 23)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 23.
Tan niccutaṃ: taṃ niccutaṃ; tan niccutaṃ (§31); tanniccutaṃ (§11); tan niccutaṃ (EM).
Dhammañ care: dhammaṃ care; dhammañ care (§31); dhammañcare (§11); dhammañ care (EM).
Cirappavāsiṃ: ciraṃ pavāsiṃ; ciram pavāsiṃ (§31); cirap pavāsiṃ (por "ca" en §35); cirappavāsiṃ (§11).
Santan tassa: santaṃ tassa; santan tassa (§31); santantassa (§11); santan tassa (EM).
Taṅ kāruṇikaṃ: taṃ kāruṇikaṃ; taṅ kāruṇikaṃ (§31); taṅkāruṇikaṃ (§11); taṅ kāruṇikaṃ (EM).
Evaṅ kho: evaṃ kho; evaṅ kho (§31); evaṅkho (§11); evaṅ kho (EM).
Extensión por “vā” (opcional): Por la fuerza de “opcionalmente”, hay también sustitución del niggahita por ‘l’.
Puggalaṃ: puggaṃ aṃ; puggal aṃ (por “vā” en §31); puggalaṃ (§11).24Según Nyāsa. Sin embargo, este no es un ejemplo satisfactorio.
¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu”.
Ekāra-hakāre pare niggahitaṃniggahita (nasalización) kho ñakāraṃ pappoti vā.
Paccattañ ñeva parinibbāyissāmi (M. i, 318)Majjhima-nikāya · tomo i, página 318, tañ ñev' ettha paṭipucchissāmi (D. i, 57)Dīgha-nikāya · tomo i, página 57, evañ hi vo bhikkhave sikkhitabbaṃ (M. i, 171)Majjhima-nikāya · tomo i, página 171. Tañ hi tassa musā hoti (Khu. i, 396)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 396.
Vā ti kasmā? Evam etaṃ abhiññāya (Khu. i, 447)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 447, evaṃ hoti subhāsitaṃ.
Paccattañ ñeva: paccattaṃ eva; paccattañ eva (§32); paccattaññ eva (§28); paccattaññeva (§11); paccattañ ñeva (EM).
Tañ ñev’ ettha: taṃ evettha; tañ ev’ ettha (§32); taññ ev’ ettha (§28); taññevettha (§11); tañ ñev’ ettha (EM).
Evañ hi: evaṃ hi; evañ hi (§32); evañhi (§11); evañ hi (EM).
Tañ hi: taṃ hi; tañ hi (§32); tañhi (§11); tañ hi (EM).
¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Evam etaṃ abhiññāya”, “evaṃ hoti subhāsitaṃ”.
Evam etaṃ. Aquí la ‘ṃ’ de “evaṃ” no va seguida de “eva”.
Evaṃ hoti. Aquí la ‘ṃ’ no va seguida de “hi”.
Niggahitaṃ kho yakāre pare saha yakārena ñakāraṃ pappoti vā.
Saññogo, saññuttaṃ.
Vā ti kasmā? Saṃyogo, saṃyuttaṃ.
Saññogo: saṃ yogo; sañ ñogo (§33); saññogo (§11) (EM).
Saññuttaṃ: saṃ yuttaṃ; sañ ñuttaṃ (§33); saññuttaṃ (§11) (EM).
¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Saṃyogo”, “saṃyuttaṃ”.
Saṃyogo. Aquí hay dos posibilidades, “saññogo” y “saṃyogo”; pero aquí el hablante elige decir “saṃyogo”. Por lo tanto, ‘ṃ’ junto con ‘y’ no se cambia a ‘ñ’.
Saṃyuttaṃ. Esta voz debe entenderse de manera similar a “saṃyogo”.
Niggahitassa kho sare pare makāra-dakārādesā honti vā.
Tam ahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ (Khu. i, 68)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 68, etad avoca satthā (S. i, 222)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 222.
Vā ti kasmā? Akkocchi maṃ avadhi maṃ (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13, ajini maṃ ahāsi me (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13.
Tam ahaṃ: taṃ ahaṃ; tam ahaṃ (§34); tamahaṃ (§11); tam ahaṃ (EM).
