Chapter 1 of 8
Buddhañ ca Dhammam amalaṃ Gaṇam uttamañ ca,
Satthussa tassa vacanatthavaraṃ subuddhuṃ,1Suboddhuṃ (K-PTS).
Vakkhāmi suttahitam ettha Susandhikappaṃ.2Stanza in the vasantatilakā metre.
Having saluted the excellent Buddha, honored by the three worlds, and the highest, together with the pure Dhamma, and the noble Order, I will expound here the good chapter on Sandhi which is beneficial to the Word of the Buddha, for the sake of understanding well the noble meaning of the Word of the Teacher.
Tañ cāpi tassa vacanatthasubodhanena,
Atthañ ca akkharapadesu amohabhāvā,
Seyyatthiko padam ato vividhaṃ suṇeyya.
Sabbavacanānaṃ attho akkhareh’ eva saññāyate. Akkharavipattiyaṃwhen there is deformity of letters hi atthassa dunnayatādifficulty of understanding hoti, tasmā akkharakosallaṃskillfulness with letters bahūpakāraṃ suttantesu.
Te ca kho akkharāletters api akāradayobeginning with 'a' ekacattālīsaṃ suttantesu sopakārāvery useful.
Taṃ yathā? a ā i ī u ū e o; ka kha ga gha ṅa; ca cha ja jha ña; ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa; ta tha da dha na; pa pha ba bha ma; ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Iti akkharā nāma.
Tena kvattho? Attho akkharasaññāto.
Tattha akkharesu akārādīsu odantāending in 'o' aṭṭha akkharāletters sarāvowels nāma honti.
Taṃ yathā? a ā i ī u ū e o. Iti sarā nāma.
Tena kvattho? Sarā sare lopaṃelision.
Tattha aṭṭhasu saresu lahumattālight-measured tayo sarāvowels rassāshort nāma honti.
Taṃ yathā? a i u. Iti rassā nāma.
Tena kvattho? Rassaṃ.
Tattha aṭṭhasu saresu rassehi aññe pañca sarāvowels dīghālong nāma honti.
Taṃ yathā? ā ī ū e o. Iti dīghā nāma.
Tena kvattho? Dīghaṃ.
Ṭhapetvā aṭṭha sare sesā akkharāletters kakārādayo niggahitantā byañjanāconsonants nāma honti.
Taṃ yathā? ka kha ga gha ṅa; ca cha ja jha ña; ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa; ta tha da dha na; pa pha ba bha ma; ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Iti byañjanā nāma.
Tena kvattho? Sarā pakatioriginal form byañjane.
Tesaṃ kho byañjanānaṃ kakārādayo makārantā pañcapañcaso akkharavanto5Pañcapañca-akkharavanto (K). vaggāgrouped (groups of five) nāma honti.
Taṃ yathā? ka kha ga gha ṅa; ca cha ja jha ña; ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa; ta tha da dha na; pa pha ba bha ma. Iti vaggā nāma.
Tena kvattho? Vaggantaṃ vā vagge.
Aṃ iti niggahitaṃniggahita (nasalization) nāma hoti.
Tena kvattho? Aṃ byañjane niggahitaṃ.
Yā ca pana paresu sakkataganthesu samaññā ghosāvoiced ti vā aghosāvoiceless ti vā, tā payoge sati etthāpi yujjante.
Tattha ghosā nāma: ga gha ṅa; ja jha ña; ḍa ḍha ṇa; da dha na; ba bha ma; ya ra la va ha ḷa. Iti ghosā nāma. Aghosā nāma: ka kha; ca cha; ṭa ṭha; ta tha; pa pha; sa. Iti aghosā nāma.
Tena kvattho? Vagge ghosāghosānaṃ tatiya-paṭhamā.
Tattha sandhiṃ kattukāmo pubbabyañjanaṃ adhoṭhitaṃ assaraṃ katvā sarañ ca upari katvā sarena viyojaye.
Tatr āyam ādi (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 67.
Assaraṃ kho byañjanaṃ adhoṭhitaṃ parakkharaṃ naye yutte.
Tatrābhiratim iccheyya (Khu. i, 29)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 29.
Yutte ti kasmā? Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me (Khu. i, 26)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 26. Ettha pana yuttaṃ na hoti.
Sarā kho sare pare lopaṃelision papponti.
Yass’ indriyāni samathaṅgatāni (Khu. i, 27, 358)Khuddaka-nikāya, no h’ etaṃ bhante (Vin. iii, 19)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 19, samet’ āyasmā saṃghena (Vin. i, 265)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 265.
Tatrāyam ādi. In order to form this word (actually a combination of two words), first the word must be separated as “tatra ayamādi”. Then by §10 the consonant (here conjunct consonant) ‘tr’ is separated from the vowel ‘a’, and put on the left (tatr a ayamādi); by §12 the ‘a’ is elided because of the following vowel ‘a’ (tatr ayamādi); by §15 the ‘a’ of “ayamādi” is made long (tatr āyamādi); now the consonant ‘tr’ is carried to (or combined with) the following ‘ā’ by §11. Now the word tatrāyamādi is finished.
The formation of the word given above is the traditional method of forming words. Students have to follow this procedure when they study Pāḷi grammar and form words. Every example in the book has to be formed formally in this way.
In Oriental scripts, consonants and vowels are written in such a way that they do not appear separately as in Roman script. Therefore in order to do something to the consonant and also the vowel, they have to be separated first and written separately. Only then can one do whatever is appropriate. But in Roman script there is no need to separate the consonant from the vowel since they stand separately and not one on top of the other or the two blended together. The combined words should, however, be separated into two by inserting a space.
Tatrābhiratim iccheyya should be treated the same way as “tatrāyamādi”.
- tatra abhiratimiccheyya
- tatr a abhiratimiccheyya (§10)
- tatr abhiratimiccheyya (§12)
- tatr ābhiratimiccheyya (§15)
- tatrābhiratimiccheyya (§11)
- tatrābhiratim iccheyya (ME)9This is the modern edition (ME).
Yass’ indriyāni. In order to form this word, first the word must be written down as “yassa indriyāni”.
No h’ etaṃ.
Samet’ āyasmā.
Saramhā asarūpā paro saro lopaṃelision pappoti vā.
Cattāro ’me bhikkhave dhammā (A. i, 311)Aṅguttara-nikāya · vol. i, p. 311, kinnu ’mā ’va samaṇiyo (Vin. iii, 304)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 304.
Vā ti kasmā? Pañc’ indriyāni (Abhi. iii, 1)Abhidhamma-piṭaka · vol. iii, p. 1, tay’ assu dhammā jahitā bhavanti (Khu. i, 6)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 6.
