← Kaccāyana-Byākaraṇaṃ
Kaccāyana-Byākaraṇaṃ
Gramática de Kaccāyana
5-Taddhita-Kappa · 5-Capítulo de derivados secundarios
Edición bilingüe Pāḷi–Español · 62 suttas · 1 secciónv1.1ESEN
Capítulo anterior4-Samāsa-Kappa
5-Taddhita-Kappa
Capítulo 5 de 8
100% 0 / 62 estudiados
Kaṇḍa:
Aṭṭhama-Kaṇḍa· Octava sección
344Kaccāyana Sutta. 361Rūpasiddhi Sutta.Vā ṇ’ apacce (752)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vā + ṇa + apacce = 3 voces]

Ṇapaccayo hoti vā “tass’ āpaccam” icc etasmiṃ atthe.

Vasiṭṭhassa apaccaṃ Vāsiṭṭho (Vin. ii, 11; D. i, 225; iii, 66)Vinaya-piṭaka · Dīgha-nikāya, Vasiṭṭhassa apaccaṃ vā. Vasiṭṭhassa apaccaṃ Vāsiṭṭhī. Vasiṭṭhassa apaccaṃ Vāsiṭṭhaṃ. Evaṃ Bhāradvājo (D. i, 225; M. i, 47; A. ii, 197)Dīgha-nikāya · Majjhima-nikāya · Aṅguttara-nikāya, Bhāradvājī, Bhāradvājaṃ. Gotamo (Vin. i, 1)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 1, Gotamī (M. iii, 296; a. iii, 101)Majjhima-nikāya, Gotamaṃ (D. i, 236)Dīgha-nikāya · tomo i, página 236. Vāsudevo (JA. iv, 81)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo iv, página 81, Vāsudevī, Vāsudevaṃ. Bāladevo (JA. iv, 81)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo iv, página 81, Bāladevī, Bāladevaṃ. Vesāmitto (D. i, 97; A. ii, 197)Dīgha-nikāya · Aṅguttara-nikāya, Vesamittī, Vesāmittaṃ.

Opcionalmente, [hay] ‘ṇa’ en [el significado de] descendiente.
Opcionalmente, hay el sufijo ‘ṇa’ en este significado: “el descendiente de ese (tass’ āpaccaṃ)”.

  1. Vasiṭṭhassa apaccaṃ (descendiente de Vasiṭṭha): Vāsiṭṭho, Vāsiṭṭhī, Vāsiṭṭhaṃ.

Así:

  1. Bharadvājassa apaccaṃ (descendiente de Bharadvāja): Bhāradvājo, Bhāradvājī, Bhāradvājaṃ.
  2. Gotamassa apaccaṃ (descendiente de Gotama): Gotamo, Gotamī, Gotamaṃ.
  3. Vasudevassa apaccaṃ (descendiente de Vasudeva): Vāsudevo, Vāsudevī, Vāsudevaṃ.
  4. Baladevassa apaccaṃ (descendiente de Baladeva): Bāladevo, Bāladevī, Bāladevaṃ.
  5. Visāmittassa apaccaṃ (descendiente de Visāmitta): Vesāmitto, Vesamittī, Vesāmittaṃ.
345Kaccāyana Sutta. 366Rūpasiddhi Sutta.Ṇāyana-ṇāna Vacchādito (754)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇāyana-ṇāna + Vaccha-ādito = 2 voces]

Tasmā Vacchādito gottagaṇato ṇāyana-ṇānapaccayā honti vā “tass’ āpaccam” icc etasmiṃ atthe.