Etad avoca: etaṃ avoca; etad avoca (§34); etadavoca (§11); etad avoca (EM).
¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Akkocchi maṃ avadhi maṃ”, “ajini maṃ ahāsi me”.
Maṃ avadhi. Aquí, el niggahita no se cambia a ‘m’.
Maṃ ahāsi. Aquí, el niggahita no se cambia a ‘m’.
Sare pare yakāro vakāro makāro dakāro nakāro takāro rakāro lakāro ime āgamāletra insertada honti vā.
Na-y-imassa vijjā (Khu. v, 74)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 74, yatha-y-idaṃ cittaṃ (A. i, 4)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 4. Migī bhantā-v-udikkhati (Khu. vi, 40)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 40, sittā te lahu-m-essati (Khu. i, 66)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 66, asittā te garu-m-essati. Asso bhadro kasā-m-iva (Khu. i, 34)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 34, samma-d-aññā vimuttānaṃ (Khu. i, 21)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 21. Manasā-d-aññā vimuttānaṃ, atta-d-attham abhiññāya (Khu. i, 38)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 38. Ciraṃ-n-āyati, ito-n-āyati. Yasmā-t-iha bhikkhave, tasmā-t-iha bhikkhave (S. i, 267)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 267, ajja-t-agge (D. i, 80)Dīgha-nikāya · tomo i, página 80 pāṇupetaṃ. Sabbhi-r-eva samāsetha (S. i, 16)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 16, āragge-r-iva sāsapo (Khu. i, 71)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 71,26Āragge (K). sāsapo-r-iva āraggā (Khu. i, 71)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 71. Cha-ḷ-abhiññā (Khu. iv, 322)Khuddaka-nikāya · tomo iv, página 322, sa-ḷ-āyatanaṃ (Vin. iii, 1)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 1.
Vā ti kasmā? Evaṃ mahiddhiyā esā, akkocchi maṃ avadhi maṃ (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13, ajini maṃ ahāsi me (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13, ajeyyo anugāmiko (Khu. i, 10)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 10.
Caggahaṇena idh’ eva makārassa pakāro hoti. Cirappavāsiṃ purisaṃ (Khu. i, 45)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 45.
Kakārassa ca dakāro hoti. Sadatthapasuto siyā (Khu. i, 38)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 38.
Dakārassa ca takāro hoti. Sugato (Vin. i, 1)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 1.
Na-y-imassa: na imassa; na y imassa (§35); nayimassa (§11); na-y-imassa (EM).
Yatha-y-idaṃ: yathā idaṃ; yathā y idaṃ (§35); yatha y idaṃ (§26); yathayidaṃ (§11); yatha-y-idaṃ (EM).27La formación de los demás ejemplos es similar a “na-y-imassa” y “yatha-y-idaṃ”.
Bhantā-v-udikkhati, lahu-m-essati, garu-m-essati, kasā-m-iva: la formación es similar a los anteriores.
Samma-d-aññā: sammā aññā; sammā d aññā (§35); samma d aññā (§26); sammadaññā (§11); samma-d-aññā (EM).
Manasā-d-aññā, atta-d-attham, ciraṃ-n-āyati, ito-n-āyati, yasmā-t-iha, tasmā-t-iha, ajja-t-agge, sabbhi-r-eva, āragge-r-iva, sāsapo-r-iva, cha-ḷ-abhiññā, sa-ḷ-āyatanaṃ: la formación es similar.
¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Evaṃ mahiddhiyā esā”, “akkocchi maṃ avadhi maṃ”, “ajini maṃ ahāsi me”, “ajeyyo anugāmiko”.
Mahiddhiyā esā. En este y en los siguientes ejemplos no hay inserción.
Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me.
Ajeyyo anugāmiko.
Extensión por “ca” (acumulación): Por la fuerza de “ca”, hay además las siguientes sustituciones: ‘p’ por ‘m’, ‘d’ por ‘k’ y ‘t’ por ‘d’.
Cirappavāsiṃ: ciraṃ pavāsiṃ; ciram pavāsiṃ (§31); cirap pavāsiṃ (“ca” en §35); cirappavāsiṃ (§11).