- pañca indriyāni
- pañc a indriyāni (§10)11Although ‘i’ could be elided by §13 · Vā paro asarūpā — Optionally, the following [vowel is elided] after a dissimilar [vowel].">§13 it is not done here because the sutta says “optionally”.
- pañc indriyāni (§12)
- pañcindriyāni (§11)
- pañc’ indriyāni (ME)
Saro kho paro pubbasare lutte kvacisometimes asavaṇṇaṃ pappoti.
Saṅkyaṃ n’ opeti vedagū (S. 408)Saṃyutta-nikāya, bandhusseva samāgamo.
Kvacī ti kasmā? Yass’ indriyāni (Khu. i, 27, 358)Khuddaka-nikāya, tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi (Khu. i, 7, 314)Khuddaka-nikāya.
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Yass’ indriyāni”, “tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi”.
Saro kho paro pubbasare lutte kvacisometimes dīghaṃlong / becomes long pappoti.
Saddh’ īdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ (Khu. i, 306)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 306, anāgārehi c’ ūbhayaṃ (Khu. i, 71, 376)Khuddaka-nikāya.
Kvacī ti kasmā? Pañcah’ Upāli aṅgehi samannāgato (Vin. v, 342)Vinaya-piṭaka · vol. v, p. 342, natth’ aññaṃ kiñci.
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Pañcah’ Upāli aṅgehi samannāgato”, “natth’ aññaṃ kiñci”.
Pubbo ca saro parasaralope kate kvacisometimes dīghaṃlong / becomes long pappoti.
Kiṃ sū ’dha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ (Khu. i, 306)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 306, sādhū ti paṭissuṇitvā (DhA. i, 30)Dhammapada-aṭṭhakathā · vol. i, p. 30.
Kvacī ti kasmā? Iti ’ssa muhuttam pi (Vin. ii, 196)Vinaya-piṭaka · vol. ii, p. 196.
Why say “sometimes” (kvaci)? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Iti ’ssa muhuttam pi”.
Ekārassa antabhūtassa sare pare kvacisometimes yakārādeso hoti.
Adhigato kho my āyaṃ dhammo (Vin. iii, 5)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 5, ty āhaṃ evaṃ vadeyyaṃ (M. i, 16)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 16, ty āssa (A. i, 153)Aṅguttara-nikāya · vol. i, p. 153 pahīnā honti.
Kvacī ti kasmā? ne ’nāgatā, iti n’ ettha.
Why say “sometimes” (kvaci)? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “ne ’nāgatā”, “iti n’ ettha”.
Okār’-ukārānaṃ antabhūtānaṃ sare pare kvacisometimes vakārādeso hoti.
Attha khv assa (M. i, 243)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 243, sv assa hoti, bahv ābādho (S. i, 94)Saṃyutta-nikāya · vol. i, p. 94, vatthv ettha vihitaṃ niccaṃ, cakkhv āpātham āgacchati.
Kvacī ti kasmā? Cattāro ’me bhikkhave dhammā (A. i, 311)Aṅguttara-nikāya · vol. i, p. 311, kinnu ’mā ’va samaṇiyo (Vin. ii, 304)Vinaya-piṭaka · vol. ii, p. 304.
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Cattāro ’me bhikkhave dhammā”, “kinnu ’mā ’va samaṇiyo”.
Sabbo icc eso tisaddo byañjano sare pare kvacisometimes cakāraṃ pappoti.
Icc etaṃ kusalaṃ (Vin. i, 265)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 265, icc assa vacanīyaṃ (D. ii, 47)Dīgha-nikāya · vol. ii, p. 47, paccuttaritvā (JA. vi, 94)Jātaka-aṭṭhakathā · vol. vi, p. 94, paccāharati (Vin. i, 204)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 204.
Kvacī ti kasmā? Iti ’ssa muhuttam pi (Vin. ii, 196)Vinaya-piṭaka · vol. ii, p. 196.
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Iti ’ssa muhuttam pi”.
Dha icc etassa sare pare kvacisometimes dakārādeso hoti.
Ekam idāhaṃ bhikkhave samayaṃ (M. i, 401)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 401.
Kvacī ti kasmā? Idh’ eva maraṇaṃ bhavissati (Vin. i, 15)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 15.
- idha ahaṃ
- idh a ahaṃ (§10)
- idh ahaṃ (§12)
- ida ahaṃ (§20)
- id a ahaṃ (§10)
- id ahaṃ (§12)
- id āhaṃ (§15)
- idāhaṃ (§11)
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Idh’ eva maraṇaṃ bhavissati”.
Caggahaṇena dhakārassa hakārādeso hoti. Sāhu dassanam ariyānaṃ (Khu. i, 34)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 34.
By taking “ca”,14By the power of “ca”. Here “ca” indicates that this rule has other applications, such as the substitution of ‘ha’ for ‘dha’. This is precisely the function of “accumulating” (samuccaya) seen in the reference table: “ca” indicates some addition to the statement. there is also substitution of ‘dha’ by ‘ha’, [such as in] “sāhu dassanam ariyānaṃ”.
Suttavibhāgena bahudhā siyā: To dassa, yathā? Sugato (Vin. i, 1)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 1. Ṭo tassa, yathā? Dukkaṭaṃ (Vin. v, 262)Vinaya-piṭaka · vol. v, p. 262. Dho tassa, yathā? Gandhabbo (M. i, 332)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 332. Tro ttassa, yathā? Atrajo (Vin. iii, 428)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 428. Ko gassa, yathā? Kulūpako (Vin. i, 192)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 192. Lo rassa, yathā? Mahāsālo (D. ii, 121)Dīgha-nikāya · vol. ii, p. 121. Jo yassa, yathā? Gavajo (Khu. v, 283)Khuddaka-nikāya · vol. v, p. 283. Bbo vvassa, yathā? Kubbato (Khu. v, 95)Khuddaka-nikāya · vol. v, p. 95. Ko yassa, yathā? Sake (Khu. vi, 325)Khuddaka-nikāya · vol. vi, p. 325. Yo jassa, yathā? Niyaṃ puttaṃ (Khu. i, 11, 301)Khuddaka-nikāya. Ko tassa, yathā? Niyako. Cco ttassa, yathā? Bhacco. Pho passa, yathā? Nipphatti. Kho kassa, yathā? Nikkhamati. Icc evamādī yojetabbā.