Vacchassa apaccaṃ Vacchāyano (M. i, 232)Majjhima-nikāya · tomo i, página 232, Vacchāno, Vacchassa apaccaṃ vā, Vacchassa apaccaṃ Vacchāyanī, Vacchānī, Vacchassa apaccaṃ Vacchāyanaṃ, Vacchānaṃ. Sakaṭassa apaccaṃ Sākaṭāyano, Sākaṭāno, Sakaṭassa apaccaṃ vā, Sākaṭāyanī, Sākaṭānī, Sākaṭāyanaṃ, Sākaṭānaṃ. Evaṃ Kaṇhāyano (D. i, 87, 89)Dīgha-nikāya, Kaṇhāno, Kaṇhassa apaccaṃ vā, Kaṇhāyanī, Kaṇhānī, Kaṇhāyanaṃ, Kaṇhānaṃ. Aggivessāyano (M. i, 301, 302)Majjhima-nikāya, Aggivessāno (M. i, 301, 302)Majjhima-nikāya, Aggivessāyanī, Aggivessānī, Aggivessāyanaṃ, Aggivessānaṃ. Gacchāyano, Gacchāno, Gacchāyanī, Gacchānī, Gacchāyanaṃ, Gacchānaṃ. Kappāyano, Kappāno, Kappāyanī, Kappānī, Kappāyanaṃ, Kappānaṃ. Moggallāyano (V. ii, 11; M. i, 279, 318), Moggallāno (V. ii, 11; M. i, 279, 318), Moggallāyanī, Moggallānī, Moggallāyanaṃ, Moggallānaṃ. Muñcāyano, Muñcāno, Muñcāyanī, Muñcānī, Muñcāyanaṃ, Muñcānaṃ. Saṃghāyano, Saṃghāno, Saṃghāyanī, Saṃghānī, Saṃghāyanaṃ, Saṃghānaṃ. Lomāyano, Lomāno, Lomāyanī, Lomānī, Lomāyanaṃ, Lomānaṃ. Sākamāyano, Sākamāno, Sākamāyanī, Sākamānī, Sākamāyanaṃ, Sākamānaṃ. Nārāyano, Nārāno, Nārāyanī, Nārānī, Nārāyanaṃ, Nārānaṃ. Corāyano, Corāno, Corāyanī, Corānī, Corāyanaṃ, Corānaṃ. Āvasālāyano, Āvasālāno, Āvasālāyanī, Āvasālānī, Āvasālāyanaṃ, Āvasālānaṃ. Dvepāyano, Dvepāno, Dvepāyanī, Dvepānī, Dvepāyanaṃ, Dvepānaṃ. Kuñcāyano, Kuñcāno, Kuñcāyanī, Kuñcānī, Kuñcāyanaṃ, Kuñcānaṃ. Kaccāyano (D. i, 52; M. i, 157; S. i, 68)Dīgha-nikāya · Majjhima-nikāya · Saṃyutta-nikāya, Kaccāno (D. i, 52; M. i, 157; S. i, 68)Dīgha-nikāya · Majjhima-nikāya · Saṃyutta-nikāya, Kaccāyanī (JA. iii, 404)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo iii, página 404, Kaccānī (JA. iii, 404)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo iii, página 404, Kaccāyanaṃ, Kaccānaṃ.

Tras “Vaccha” y otros, [hay] ‘ṇāyana’ y ‘ṇāna’.
Opcionalmente, tras los grupos de clanes “Vaccha” y otros, hay los sufijos ‘ṇāyana’ y ‘ṇāna’ en este significado: “el descendiente de ese”.

  1. Vacchassa apaccaṃ (descendiente de Vaccha): Vacchāyano, Vacchāno; Vacchāyanī, Vacchānī; Vacchāyanaṃ, Vacchānaṃ.
  2. Sakaṭassa apaccaṃ (descendiente de Sakaṭa): Sākaṭāyano, Sākaṭāno; Sākaṭāyanī, Sākaṭānī; Sākaṭāyanaṃ, Sākaṭānaṃ.

Así, [con las mismas seis formas cada uno]:

  1. Kaṇhassa apaccaṃ (descendiente de Kaṇha): Kaṇhāyano, Kaṇhāno, Kaṇhāyanī, Kaṇhānī, Kaṇhāyanaṃ, Kaṇhānaṃ.
  2. Aggivessassa apaccaṃ (descendiente de Aggivessa): Aggivessāyano, Aggivessāno, Aggivessāyanī, Aggivessānī, Aggivessāyanaṃ, Aggivessānaṃ.
  3. Gacchassa apaccaṃ (descendiente de Gaccha): Gacchāyano, Gacchāno, Gacchāyanī, Gacchānī, Gacchāyanaṃ, Gacchānaṃ.
  4. Kappassa apaccaṃ (descendiente de Kappa): Kappāyano, Kappāno, Kappāyanī, Kappānī, Kappāyanaṃ, Kappānaṃ.
  5. Moggallassa apaccaṃ (descendiente de Moggalla): Moggallāyano, Moggallāno, Moggallāyanī, Moggallānī, Moggallāyanaṃ, Moggallānaṃ.
  6. Muñcassa apaccaṃ (descendiente de Muñca): Muñcāyano, Muñcāno, Muñcāyanī, Muñcānī, Muñcāyanaṃ, Muñcānaṃ.
  7. Saṃghassa apaccaṃ (descendiente de Saṃgha): Saṃghāyano, Saṃghāno, Saṃghāyanī, Saṃghānī, Saṃghāyanaṃ, Saṃghānaṃ.
  8. Lomassa apaccaṃ (descendiente de Loma): Lomāyano, Lomāno, Lomāyanī, Lomānī, Lomāyanaṃ, Lomānaṃ.
  9. Sākamassa apaccaṃ (descendiente de Sākama): Sākamāyano, Sākamāno, Sākamāyanī, Sākamānī, Sākamāyanaṃ, Sākamānaṃ.
  10. Narassa apaccaṃ (descendiente de Nara): Nārāyano, Nārāno, Nārāyanī, Nārānī, Nārāyanaṃ, Nārānaṃ.
  11. Corassa apaccaṃ (descendiente de Cora): Corāyano, Corāno, Corāyanī, Corānī, Corāyanaṃ, Corānaṃ.
  12. Avasālassa apaccaṃ (descendiente de Avasāla): Āvasālāyano, Āvasālāno, Āvasālāyanī, Āvasālānī, Āvasālāyanaṃ, Āvasālānaṃ.
  13. Dvipassa apaccaṃ (descendiente de Dvipa): Dvepāyano, Dvepāno, Dvepāyanī, Dvepānī, Dvepāyanaṃ, Dvepānaṃ.
  14. Kuñcassa apaccaṃ (descendiente de Kuñca): Kuñcāyano, Kuñcāno, Kuñcāyanī, Kuñcānī, Kuñcāyanaṃ, Kuñcānaṃ.
  15. Kaccassa apaccaṃ (descendiente de Kacca): Kaccāyano, Kaccāno, Kaccāyanī, Kaccānī, Kaccāyanaṃ, Kaccānaṃ.
346Kaccāyana Sutta. 367Rūpasiddhi Sutta.Ṇeyyo Kattikādīhi (755)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇeyyo + Kattika-ādīhi = 2 voces]

Tehi gottagaṇehi Kattikādīhi ṇeyyapaccayo hoti vā “tass’ āpaccam” icc etasmiṃ atthe.

Kattikāya apaccaṃ Kattikeyyo, Kattikāya apaccaṃ vā. Evaṃ Venateyyo (Khu. v, 204)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 204, Rohiṇeyyo (JA. iv, 84)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo iv, página 84, Gaṅgeyyo (Khu. v, 54)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 54, Kaddameyyo, Nādeyyo, Āleyyo, Āheyyo, Kāmeyyo. Suciyā apaccaṃ Soceyyo, Sāleyyo, Bāleyyo, Māleyyo, Kāleyyo.

Tras aquellos que tienen “Kattikā” al comienzo, [hay] ‘ṇeyya’.1“Kattikādīhi” es un compuesto bahubbīhi (relativo): Kattikā ādi yesaṃ, te Kattikādayo, tehi Kattikādīhi.
Opcionalmente, tras aquellos grupos de clanes que tienen a Kattikā al comienzo, hay el sufijo ‘ṇeyya’ en este significado: “descendiente de ese”.