Sadatthapasuto: saka atthapasuto; sak a atthapasuto (§10); sak atthapasuto (§12); sad atthapasuto (“ca” en §35); sadatthapasuto (§11).
Sugato: sugado; sugato (“ca” en §35).
Byañjane pare kvacia veces okārāgamo hoti.
Atippago kho tāva Sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ (A. iii, 424)Aṅguttara-nikāya · tomo iii, página 424. Parosahassaṃ (S. i, 194)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 194.
Kvacī ti kasmā? Etha passath’ imaṃ lokaṃ (Khu. i, 39)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 39, andhībhūto ayaṃ loko (Khu. i, 39)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 39.
Atippago kho: atippa kho; atippa g kho (por “ca” en §35); atippa go kho (§36); atippagokho (§11); atippago kho (EM).
Parosahassaṃ: para sahassaṃ; par a sahassaṃ (§10); par sahassaṃ (§12); par o sahassaṃ (§36); parosahassaṃ (§11).
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Etha passath’ imaṃ lokaṃ”, “andhībhūto ayaṃ loko”.
Etha passath’ imaṃ lokaṃ.
Andhībhūto ayaṃ.28El contraejemplo correcto es “andhībhūto ayaṃ” y no “ayaṃ loko”. Véase Kaccāyana Bhāsāṭīkā.
Niggahitañ c’ āgamo hoti sare vā byañjane vā pare kvaci.
Cakkhuṃ udapādi (Vin. iii, 15)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 15, avaṃsiro (Khu. v, 230)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 230, yāvañ c’ idha bhikkhave purimaṃ jātiṃ sarāmi, aṇuṃthūlāni sabbaso (Khu. i, 54)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 54, manopubbaṅgamā dhammā (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13.
Kvacī ti kasmā? Idh’ eva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodati (Khu. vi, 82; A. i, 311)Khuddaka-nikāya · Aṅguttara-nikāya; na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ (Khu. i, 59)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 59.
Caggahaṇena visaddassa ca pakāro hoti. Pacessati, vicessati vā (Khu. i, 19)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 19.
Cakkhuṃ udapādi: cakkhu udapādi; cakkhu ṃ udapādi (§37); cakkhuṃ udapādi (§11).
Avaṃsiro: ava siro; ava ṃ siro (§37); avaṃsiro (§11).
Yāvañ c’ idha: yāva ca idha; yāva c a idha (§10); yāva c idha (§12); yāva ṃ c idha (§37); yāva ñ c idha (§31); yāvañcidha (§11); yāvañ c’ idha (EM).
Purimaṃ jātiṃ.30Este ejemplo es problemático. Véase Kaccāyana Bhāsāṭīkā.
Aṇuṃthūlāni: aṇu thūlāni; aṇu ṃ thūlāni (§37); aṇuṃthūlāni (§11).
Manopubbaṅgamā: manopubba gamā; manopubba ṃ gamā (§37); manopubba ṅ gamā (§31); manopubbaṅgamā (§11).
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Idh’ eva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodati”; “na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ”.
Idh’ eva: idha eva; idh a eva (§10); idh eva (§12); idheva (§11); idh’ eva (EM).31En este y en los siguientes ejemplos no hay inserción del niggahita.
Pecca sagge.
Hi etehi.
Extensión por “ca” (acumulación): Por la fuerza de “ca”, hay también sustitución de ‘vi’ por ‘pa’. Ejemplo: “pacessati”; contraejemplo por “ca”: “vicessati”.
Niggahitaṃ kho sare pare kvaci lopaṃ pappoti.
Tāsāhaṃ santike (Vin. ii, 303)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 303, vidūn' aggam iti.
Kvacī ti kasmā? Aham eva nūna bālo etam atthaṃ viditvāna (Vin. iii, 2)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 2.
Tāsāhaṃ: tāsaṃ ahaṃ; tāsa ahaṃ (§38); tās a ahaṃ (§10); tās ahaṃ (§12); tās āhaṃ (§15); tāsāhaṃ (§11).
Vidūn’ aggaṃ: vidūnaṃ aggaṃ; vidūna aggaṃ (§38); vidūn a aggaṃ (§10); vidūn aggaṃ (§12); vidūnaggaṃ (§11); vidūnaggaṃ (EM).