By dividing the sutta [into similar rules], there are many applications: ‘d’ is changed to ‘t’ as in “Sugato” (Sugado → Sugato); ‘t’ to ‘ṭ’ as in “dukkaṭaṃ” (dukkataṃ → dukkaṭaṃ); ‘t’ to ‘dh’ as in “gandhabbo” (gantabbo → gandhabbo); ‘tt’ to ‘tr’ as in “atrajo” (attajo → atrajo); ‘g’ to ‘k’ as in “kulūpako” (kulūpago → kulūpako); ‘r’ to ‘l’ as in “mahāsālo” (mahāsāro → mahāsālo); ‘y’ to ‘j’ as in “gavajo” (gavayo → gavajo); ‘vv’ to ‘bb’ as in “kubbato” (kuvvato → kubbato); ‘y’ to ‘k’ as in “sake” (saye → sake); ‘j’ to ‘y’ as in “niyaṃ” (nijaṃ → niyaṃ); ‘t’ to ‘k’ as in “niyako” (niyato → niyako); ‘tt’ to ‘cc’ as in “bhacco” (bhatto → bhacco); ‘p’ to ‘ph’ as in “nipphatti” (nippatti → nipphatti); ‘k’ to ‘kh’ as in “nikkhamati” (nikkamati → nikkhamati). Other examples beginning with these should be formed.
Pubbo ivaṇṇo sare pare yakāraṃ pappoti navā.
Paṭisanthāravuty assa (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 67, sabbā vity ānubhūyate.
Navā ti kasmā? Pañcah' aṅgehi samannāgato (Vin. v, 343)Vinaya-piṭaka · vol. v, p. 343, muttacāgī anuddhato.
- paṭisanthāravutti assa
- paṭisanthāravutt i assa (§10)
- paṭisanthāravutt y assa (§21)
- paṭisanthāravut y assa (by “ca” in §41)
- paṭisanthāravutyassa (§11)
- paṭisanthāravuty assa (ME)
- vitti anubhūyate
- vitt i anubhūyate (§10)
- vitt y anubhūyate (§21)
- vit y anubhūyate (by “ca” in §41)
- vit y ānubhūyate (§25)
- vityānubhūyate (§11)
- vity ānubhūyate (ME)
Why say “occasionally”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Pañcah’ aṅgehi samannāgato”, “muttacāgī anuddhato”.
In the example “muttacāgī anuddhato”, there is the possibility of ‘ī’ becoming ‘y’ but the word “navā” (“occasionally”) in this sutta prevents the operation of this rule.
Saramhā parassa evassa ekārassa ādissa rikāro hoti, pubbo ca saro rasso hoti navā.
Yatha-r-iva (D. i, 85)Dīgha-nikāya · vol. i, p. 85 vasudhātalañ ca sabbaṃ, tatha-r-iva guṇavā supūjaniyo.
Navā ti kasmā? Yathā eva, tathā eva.
Why say “occasionally”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Yathā eva”, “tathā eva”.
Sarā kho byañjane pare pakatirūpāni honti.
Manopubbaṅgamā dhammā (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 13, pamādo maccuno padaṃ (Khu. i, 16)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 16, tiṇṇo pāraṅgato ahu (Khu. i, 72)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 72.
Explanation of the examples:
Manopubbaṅgamā dhammā. Here the ‘ā’ remains unchanged because it is followed by a consonant.
Pamādo maccuno padaṃ. The ‘o’ of “pamādo” and the ‘o’ of “maccuno” remain unchanged because they are followed by consonants.
Tiṇṇo pāraṅgato ahu. The ‘o’ of “tiṇṇo” remains unchanged because it is followed by a consonant. The ‘o’ of “pāraṅgato” remains unchanged before the vowel ‘a’ of “ahu” according to the next sutta.
Sarā kho sare pare kvacisometimes pakatirūpāni honti.
Ko imaṃ pathaviṃ vicessati (Khu. i, 19)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 19.
Kvacī ti kasmā? Appassut’ āyaṃ puriso (Khu. i, 36)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 36.
“Ko imaṃ.” Here the ‘o’ of “ko” remains unchanged when followed by a vowel.
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Appassut’ āyaṃ puriso”.
Sarā kho byañjane pare kvacisometimes dīghaṃlong / becomes long papponti.
Sammā dhammaṃ vipassato (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 67, evaṃ gāme munī care (Khu. i, 20)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 20, khantī paramaṃ tapo titikkhā (D. ii, 42)Dīgha-nikāya · vol. ii, p. 42.
Kvacī ti kasmā? Idha modati pecca modati (Khu. i, 15)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 15, patilīyati (A. ii, 434)Aṅguttara-nikāya · vol. ii, p. 434, paṭihaññati (Vin. iv, 292)Vinaya-piṭaka · vol. iv, p. 292.
- samma dhammaṃ
- sammā dhammaṃ (§25)
- muni care
- munī care (§25)
- khanti paramaṃ
- khantī paramaṃ (§25)
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Idha modati pecca modati”, “patilīyati”, “paṭihaññati”.
“Idha modati pecca modati.” Here the vowels ‘a’ of “idha” and “pecca” remain unchanged before the consonants.
“Patilīyati”: pati + lī + ya + ti.
“Paṭihaññati”: paṭi + hana + ya + ti.
Sarā kho byañjane pare kvacisometimes rassaṃ papponti.
Bhovādi nāma so hoti (Khu. i, 71)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 71, yathā bhāvi guṇena so.
Kvacī ti kasmā? Sammā samādhi (Vin. iii, 14)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 14, sāvittī chandaso mukhaṃ, upanīyati jīvitam appam āyu (S. i, 2)Saṃyutta-nikāya · vol. i, p. 2.
- bhovādī nāma
- bhovādi nāma (§26)
- bhāvī guṇena
- bhāvi guṇena (§26)
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Sammā samādhi”, “sāvittī chandaso mukhaṃ”, “upanīyati jīvitam appam āyu”.
“Sammā samādhi.” Here and in the following counter-example, “sāvittī chandaso”, the final vowels do not become short.
“Upanīyati.” Here the ‘ī’ of “upanīyati” does not become short.17It seems that this is not a satisfactory example.
Sarā kho byañjane pare kvacisometimes lopaṃelision papponti, tatra ca lope kate akārāgamo hoti.
Sa sīlavā (Khu. i, 25)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 25, sa paññavā (Khu. i, 25)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 25, esa dhammo sanantano (Khu. i, 14)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 14, sa ve kasāvam arahati (Khu. i, 14)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 14, sa mānakāmo pi bhaveyya, sa ve muni jātibhayaṃ adassi.
Kvacī ti kasmā? So muni (Khu. i, 52)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 52, eso dhammo padissati, na so kāsāvam arahati (Khu. i, 14)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 14.
Sa ve muni jātibhayaṃ adassi: same as the fourth.