  1. Kattikāya apaccaṃ (descendiente de Kattikā): Kattikeyyo.

Así:

  1. Vinatāya apaccaṃ (descendiente de Vinatā): Venateyyo.
  2. Rohiṇiyā apaccaṃ (descendiente de Rohiṇī): Rohiṇeyyo.
  3. Gaṅgāya apaccaṃ (descendiente de Gaṅgā): Gaṅgeyyo.
  4. Kaddamāya apaccaṃ (descendiente de Kaddamā): Kaddameyyo.
  5. Nadiyā apaccaṃ (descendiente de Nadī): Nādeyyo.
  6. Āliyā apaccaṃ (descendiente de Āli): Āleyyo.
  7. Āhiyā apaccaṃ (descendiente de Āhi): Āheyyo.
  8. Kamiyā apaccaṃ (descendiente de Kamī): Kāmeyyo.
  9. Suciyā apaccaṃ (descendiente de Suci): Soceyyo.
  10. Salāya apaccaṃ (descendiente de Salā): Sāleyyo.
  11. Balāya apaccaṃ (descendiente de Balā): Bāleyyo.
  12. Malāya apaccaṃ (descendiente de Malā): Māleyyo.
  13. Kalāya apaccaṃ (descendiente de Kalā): Kāleyyo.

1“Kattikādīhi” es un compuesto bahubbīhi (relativo): Kattikā ādi yesaṃ, te Kattikādayo, tehi Kattikādīhi.
347Kaccāyana Sutta. 368Rūpasiddhi Sutta.Ato ṇi vā (756)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ato + ṇi + vā = 3 voces]

Tasmā akārato ṇipaccayo hoti vā “tass’ āpaccam” icc etasmiṃ atthe.

Dakkhassa apaccaṃ Dakkhi, Dakkhassa apaccaṃ vā. Duṇassa apaccaṃ Doṇi (JA. iii, 270)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo iii, página 270, Duṇassa apaccaṃ vā. Evaṃ Vāsavi, Sakyaputti, Nāṭaputti (D. i, 45)Dīgha-nikāya · tomo i, página 45, Dāsaputti, Dāsavi, Vāruṇi, Gaṇḍi, Bāladevi, Pāvaki, Jenadatti (VinA. i, 171)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo i, página 171, Buddhi, Dhammi, Saṃghi, Kappi, Anuruddhi.

Vā ti vikappanatthena ṇikapaccayo hoti “tass’ āpaccam” icc etasmiṃ atthe. Sakyaputtassa apaccaṃ sakyaputtiko. Evaṃ nāṭaputtiko, jenadattiko.

Opcionalmente, tras ‘a’ [hay] ‘ṇi’.
Opcionalmente, tras la letra ‘a’ hay el sufijo ‘ṇi’ en este significado: “descendiente de ese”.

  1. Dakkhassa apaccaṃ (descendiente de Dakkha): Dakkhi.
  2. Duṇassa apaccaṃ (descendiente de Duṇa): Doṇi.

Así:

  1. Vāsavassa apaccaṃ (descendiente de Vāsava): Vāsavi.
  2. Sakyaputtassa apaccaṃ (descendiente de Sakyaputta): Sakyaputti.
  3. Naṭaputtassa apaccaṃ (descendiente de Naṭaputta): Nāṭaputti.
  4. Dasaputtassa apaccaṃ (descendiente de Dasaputta): Dāsaputti.
  5. Dasavassa apaccaṃ (descendiente de Dasava): Dāsavi.
  6. Varuṇassa apaccaṃ (descendiente de Varuṇa): Vāruṇi.
  7. Gaṇḍassa apaccaṃ (descendiente de Gaṇḍa): Gaṇḍi.
  8. Baladevassa apaccaṃ (descendiente de Baladeva): Bāladevi.
  9. Pavakassa apaccaṃ (descendiente de Pavaka): Pāvaki.
  10. Jinadattassa apaccaṃ (descendiente de Jinadatta): Jenadatti.
  11. Buddhassa apaccaṃ (descendiente del Buddha): Buddhi.
  12. Dhammassa apaccaṃ (descendiente del Dhamma): Dhammi.
  13. Saṃghassa apaccaṃ (descendiente del Saṃgha): Saṃghi.
  14. Kappassa apaccaṃ (descendiente de Kappa): Kappi.
  15. Anuruddhassa apaccaṃ (descendiente de Anuruddha): Anuruddhi.