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Aham eva nūna bālo etam atthaṃ viditvāna”.
Aham eva.32En este y en el siguiente ejemplo no hay inserción del niggahita.
Etam atthaṃ.
Niggahitaṃ kho byañjane pare kvaci lopaṃ pappoti.
Ariyasaccāna’ dassanaṃ (Khu. i, 4)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 4, etaṃ buddhāna’ sāsanaṃ (Khu. i, 41)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 41.
Kvacī ti kasmā? Etaṃ maṅgalam uttamaṃ (Khu. i, 3)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 3, taṃ vo vadāmi bhaddante (Khu. v, 168)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 168.
Ariyasaccāna’ dassanaṃ: ariyasaccānaṃ dassanaṃ; ariyasaccāna dassanaṃ (§39); ariyasaccānadassanaṃ (§11); ariyasaccāna’ dassanaṃ (EM).
Buddhāna’ sāsanaṃ: buddhānaṃ sāsanaṃ; buddhāna sāsanaṃ (§39); buddhānasāsanaṃ (§11); buddhāna’ sāsanaṃ (EM).
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Etaṃ maṅgalam uttamaṃ”, “taṃ vo vadāmi bhaddante”.
Etaṃ maṅgalam. Aquí no se aplica la regla.
Taṃ vo. Aquí no se aplica la regla.
Niggahitamhā paro saro lopaṃ pappoti vā.
Bhāsitaṃ abhinandun ti (D. i, 43)Dīgha-nikāya · tomo i, página 43; uttattaṃ ’va, yathābījaṃ ’va, yathādhaññaṃ ’va.
Vā ti kasmā? Aham eva nūna bālo, etad ahosi (Vin. i, 13)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 13.
Abhinandun ti: abhinanduṃ iti; abhinanduṃ ti (§40); abhinandun ti (§31); abhinandunti (§11); abhinandun ti (EM).
Uttattaṃ ’va: uttattaṃ iva; uttattaṃ va (§40); uttattaṃva (§11); uttattaṃ ’va (EM).
Yathābījaṃ ’va: yathābījaṃ iva; yathābījaṃ va (§40); yathābījaṃva (§11); yathābījaṃ ’va (EM).
Yathādhaññaṃ ’va: yathādhaññaṃ iva; yathādhaññaṃ va (§40); yathādhaññaṃva (§11); yathādhaññaṃ ’va (EM).
¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Aham eva nūna bālo”, “etad ahosi”.
Aham eva: ahaṃ eva; aham eva (§34); ahameva (§11); aham eva (EM).
Etad ahosi: etaṃ ahosi; etad ahosi (§34); etadahosi (§11); etad ahosi (EM).
Niggahitamhā parasmiṃ sare lutte yadi byañjano sasaññogo visaññogo hoti.
Evaṃ ’sa te āsavā (M. i, 13)Majjhima-nikāya · tomo i, página 13, pupphaṃ ’sā uppajji (Vin. i, 21)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 21.
Lutte ti kasmā? Evam assa (Vin. i, 265)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 265, vidūn' aggam iti.
Caggahaṇena tiṇṇaṃ byañjanānam antare ye sarūpā, tesam pi lopo hoti. Agyāgāraṃ (Vin. ii, 145)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 145; paṭisanthāravuty assa (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 67.
Evaṃ ’sa: evaṃ assa; evaṃ ssa (§40); evaṃ sa (§41); evaṃsa (§11); evaṃ ’sa (EM).
Pupphaṃ ’sā: pupphaṃ assā; pupphaṃ ssā (§40); pupphaṃ sā (§41); pupphaṃsā (§11); pupphaṃ ’sā (EM).
¿Por qué se dice “cuando [la vocal] ha sido elidida” (lutte)? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Evam assa”, “vidūn’ aggam iti”.
Evam assa. En este y en el siguiente ejemplo no hay elisión de la vocal que sigue al niggahita. Dado que no se eliden las ‘a’ de “assa” y “aggaṃ”, las consonantes conjuntas ‘ss’ y ‘gg no se simplifican en ‘s’ y ‘g’ respectivamente.