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “So muni”, “eso dhammo padissati”, “na so kāsāvam arahati”.
“So muni.” Here and in the other counter-examples there is no change.
“Eso dhammo.” No change.
“So kāsāvam.” No change.
Saramhā parassa byañjanassa dvebhāvodoubling hoti ṭhānein the appropriate place.
Idha ppamādo, purisassa jantuno, pabbajjaṃ kittayissāmi (Khu. i, 340)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 340, cātuddasiṃ (A. i, 142)Aṅguttara-nikāya · vol. i, p. 142, pañcaddasiṃ (A. i, 142)Aṅguttara-nikāya · vol. i, p. 142, abhikkantataro cando.
Ṭhāne ti kasmā? Idha modati pecca modati (Khu. i, 15)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 15.
Why say “in the appropriate place”? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Idha modati pecca modati”.
Vagge kho pubbesaṃ byañjanānaṃ ghosāghosabhūtānaṃ saramhā yathāsaṅkhyaṃ tatiyapaṭhamakkharā dvebhāvaṃ gacchanti ṭhānein the appropriate place.
Es’ eva ca jjhānapphalo, yatra ṭṭhitaṃ na ppasaheyya maccu (Khu. i, 32)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 32, sele yathā pabbatamuddhani ṭṭhito (Vin. iii, 6)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 6, cattāri ṭṭhānāni naro pamatto (Khu. i, 57)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 57.
Ṭhāne ti kasmā? Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā.
- ca jhānapphalo
- ca jjhānapphalo (§29)
- cajjhānapphalo (§11)21“Jhānapphalo” can also be an example: jhānapphalo; jhāna phalo; jhāna pphalo (§29 · Vagge ghosāghosānaṃ tatiya-paṭhamā — In the grouped, the first and third of the voiceless and voiced.">§29); jhānapphalo (§11 · Naye paraṃ yutte — When appropriate, one should carry [the consonant] to the following [letter].">§11).
- ca jjhānapphalo (ME)
- pabbatamuddhani ṭhito
- pabbatamuddhani ṭṭhito (§29)
- pabbatamuddhaniṭṭhito (§11)
- pabbatamuddhani ṭṭhito (ME)
Why say “in the appropriate place”? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā”.
“Idha cetaso.” Here there is no doubling of the ‘c’ of “cetaso” after the vowel ‘a’ of “idha”.
Niggahitaṃ kho byañjane pare aṃ iti hoti.
Evaṃ vutte (Vin. i, 7)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 7, taṃ sādhū ti paṭissuṇitvā (DhA. i, 30)Dhammapada-aṭṭhakathā · vol. i, p. 30.
Vaggabhūte byañjane pare niggahitaṃniggahita (nasalization) kho vaggantaṃ vā pappoti.
Tan niccutaṃ, dhammañ care sucaritaṃ (Khu. i, 39)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 39, cirappavāsiṃ purisaṃ (Khu. i, 45)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 45. Santan tassa manaṃ hoti (Khu. i, 27)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 27, taṅ kāruṇikaṃ, evaṅ kho bhikkhave sikkhitabbaṃ.
Vāggahaṇena niggahitaṃ kho lakārādeso hoti. Puggalaṃ.23See Rū. §49; Sad. §139; Mo. iii 56; Bā. §41.
Vā ti kasmā? Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu (Khu. i, 23)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 23.
Tan niccutaṃ: taṃ niccutaṃ; tan niccutaṃ (§31); tanniccutaṃ (§11); tan niccutaṃ (ME).
Dhammañ care: dhammaṃ care; dhammañ care (§31); dhammañcare (§11); dhammañ care (ME).
Cirappavāsiṃ: ciraṃ pavāsiṃ; ciram pavāsiṃ (§31); cirap pavāsiṃ (by “ca” in §35); cirappavāsiṃ (§11).
Santan tassa: santaṃ tassa; santan tassa (§31); santantassa (§11); santan tassa (ME).
Taṅ kāruṇikaṃ: taṃ kāruṇikaṃ; taṅ kāruṇikaṃ (§31); taṅkāruṇikaṃ (§11); taṅ kāruṇikaṃ (ME).
Evaṅ kho: evaṃ kho; evaṅ kho (§31); evaṅkho (§11); evaṅ kho (ME).
Extension by “vā” (optional): By taking “optionally”, there is also substitution of the niggahita by ‘l’.
Puggalaṃ: puggaṃ aṃ; puggal aṃ (by “vā” in §31); puggalaṃ (§11).24According to Nyāsa. But this is not a satisfactory example.
Why say “optionally”? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu”.
Ekāra-hakāre pare niggahitaṃniggahita (nasalization) kho ñakāraṃ pappoti vā.
Paccattañ ñeva parinibbāyissāmi (M. i, 318)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 318, tañ ñev' ettha paṭipucchissāmi (D. i, 57)Dīgha-nikāya · vol. i, p. 57, evañ hi vo bhikkhave sikkhitabbaṃ (M. i, 171)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 171. Tañ hi tassa musā hoti (Khu. i, 396)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 396.
Vā ti kasmā? Evam etaṃ abhiññāya (Khu. i, 447)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 447, evaṃ hoti subhāsitaṃ.
Paccattañ ñeva: paccattaṃ eva; paccattañ eva (§32); paccattaññ eva (§28); paccattaññeva (§11); paccattañ ñeva (ME).
Tañ ñev’ ettha: taṃ eva ettha; tañ ev’ ettha (§32); taññ ev’ ettha (§28); taññevettha (§11); tañ ñev’ ettha (ME).
Evañ hi: evaṃ hi; evañ hi (§32); evañhi (§11); evañ hi (ME).
Tañ hi: taṃ hi; tañ hi (§32); tañhi (§11); tañ hi (ME).
Why say “optionally”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Evam etaṃ abhiññāya”, “evaṃ hoti subhāsitaṃ”.
Evam etaṃ. Here the ‘ṃ’ of “evaṃ” is not followed by “eva”.
Evaṃ hoti. Here ‘ṃ’ is not followed by “hi”.
Niggahitaṃ kho yakāre pare saha yakārena ñakāraṃ pappoti vā.
Saññogo, saññuttaṃ.
Vā ti kasmā? Saṃyogo, saṃyuttaṃ.
Saññogo: saṃ yogo; sañ ñogo (§33); saññogo (§11) (ME).
Saññuttaṃ: saṃ yuttaṃ; sañ ñuttaṃ (§33); saññuttaṃ (§11) (ME).
Why say “optionally”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Saṃyogo”, “saṃyuttaṃ”.