“Vā” tiene el significado de “alternativa” (vikappana); [de modo que también] hay el sufijo ‘ṇika’ en este significado: “descendiente de ese”.

  1. Sakyaputtassa apaccaṃ (descendiente de Sakyaputta): Sakyaputtiko.

Así:

  1. Naṭaputtassa apaccaṃ (descendiente de Naṭaputta): Nāṭaputtiko.
  2. Jinadattassa apaccaṃ (descendiente de Jinadatta): Jenadattiko.
348Kaccāyana Sutta. 371Rūpasiddhi Sutta.Ṇavo ’pakvādīhi (757)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇavo + upaku-ādīhi = 2 voces]

Upaku icc evamādīhi ṇavapaccayo hoti vā “tass’ āpaccam” icc etasmiṃ atthe.

Upakussa apaccaṃ Opakavo, Upakussa apaccaṃ vā. Manuno apaccaṃ Mānavo (D. i, 82)Dīgha-nikāya · tomo i, página 82, Manuno apaccaṃ vā. Bhaggussa apaccaṃ Bhaggavo (M. ii, 242; M. iii, 281)Majjhima-nikāya, Bhaggussa apaccaṃ vā. Paṇḍussa apaccaṃ Paṇḍavo (JA. ii, 89)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo ii, página 89, Paṇḍussa apaccaṃ vā. Bahussa apaccaṃ Bāhavo, Bahussa apaccaṃ vā.

Opcionalmente, tras “Upaku” y otros, [hay] ‘ṇava’.
Opcionalmente, tras “Upaku” y otros, hay el sufijo ‘ṇava’ en este significado: “descendiente de ese”.

  1. Upakussa apaccaṃ (descendiente de Upaku): Opakavo.
  2. Manuno apaccaṃ (descendiente de Manu): Mānavo.
  3. Bhaggussa apaccaṃ (descendiente de Bhaggu): Bhaggavo.
  4. Paṇḍussa apaccaṃ (descendiente de Paṇḍu): Paṇḍavo.
  5. Bahussa apaccaṃ (descendiente de Bahu): Bāhavo.
349Kaccāyana Sutta. 372Rūpasiddhi Sutta.Ṇera vidhavādito (758-9)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇera + vidhava-ādito = 2 voces]

Tasmā vidhavādito ṇerapaccayo hoti vā “tass’ āpaccam” icc etasmiṃ atthe.

Vidhavāya apaccaṃ vedhavero (Khu. vi, 327)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 327, vidhavāya apaccaṃ vā. Bandhukiyā apaccaṃ bandhukero, bandhukiyā apaccaṃ vā. Samaṇassa apaccaṃ sāmaṇero (Vin. ii, 160; iii, 116)Vinaya-piṭaka, samaṇassa apaccaṃ vā. Evaṃ sāmaṇerī (Vin. ii, 160, 458)Vinaya-piṭaka, sāmaṇeraṃ, nāḷikero, nāḷikerī, nāḷikeraṃ.

Tras “vidhavā” y otros, [hay] ‘ṇera’.
Opcionalmente, tras “vidhavā” (viuda) y otros, hay el sufijo ‘ṇera’ en este significado: “descendiente de ese”.

  1. Vidhavāya apaccaṃ (descendiente de una viuda: hijo de viuda): vedhavero.
  2. Bandhukiyā apaccaṃ (descendiente de una mujer licenciosa): bandhukero.
  3. Samaṇassa apaccaṃ (descendiente de un asceta: novicio): sāmaṇero.

Así:

  1. sāmaṇerī (novicia), sāmaṇeraṃ (familia de la novicia)2El neutro (sāmaṇeraṃ, nāḷikeraṃ) se refiere a “kula”, familia: la familia de la novicia, la familia del cocotero..
  2. nāḷikero (cocotero), nāḷikerī (cocotera), nāḷikeraṃ (familia del cocotero).