Vidūn’ aggam.
Extensión por “ca” (acumulación): Por la fuerza de “ca”, cuando hay tres consonantes, hay también elisión de la consonante inicial de aquellas consonantes que son similares.
Agyāgāraṃ: aggi āgāraṃ; aggy āgāraṃ (§21); agy āgāraṃ (“ca” en §41); agyāgāraṃ (§11).
Paṭisanthāravuty assa: paṭisanthāravutti assa; paṭisanthāravutty assa (§21); paṭisanthāravuty assa (“ca” en §41); paṭisanthāravutyassa (§11); paṭisanthāravuty assa (EM).
Putha icc etassa ante sare pare kvacia veces gakārāgamo hoti.
Puthag eva.
Pā icc etassa ante sare pare kvacia veces gakārāgamo hoti, anto ca saro rasso hoti.
Pag eva (Khu. v, 111)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 111 vutyassa.
Kvacī ti kasmā? Pā eva (Vin. iv, 476)Vinaya-piṭaka · tomo iv, página 476 vutyassa.
Abhi icc etassa sare pare abbhādeso hoti.
Abbhudīritaṃ, abbhuggacchati (M. i, 177)Majjhima-nikāya · tomo i, página 177.
Adhi icc etassa sare pare ajjhādeso hoti.
Ajjhokāse (Vin. ii, 58)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 58, ajjhāgamā.
Te ca kho abhi adhi icc ete ivaṇṇe pare abbho ajjho iti vuttarūpā na honti vā.
Abhicchitaṃ, adhīritaṃ.
Vā ti kasmā? Abbhīritaṃ, ajjhiṇamutto.
Abhicchitaṃ: abhi icchitaṃ; abh i icchitaṃ (§10); abh icchitaṃ (§12); abhicchitaṃ (§11).
Adhīritaṃ: adhi īritaṃ; adh i īritaṃ (§10); adh īritaṃ (§12); adhīritaṃ (§11).
¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para permitir la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Abbhīritaṃ”, “ajjhiṇamutto”.
Abbhīritaṃ: abhi īritaṃ; abbh īritaṃ (§44); abbhīritaṃ (§11).
Ajjhiṇamutto: adhi iṇa mutto; ajjh iṇa mutto (§44); ajjhiṇamutto (§11).
Ati icc etassa antabhūtassa tisaddassa ivaṇṇe pare “sabbo caṃ tī” ti vuttarūpaṃ na hoti.
Atīsigaṇo, atīritaṃ.
Ivaṇṇe ti kasmā? Accantaṃ (VinA. i, 1)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo i, página 1.
Atīsigaṇo: ati isi gaṇo; at i isi gaṇo (§10); at isi gaṇo (§12); at īsi gaṇo (§15); atīsigaṇo (§11).
Atīritaṃ: ati īritaṃ; at i īritaṃ (§10); at īritaṃ (§12); atīritaṃ (§11).
¿Por qué se dice “letras ‘i’ e ‘ī’”? [Para permitir la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Accantaṃ”.
Accantaṃ: ati antaṃ; at i antaṃ (§10); a c antaṃ (§19); a cc antaṃ (§28); accantaṃ (§11).
Pati icc etassa sare vā byañjane vā pare kvacia veces paṭi-ādeso hoti.
Paṭaggi (Vin. iv, 279)Vinaya-piṭaka · tomo iv, página 279 dātabbo, paṭihaññati (Vin. iv, 292)Vinaya-piṭaka · tomo iv, página 292.
Kvacī ti kasmā? Paccantimesu janapadesu (Vin. iii, 287)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 287, patilīyati (A. ii, 434)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 434, patirūpadesavāso ca (Khu. i, 4)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 4.
Paṭaggi: pati aggi; pat i aggi (§10); pat aggi (§12); paṭ aggi (§48); paṭaggi (§11).
Paṭihaññati: pati haññati; paṭi haññati (§48); paṭihaññati (§11).
¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Paccantimesu janapadesu”, “patilīyati”, “patirūpadesavāso ca”.
Paccantimesu: pati antimesu; pa ti antimesu (§10); pa c antimesu (§19); pa cc antimesu (§28); paccantimesu (§11).