Saṃyogo. Here there are two choices, “saññogo” and “saṃyogo”; but here the speaker chooses to say “saṃyogo”. Therefore ‘ṃ’ together with ‘y’ is not changed to ‘ñ’.
Saṃyuttaṃ. To be understood similarly as “saṃyogo”.
Niggahitassa kho sare pare makāra-dakārādesā honti vā.
Tam ahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ (Khu. i, 68)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 68, etad avoca satthā (S. i, 222)Saṃyutta-nikāya · vol. i, p. 222.
Vā ti kasmā? Akkocchi maṃ avadhi maṃ (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 13, ajini maṃ ahāsi me (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 13.
Tam ahaṃ: taṃ ahaṃ; tam ahaṃ (§34); tamahaṃ (§11); tam ahaṃ (ME).
Etad avoca: etaṃ avoca; etad avoca (§34); etadavoca (§11); etad avoca (ME).
Why say “optionally”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Akkocchi maṃ avadhi maṃ”, “ajini maṃ ahāsi me”.
Maṃ avadhi. Here the niggahita is not changed to ‘m’.
Maṃ ahāsi. Here the niggahita is not changed to ‘m’.
Sare pare yakāro vakāro makāro dakāro nakāro takāro rakāro lakāro ime āgamāinserted letters honti vā.
Na-y-imassa vijjā (Khu. v, 74)Khuddaka-nikāya · vol. v, p. 74, yatha-y-idaṃ cittaṃ (A. i, 4)Aṅguttara-nikāya · vol. i, p. 4. Migī bhantā-v-udikkhati (Khu. vi, 40)Khuddaka-nikāya · vol. vi, p. 40, sittā te lahu-m-essati (Khu. i, 66)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 66, asittā te garu-m-essati. Asso bhadro kasā-m-iva (Khu. i, 34)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 34, samma-d-aññā vimuttānaṃ (Khu. i, 21)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 21. Manasā-d-aññā vimuttānaṃ, atta-d-attham abhiññāya (Khu. i, 38)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 38. Ciraṃ-n-āyati, ito-n-āyati. Yasmā-t-iha bhikkhave, tasmā-t-iha bhikkhave (S. i, 267)Saṃyutta-nikāya · vol. i, p. 267, ajja-t-agge (D. i, 80)Dīgha-nikāya · vol. i, p. 80 pāṇupetaṃ. Sabbhi-r-eva samāsetha (S. i, 16)Saṃyutta-nikāya · vol. i, p. 16, āragge-r-iva sāsapo (Khu. i, 71)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 71,26Āragge (K). sāsapo-r-iva āraggā (Khu. i, 71)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 71. Cha-ḷ-abhiññā (Khu. iv, 322)Khuddaka-nikāya · vol. iv, p. 322, sa-ḷ-āyatanaṃ (Vin. iii, 1)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 1.
Vā ti kasmā? Evaṃ mahiddhiyā esā, akkocchi maṃ avadhi maṃ (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 13, ajini maṃ ahāsi me (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 13, ajeyyo anugāmiko (Khu. i, 10)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 10.
Caggahaṇena idh’ eva makārassa pakāro hoti. Cirappavāsiṃ purisaṃ (Khu. i, 45)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 45.
Kakārassa ca dakāro hoti. Sadatthapasuto siyā (Khu. i, 38)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 38.
Dakārassa ca takāro hoti. Sugato (Vin. i, 1)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 1.
Na-y-imassa: na imassa; na y imassa (§35); nayimassa (§11); na-y-imassa (ME).
Yatha-y-idaṃ: yathā idaṃ; yathā y idaṃ (§35); yatha y idaṃ (§26); yathayidaṃ (§11); yatha-y-idaṃ (ME).27Formation of the other examples is similar to “na-y-imassa” and “yatha-y-idaṃ”.
Bhantā-v-udikkhati, lahu-m-essati, garu-m-essati, kasā-m-iva: the formation is similar to the previous ones.
Samma-d-aññā: sammā aññā; sammā d aññā (§35); samma d aññā (§26); sammadaññā (§11); samma-d-aññā (ME).
Manasā-d-aññā, atta-d-attham, ciraṃ-n-āyati, ito-n-āyati, yasmā-t-iha, tasmā-t-iha, ajja-t-agge, sabbhi-r-eva, āragge-r-iva, sāsapo-r-iva, cha-ḷ-abhiññā, sa-ḷ-āyatanaṃ: the formation is similar.
Why say “optionally”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Evaṃ mahiddhiyā esā”, “akkocchi maṃ avadhi maṃ”, “ajini maṃ ahāsi me”, “ajeyyo anugāmiko”.
Mahiddhiyā esā. In this and the following examples there is no insertion.
Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me.
Ajeyyo anugāmiko.
Extension by “ca” (accumulating): By taking “ca”, here there are the following substitutions: ‘p’ for ‘m’, ‘d’ for ‘k’ and ‘t’ for ‘d’.
Cirappavāsiṃ: ciraṃ pavāsiṃ; ciram pavāsiṃ (§31); cirap pavāsiṃ (“ca” of §35); cirappavāsiṃ (§11).
Sadatthapasuto: saka atthapasuto; sak a atthapasuto (§10); sak atthapasuto (§12); sad atthapasuto (“ca” of §35); sadatthapasuto (§11).
Sugato: sugado; sugato (“ca” of §35).
Byañjane pare kvacisometimes okārāgamo hoti.
Atippago kho tāva Sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ (A. iii, 424)Aṅguttara-nikāya · vol. iii, p. 424. Parosahassaṃ (S. i, 194)Saṃyutta-nikāya · vol. i, p. 194.
Kvacī ti kasmā? Etha passath’ imaṃ lokaṃ (Khu. i, 39)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 39, andhībhūto ayaṃ loko (Khu. i, 39)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 39.
Atippago kho: atippa kho; atippa g kho (by “ca” of §35); atippa go kho (§36); atippagokho (§11); atippago kho (ME).
Parosahassaṃ: para sahassaṃ; par a sahassaṃ (§10); par sahassaṃ (§12); par o sahassaṃ (§36); parosahassaṃ (§11).
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Etha passath’ imaṃ lokaṃ”, “andhībhūto ayaṃ loko”.
Etha passath’ imaṃ lokaṃ.
Andhībhūto ayaṃ.28Here the counter-example should be “andhībhūto ayaṃ” and not “ayaṃ loko”. See Kaccāyana Bhāsāṭīkā.
Niggahitañ c’ āgamo hoti sare vā byañjane vā pare kvaci.
Cakkhuṃ udapādi (Vin. iii, 15)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 15, avaṃsiro (Khu. v, 230)Khuddaka-nikāya · vol. v, p. 230, yāvañ c’ idha bhikkhave purimaṃ jātiṃ sarāmi, aṇuṃthūlāni sabbaso (Khu. i, 54)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 54, manopubbaṅgamā dhammā (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 13.
Kvacī ti kasmā? Idh’ eva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodati (Khu. vi, 82; A. i, 311)Khuddaka-nikāya · Aṅguttara-nikāya; na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ (Khu. i, 59)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 59.
Caggahaṇena visaddassa ca pakāro hoti. Pacessati, vicessati vā (Khu. i, 19)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 19.
Cakkhuṃ udapādi: cakkhu udapādi; cakkhu ṃ udapādi (§37); cakkhuṃ udapādi (§11).
Avaṃsiro: ava siro; ava ṃ siro (§37); avaṃsiro (§11).
Yāvañ c’ idha: yāva ca idha; yāva c a idha (§10); yāva c idha (§12); yāva ṃ c idha (§37); yāva ñ c idha (§31); yāvañcidha (§11); yāvañ c’ idha (ME).
Purimaṃ jātiṃ.30This example is problematic. See Kaccāyana Bhāsāṭīkā.
Aṇuṃthūlāni: aṇu thūlāni; aṇu ṃ thūlāni (§37); aṇuṃthūlāni (§11).
Manopubbaṅgamā: manopubba gamā; manopubba ṃ gamā (§37); manopubba ṅ gamā (§31); manopubbaṅgamā (§11).
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Idh’ eva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodati”; “na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ”.
Idh’ eva: idha eva; idh a eva (§10); idh eva (§12); idheva (§11); idh’ eva (ME).31In this and the following examples there is no insertion of the niggahita.
Pecca sagge.
Hi etehi.
Extension by “ca” (accumulating): By taking “ca”, there is also ‘pa’ for ‘vi’. Example: “pacessati”; counter-example for “ca”: “vicessati”.
Niggahitaṃ kho sare pare kvaci lopaṃ pappoti.
Tāsāhaṃ santike (Vin. ii, 303)Vinaya-piṭaka · vol. ii, p. 303, vidūn' aggam iti.
Kvacī ti kasmā? Aham eva nūna bālo etam atthaṃ viditvāna (Vin. iii, 2)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 2.
Tāsāhaṃ: tāsaṃ ahaṃ; tāsa ahaṃ (§38); tās a ahaṃ (§10); tās ahaṃ (§12); tās āhaṃ (§15); tāsāhaṃ (§11).
Vidūn’ aggaṃ: vidūnaṃ aggaṃ; vidūna aggaṃ (§38); vidūn a aggaṃ (§10); vidūn aggaṃ (§12); vidūnaggaṃ (§11); vidūnaggaṃ (ME).
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following example] “Aham eva nūna bālo etam atthaṃ viditvāna”.
Aham eva.32In this and the following example there is no insertion of the niggahita.
Etam atthaṃ.
Niggahitaṃ kho byañjane pare kvaci lopaṃ pappoti.
Ariyasaccāna’ dassanaṃ (Khu. i, 4)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 4, etaṃ buddhāna’ sāsanaṃ (Khu. i, 41)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 41.
Kvacī ti kasmā? Etaṃ maṅgalam uttamaṃ (Khu. i, 3)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 3, taṃ vo vadāmi bhaddante (Khu. v, 168)Khuddaka-nikāya · vol. v, p. 168.
Ariyasaccāna’ dassanaṃ: ariyasaccānaṃ dassanaṃ; ariyasaccāna dassanaṃ (§39); ariyasaccānadassanaṃ (§11); ariyasaccāna’ dassanaṃ (ME).
Buddhāna’ sāsanaṃ: buddhānaṃ sāsanaṃ; buddhāna sāsanaṃ (§39); buddhānasāsanaṃ (§11); buddhāna’ sāsanaṃ (ME).
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Etaṃ maṅgalam uttamaṃ”, “taṃ vo vadāmi bhaddante”.
Etaṃ maṅgalam. Here the rule does not apply.
Taṃ vo. Here the rule does not apply.
Niggahitamhā paro saro lopaṃ pappoti vā.
Bhāsitaṃ abhinandun ti (D. i, 43)Dīgha-nikāya · vol. i, p. 43; uttattaṃ ’va, yathābījaṃ ’va, yathādhaññaṃ ’va.
Vā ti kasmā? Aham eva nūna bālo, etad ahosi (Vin. i, 13)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 13.
Abhinandun ti: abhinanduṃ iti; abhinanduṃ ti (§40); abhinandun ti (§31); abhinandunti (§11); abhinandun ti (ME).
Uttattaṃ ’va: uttattaṃ iva; uttattaṃ va (§40); uttattaṃva (§11); uttattaṃ ’va (ME).
Yathābījaṃ ’va: yathābījaṃ iva; yathābījaṃ va (§40); yathābījaṃva (§11); yathābījaṃ ’va (ME).
Yathādhaññaṃ ’va: yathādhaññaṃ iva; yathādhaññaṃ va (§40); yathādhaññaṃva (§11); yathādhaññaṃ ’va (ME).
Why say “optionally”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Aham eva nūna bālo”, “etad ahosi”.
Aham eva: ahaṃ eva; aham eva (§34); ahameva (§11); aham eva (ME).
Etad ahosi: etaṃ ahosi; etad ahosi (§34); etadahosi (§11); etad ahosi (ME).
Niggahitamhā parasmiṃ sare lutte yadi byañjano sasaññogo visaññogo hoti.
Evaṃ ’sa te āsavā (M. i, 13)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 13, pupphaṃ ’sā uppajji (Vin. i, 21)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 21.
Lutte ti kasmā? Evam assa (Vin. i, 265)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 265, vidūn' aggam iti.
Caggahaṇena tiṇṇaṃ byañjanānam antare ye sarūpā, tesam pi lopo hoti. Agyāgāraṃ (Vin. ii, 145)Vinaya-piṭaka · vol. ii, p. 145; paṭisanthāravuty assa (Khu. i, 67)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 67.
Evaṃ ’sa: evaṃ assa; evaṃ ssa (§40); evaṃ sa (§41); evaṃsa (§11); evaṃ ’sa (ME).
Pupphaṃ ’sā: pupphaṃ assā; pupphaṃ ssā (§40); pupphaṃ sā (§41); pupphaṃsā (§11); pupphaṃ ’sā (ME).
Why say “when [the vowel] has been elided” (lutte)? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Evam assa”, “vidūn’ aggam iti”.
Evam assa. Here and in the following example there is no elision of the vowel that follows the niggahita. Since there is no elision of the ‘a’s of “assa” and “aggaṃ”, the conjunct consonants ‘ss’ and ‘gg’ do not become single consonants, ‘s’ and ‘g’.