Patilīyati. En este y en el siguiente ejemplo no hay sustitución.
Patirūpadesavāso.
Putha icc etassa anto saro byañjane pare ukāro hoti.
Puthujjano (D. i, 3)Dīgha-nikāya · tomo i, página 3, puthubhūtaṃ (D. ii, 89)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 89. Antaggahaṇena aputhassāpi sare pare antassa ukāro hoti. Manuññaṃ (Khu. ii, 119)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 119.
Puthujjano: putha jano; puth a jano (§10); puth u jano (§49); puth u jjano (§28); puthujjano (§11).
Puthubhūtaṃ: putha bhūtaṃ; puth a bhūtaṃ (§10); puth u bhūtaṃ (§49); puthubhūtaṃ (§11).
Extensión por “anta”: Por la fuerza de “anta” (antaggahaṇena), cuando una vocal sigue, hay también sustitución de la vocal final de palabras distintas de “putha” por la letra ‘u’.
Manuññaṃ: mano aññaṃ; man o aññaṃ (§10); man u aññaṃ (“anta” en §49); man u ññaṃ (§13); manuññaṃ (§11).
Ava icc etassa byañjane pare kvacia veces okāro hoti.
Andhakārena onaddhā (Khu. i, 35)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 35.
Kvacī ti kasmā? Avasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ (M. ii, 146)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 146.
Anupadiṭṭhānaṃ upasagganipātānaṃ sarasandhīhi byañjanasandhīhi vuttasandhīhi33Vuttehi sarasandhīhi (K). ca yathāyogaṃ yojetabbaṃ.
Pāpanaṃ (AbhiA. ii, 466)Abhidhamma-aṭṭhakathā · tomo ii, página 466, parāyaṇaṃ (Khu. i, 335)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 335, upāyanaṃ, upāhanaṃ (Vin. iii, 272)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 272, nyāyogo, nirupadhi (Khu. i, 148)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 148, anubodho (AbhiA. i, 296)Abhidhamma-aṭṭhakathā · tomo i, página 296, duvūpasantaṃ, suvūpasantaṃ, dvālayo, svālayo, durākhyātaṃ, svākhyāto, udīritaṃ (Khu. i, 131)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 131, samuddiṭṭhaṃ, viyaggaṃ, vijjhaggaṃ, byaggaṃ, avayāgamanaṃ, anveti (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 13, anūpaghāto (Khu. i, 41)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 41, anacchariyaṃ (Vin. iv, 39)Vinaya-piṭaka · tomo iv, página 39, pariyesanā (A. i, 570)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 570, parāmāso (Abhi. i, 93)Abhidhamma-piṭaka · tomo i, página 93. Evaṃ sare ca honti.
Pariggaho (D. ii, 50)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 50, paggaho (Khu. ix, 291)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 291, pakkamo, parakkamo (Abhi. i, 92)Abhidhamma-piṭaka · tomo i, página 92, nikkamo (Abhi. i, 93)Abhidhamma-piṭaka · tomo i, página 93, nikkasāvo, nillayanaṃ, dullayanaṃ, dubbhikkhaṃ (Vin. i, 8)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 8, dubbuttaṃ, sandiṭṭhaṃ (Vin. i, 112)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 112, duggaho, viggaho (D. i, 223)Dīgha-nikāya · tomo i, página 223, niggato (SuttanipātaA. ii, 208)Suttanipāta-aṭṭhakathā · tomo ii, página 208, abhikkamo (M. iii, 302)Majjhima-nikāya · tomo iii, página 302, paṭikkamo (Khu. vi, 171)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 171. Evaṃ byañjane ca. Sesā sabbe yojetabbā.
Secuencias de formación [en el caso de vocales]:
Pāpanaṃ: pa āpanaṃ; p a āpanaṃ (§10); p āpanaṃ (§12); pāpanaṃ (§11).
Parāyaṇaṃ: parā ayanaṃ; par ā ayanaṃ (§10); par ayanaṃ (§12); par āyanaṃ (§15); par āyaṇaṃ (“ca” en §20); parāyaṇaṃ (§11).34Algunos maestros separan esto como “paraṃ ayanaṃ”.