Vidūn’ aggam.
Extension by “ca” (accumulating): By taking “ca”, when there are three consonants, there is also elision of (the beginning consonant of) those consonants that are similar.
Agyāgāraṃ: aggi āgāraṃ; aggy āgāraṃ (§21); agy āgāraṃ (“ca” of §41); agyāgāraṃ (§11).
Paṭisanthāravuty assa: paṭisanthāravutti assa; paṭisanthāravutty assa (§21); paṭisanthāravuty assa (“ca” of §41); paṭisanthāravutyassa (§11); paṭisanthāravuty assa (ME).
Putha icc etassa ante sare pare kvacisometimes gakārāgamo hoti.
Puthag eva.
Pā icc etassa ante sare pare kvacisometimes gakārāgamo hoti, anto ca saro rasso hoti.
Pag eva (Khu. v, 111)Khuddaka-nikāya · vol. v, p. 111 vutyassa.
Kvacī ti kasmā? Pā eva (Vin. iv, 476)Vinaya-piṭaka · vol. iv, p. 476 vutyassa.
Abhi icc etassa sare pare abbhādeso hoti.
Abbhudīritaṃ, abbhuggacchati (M. i, 177)Majjhima-nikāya · vol. i, p. 177.
Adhi icc etassa sare pare ajjhādeso hoti.
Ajjhokāse (Vin. ii, 58)Vinaya-piṭaka · vol. ii, p. 58, ajjhāgamā.
Te ca kho abhi adhi icc ete ivaṇṇe pare abbho ajjho iti vuttarūpā na honti vā.
Abhicchitaṃ, adhīritaṃ.
Vā ti kasmā? Abbhīritaṃ, ajjhiṇamutto.
Abhicchitaṃ: abhi icchitaṃ; abh i icchitaṃ (§10); abh icchitaṃ (§12); abhicchitaṃ (§11).
Adhīritaṃ: adhi īritaṃ; adh i īritaṃ (§10); adh īritaṃ (§12); adhīritaṃ (§11).
Why say “optionally”? [To allow the operation of this rule in the following examples] “Abbhīritaṃ”, “ajjhiṇamutto”.
Abbhīritaṃ: abhi īritaṃ; abbh īritaṃ (§44); abbhīritaṃ (§11).
Ajjhiṇamutto: adhi iṇa mutto; ajjh iṇa mutto (§44); ajjhiṇamutto (§11).
Ati icc etassa antabhūtassa tisaddassa ivaṇṇe pare “sabbo caṃ tī” ti vuttarūpaṃ na hoti.
Atīsigaṇo, atīritaṃ.
Ivaṇṇe ti kasmā? Accantaṃ (VinA. i, 1)Vinaya-aṭṭhakathā · vol. i, p. 1.
Atīsigaṇo: ati isi gaṇo; at i isi gaṇo (§10); at isi gaṇo (§12); at īsi gaṇo (§15); atīsigaṇo (§11).
Atīritaṃ: ati īritaṃ; at i īritaṃ (§10); at īritaṃ (§12); atīritaṃ (§11).
Why say “letters ‘i’ and ‘ī’”? [To allow the operation of this rule in the following example] “Accantaṃ”.
Accantaṃ: ati antaṃ; at i antaṃ (§10); a c antaṃ (§19); a cc antaṃ (§28); accantaṃ (§11).
Pati icc etassa sare vā byañjane vā pare kvacisometimes paṭi-ādeso hoti.
Paṭaggi (Vin. iv, 279)Vinaya-piṭaka · vol. iv, p. 279 dātabbo, paṭihaññati (Vin. iv, 292)Vinaya-piṭaka · vol. iv, p. 292.
Kvacī ti kasmā? Paccantimesu janapadesu (Vin. iii, 287)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 287, patilīyati (A. ii, 434)Aṅguttara-nikāya · vol. ii, p. 434, patirūpadesavāso ca (Khu. i, 4)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 4.
Paṭaggi: pati aggi; pat i aggi (§10); pat aggi (§12); paṭ aggi (§48); paṭaggi (§11).
Paṭihaññati: pati haññati; paṭi haññati (§48); paṭihaññati (§11).
Why say “sometimes”? [To prevent the operation of this rule in the following examples] “Paccantimesu janapadesu”, “patilīyati”, “patirūpadesavāso ca”.
Paccantimesu: pati antimesu; pa ti antimesu (§10); pa c antimesu (§19); pa cc antimesu (§28); paccantimesu (§11).
Patilīyati. Here and in the following example there is no substitution.
Patirūpadesavāso.
Putha icc etassa anto saro byañjane pare ukāro hoti.
Puthujjano (D. i, 3)Dīgha-nikāya · vol. i, p. 3, puthubhūtaṃ (D. ii, 89)Dīgha-nikāya · vol. ii, p. 89. Antaggahaṇena aputhassāpi sare pare antassa ukāro hoti. Manuññaṃ (Khu. ii, 119)Khuddaka-nikāya · vol. ii, p. 119.
Puthujjano: putha jano; puth a jano (§10); puth u jano (§49); puth u jjano (§28); puthujjano (§11).
Puthubhūtaṃ: putha bhūtaṃ; puth a bhūtaṃ (§10); puth u bhūtaṃ (§49); puthubhūtaṃ (§11).
Extension by “anta”: By taking “anta” (antaggahaṇena), when a vowel follows, there is also the substitution of the end vowel of words other than “putha” by the letter ‘u’.
Manuññaṃ: mano aññaṃ; man o aññaṃ (§10); man u aññaṃ (“anta” of §49); man u ññaṃ (§13); manuññaṃ (§11).
Ava icc etassa byañjane pare kvacisometimes okāro hoti.
Andhakārena onaddhā (Khu. i, 35)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 35.
Kvacī ti kasmā? Avasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ (M. ii, 146)Majjhima-nikāya · vol. ii, p. 146.
Anupadiṭṭhānaṃ upasagganipātānaṃ sarasandhīhi byañjanasandhīhi vuttasandhīhi33Vuttehi sarasandhīhi (K). ca yathāyogaṃ yojetabbaṃ.
Pāpanaṃ (AbhiA. ii, 466)Abhidhamma-aṭṭhakathā · vol. ii, p. 466, parāyaṇaṃ (Khu. i, 335)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 335, upāyanaṃ, upāhanaṃ (Vin. iii, 272)Vinaya-piṭaka · vol. iii, p. 272, nyāyogo, nirupadhi (Khu. i, 148)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 148, anubodho (AbhiA. i, 296)Abhidhamma-aṭṭhakathā · vol. i, p. 296, duvūpasantaṃ, suvūpasantaṃ, dvālayo, svālayo, durākhyātaṃ, svākhyāto, udīritaṃ (Khu. i, 131)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 131, samuddiṭṭhaṃ, viyaggaṃ, vijjhaggaṃ, byaggaṃ, avayāgamanaṃ, anveti (Khu. i, 13)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 13, anūpaghāto (Khu. i, 41)Khuddaka-nikāya · vol. i, p. 41, anacchariyaṃ (Vin. iv, 39)Vinaya-piṭaka · vol. iv, p. 39, pariyesanā (A. i, 570)Aṅguttara-nikāya · vol. i, p. 570, parāmāso (Abhi. i, 93)Abhidhamma-piṭaka · vol. i, p. 93. Evaṃ sare ca honti.
Pariggaho (D. ii, 50)Dīgha-nikāya · vol. ii, p. 50, paggaho (Khu. ix, 291)Khuddaka-nikāya · vol. ix, p. 291, pakkamo, parakkamo (Abhi. i, 92)Abhidhamma-piṭaka · vol. i, p. 92, nikkamo (Abhi. i, 93)Abhidhamma-piṭaka · vol. i, p. 93, nikkasāvo, nillayanaṃ, dullayanaṃ, dubbhikkhaṃ (Vin. i, 8)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 8, dubbuttaṃ, sandiṭṭhaṃ (Vin. i, 112)Vinaya-piṭaka · vol. i, p. 112, duggaho, viggaho (D. i, 223)Dīgha-nikāya · vol. i, p. 223, niggato (SuttanipātaA. ii, 208)Suttanipāta-aṭṭhakathā · vol. ii, p. 208, abhikkamo (M. iii, 302)Majjhima-nikāya · vol. iii, p. 302, paṭikkamo (Khu. vi, 171)Khuddaka-nikāya · vol. vi, p. 171. Evaṃ byañjane ca. Sesā sabbe yojetabbā.
Formation sequences [in case of vowels]:
Pāpanaṃ: pa āpanaṃ; p a āpanaṃ (§10); p āpanaṃ (§12); pāpanaṃ (§11).
Parāyaṇaṃ: parā ayanaṃ; par ā ayanaṃ (§10); par ayanaṃ (§12); par āyanaṃ (§15); par āyaṇaṃ (“ca” of §20); parāyaṇaṃ (§11).34Some teachers separate this as “paraṃ ayanaṃ”.
Upāyanaṃ: upa ayanaṃ; up a ayanaṃ (§10); up ayanaṃ (§12); up āyanaṃ (§15); upāyanaṃ (§11).
Upāhanaṃ: upa āhanaṃ; up a āhanaṃ (§10); up āhanaṃ (§12); upāhanaṃ (§11).
Nyāyogo: ni āyogo; ny āyogo (§21); nyāyogo (§11).
Nirupadhi: ni upadhi; ni r upadhi (§35); nirupadhi (§11).
Anubodho: anu bodho (§23); anubodho (§11).
Duvūpasantaṃ: du upasantaṃ; du v upasantaṃ (§35); du v ūpasantaṃ (§25); duvūpasantaṃ (§11).
Suvūpasantaṃ: su upasantaṃ; su v upasantaṃ (§35); su v ūpasantaṃ (§25); suvūpasantaṃ (§11).
Dvālayo: du ālayo; dv ālayo (§18); dvālayo (§11).
Svālayo: su ālayo; sv ālayo (§18); svālayo (§11).
Durākhyātaṃ: du ākhyātaṃ; du r ākhyātaṃ (§35); durākhyātaṃ (§11).
Svākhyāto: su ākhyāto; sv ākhyāto (§18); svākhyāto (§11).
Udīritaṃ: u īritaṃ; u d īritaṃ (§35); udīritaṃ (§11).
Samuddiṭṭhaṃ: saṃ uddiṭṭhaṃ; sam uddiṭṭhaṃ (§34); samuddiṭṭhaṃ (§11).
Viyaggaṃ: vi aggaṃ; vi y aggaṃ (§35); viyaggaṃ (§11).
Vijjhaggaṃ: vi adhi aggaṃ; vi ajjh aggaṃ (§45); vijjhaggaṃ (§11).
Byaggaṃ: vi aggaṃ; v i aggaṃ (§10); v y aggaṃ (§21); b y aggaṃ (“ca” of §20); byaggaṃ (§11).
Avayāgamanaṃ: ava āgamanaṃ; ava y āgamanaṃ (§35); avayāgamanaṃ (§11).
Anveti: anu eti; anv eti (§18); anveti (§11).
Anūpaghāto: anu upaghāto; an upaghāto (§12); an ūpaghāto (§15); anūpaghāto (§11).
Anacchariyaṃ: anu acchariyaṃ; an acchariyaṃ (§12); anacchariyaṃ (§11).35See also Nyāsa.
Pariyesanā: pari esanā; pari y esanā (§35); pariyesanā (§11).
Parāmāso: para āmāso; par a āmāso (§10); par āmāso (§12); parāmāso (§11).
Formation sequences [in case of consonants]:
Pariggaho: pari gaho; pari ggaho (§28); pariggaho (§11).
Paggaho: pa gaho; pa ggaho (§28); paggaho (§11).
Pakkamo: pa kamo; pa kkamo (§28); pakkamo (§11).
Parakkamo: parā kamo; par ā kamo (§10); par a kamo (§26); para kkamo (§28); parakkamo (§11).
Nikkamo: ni kamo; ni kkamo (§28); nikkamo (§11).
Nikkasāvo: ni kasāvo; ni kkasāvo (§28); nikkasāvo (§11).
Nillayanaṃ: ni layanaṃ; ni llayanaṃ (§28); nillayanaṃ (§11).
Dullayanaṃ: du layanaṃ; du llayanaṃ (§28); dullayanaṃ (§11).
Dubbhikkhaṃ: du bhikkhaṃ; du bbhikkhaṃ (§29); dubbhikkhaṃ (§11).
Dubbuttaṃ: du uttaṃ; du v uttaṃ (§35); du vv uttaṃ (§28); du bb uttaṃ (“ca” of §20); dubbuttaṃ (§11).
Sandiṭṭhaṃ: saṃ diṭṭhaṃ; san diṭṭhaṃ (§31); sandiṭṭhaṃ (§11).
Duggaho: du gaho; du ggaho (§28); duggaho (§11).
Viggaho: vi gaho; vi ggaho (§28); viggaho (§11).
Niggato: ni gato; ni ggato (§28); niggato (§11).