Upāyanaṃ: upa ayanaṃ; up a ayanaṃ (§10); up ayanaṃ (§12); up āyanaṃ (§15); upāyanaṃ (§11).
Upāhanaṃ: upa āhanaṃ; up a āhanaṃ (§10); up āhanaṃ (§12); upāhanaṃ (§11).
Nyāyogo: ni āyogo; ny āyogo (§21); nyāyogo (§11).
Nirupadhi: ni upadhi; ni r upadhi (§35); nirupadhi (§11).
Anubodho: anu bodho (§23); anubodho (§11).
Duvūpasantaṃ: du upasantaṃ; du v upasantaṃ (§35); du v ūpasantaṃ (§25); duvūpasantaṃ (§11).
Suvūpasantaṃ: su upasantaṃ; su v upasantaṃ (§35); su v ūpasantaṃ (§25); suvūpasantaṃ (§11).
Dvālayo: du ālayo; dv ālayo (§18); dvālayo (§11).
Svālayo: su ālayo; sv ālayo (§18); svālayo (§11).
Durākhyātaṃ: du ākhyātaṃ; du r ākhyātaṃ (§35); durākhyātaṃ (§11).
Svākhyāto: su ākhyāto; sv ākhyāto (§18); svākhyāto (§11).
Udīritaṃ: u īritaṃ; u d īritaṃ (§35); udīritaṃ (§11).
Samuddiṭṭhaṃ: saṃ uddiṭṭhaṃ; sam uddiṭṭhaṃ (§34); samuddiṭṭhaṃ (§11).
Viyaggaṃ: vi aggaṃ; vi y aggaṃ (§35); viyaggaṃ (§11).
Vijjhaggaṃ: vi adhi aggaṃ; vi ajjh aggaṃ (§45); vijjhaggaṃ (§11).
Byaggaṃ: vi aggaṃ; v i aggaṃ (§10); v y aggaṃ (§21); b y aggaṃ (“ca” en §20); byaggaṃ (§11).
Avayāgamanaṃ: ava āgamanaṃ; ava y āgamanaṃ (§35); avayāgamanaṃ (§11).
Anveti: anu eti; anv eti (§18); anveti (§11).
Anūpaghāto: anu upaghāto; an upaghāto (§12); an ūpaghāto (§15); anūpaghāto (§11).
Anacchariyaṃ: anu acchariyaṃ; an acchariyaṃ (§12); anacchariyaṃ (§11).35Véase también Nyāsa.
Pariyesanā: pari esanā; pari y esanā (§35); pariyesanā (§11).
Parāmāso: para āmāso; par a āmāso (§10); par āmāso (§12); parāmāso (§11).
Secuencias de formación [en caso de consonantes]:
Pariggaho: pari gaho; pari ggaho (§28); pariggaho (§11).
Paggaho: pa gaho; pa ggaho (§28); paggaho (§11).
Pakkamo: pa kamo; pa kkamo (§28); pakkamo (§11).
Parakkamo: parā kamo; par ā kamo (§10); par a kamo (§26); para kkamo (§28); parakkamo (§11).
Nikkamo: ni kamo; ni kkamo (§28); nikkamo (§11).
Nikkasāvo: ni kasāvo; ni kkasāvo (§28); nikkasāvo (§11).
Nillayanaṃ: ni layanaṃ; ni llayanaṃ (§28); nillayanaṃ (§11).
Dullayanaṃ: du layanaṃ; du llayanaṃ (§28); dullayanaṃ (§11).
Dubbhikkhaṃ: du bhikkhaṃ; du bbhikkhaṃ (§29); dubbhikkhaṃ (§11).
Dubbuttaṃ: du uttaṃ; du v uttaṃ (§35); du vv uttaṃ (§28); du bb uttaṃ (“ca” en §20); dubbuttaṃ (§11).
Sandiṭṭhaṃ: saṃ diṭṭhaṃ; san diṭṭhaṃ (§31); sandiṭṭhaṃ (§11).
Duggaho: du gaho; du ggaho (§28); duggaho (§11).
Viggaho: vi gaho; vi ggaho (§28); viggaho (§11).
Niggato: ni gato; ni ggato (§28); niggato (§11).