2El neutro (sāmaṇeraṃ, nāḷikeraṃ) se refiere a “kula”, familia: la familia de la novicia, la familia del cocotero.
350Kaccāyana Sutta. 373Rūpasiddhi Sutta.Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko (764)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yena + vā + saṃsaṭṭhaṃ + tarati + carati + vahati + ṇiko = 7 voces]

Yena vā saṃsaṭṭhaṃ, yena vā tarati, yena vā carati, yena vā vahati icc etesv atthesu ṇikapaccayo hoti vā.

Tilena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ telikaṃ, tilena saṃsaṭṭhaṃ vā. Evaṃ goḷikaṃ, ghātikaṃ.

Nāvāya taratī ti nāviko (Khu. vi, 79)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 79, nāvāya tarati vā. Evaṃ oḷumpiko.

Sakaṭena caratī ti sākaṭiko (S. i, 56)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 56, sakaṭena carati vā. Evaṃ pattiko (D. i, 47)Dīgha-nikāya · tomo i, página 47, daṇḍiko, dhammiko (D. i, 80; M. ii, 262; Khu. ii, 273)Dīgha-nikāya · Majjhima-nikāya · Khuddaka-nikāya, pādiko.

Sīsena vahatī ti sīsiko, sīsena vahati vā. Aṃsena vahatī ti aṃsiko, aṃsena vahati vā. Evaṃ khandhiko, aṅguliko.

Vā ti vikappanatthena aññesu pi ṇikapaccayo hoti. Rājagahe vasatī ti rājagahiko, rājagahe vasati vā. Rājagahe jāto rājagahiko, rājagahe jāto vā. Evaṃ māgadhiko (M. i, 287)Majjhima-nikāya · tomo i, página 287, sāvatthiko, kapilavatthiko, pāṭaliputtiko, vesāliko (Vin. i, 27; A. iii, 47)Vinaya-piṭaka · Aṅguttara-nikāya.

[Hay] ‘ṇika’ [en estos significados]: mezclado con eso, cruza con eso, va con eso, transporta con eso.
Opcionalmente, hay el sufijo ‘ṇika’ en estos significados: “mezclado con eso (yena saṃsaṭṭhaṃ)”, “cruza con eso (yena tarati)”, “va con eso (yena carati)”, “transporta con eso (yena vahati)”.

  1. Tilena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ: telikaṃ (comida mezclada con semillas de sésamo).
  2. Guḷena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ: goḷikaṃ (comida mezclada con melaza).
  3. Ghatena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ: ghātikaṃ (comida mezclada con mantequilla clarificada).
  4. Nāvāya taratī ti nāviko (cruza con el barco: navegante).
  5. Uḷumpena taratī ti oḷumpiko (cruza con la balsa: balsero).
  6. Sakaṭena caratī ti sākaṭiko (va con la carreta: carretero).
  7. Pattena caratī ti pattiko (va a pie: peatón).
  8. Daṇḍena caratī ti daṇḍiko (va con el bastón: bastonero).
  9. Dhammena caratī ti dhammiko (vive conforme al Dhamma: honesto).
  10. Padena caratī ti pādiko (va a pie: peatón).
  11. Sīsena vahatī ti sīsiko (transporta con la cabeza: portador).
  12. Aṃsena vahatī ti aṃsiko (transporta con el hombro: hombreador).
  13. Khandhena vahatī ti khandhiko (transporta con el hombro: hombreador).
  14. Aṅgulīhi vahatī ti aṅguliko (transporta con los dedos).

“Vā” tiene el significado de “alternativa” (vikappana); también en otros [significados] hay el sufijo ‘ṇika’.

  1. Rājagahe vasatī ti rājagahiko (vive en Rājagaha: residente de Rājagaha).
  2. Rājagahe jāto rājagahiko (nacido en Rājagaha).

Así:

  1. māgadhiko (residente de Magadha).
  2. sāvatthiko (residente de Sāvatthī).
  3. kapilavatthiko (residente de Kapilavatthu).
  4. pāṭaliputtiko (residente de Pāṭaliputta).
  5. vesāliko (residente de Vesālī).
351Kaccāyana Sutta. 374Rūpasiddhi Sutta.Tam adhīte tena-katādi sannidhāna-niyoga-sippa-bhaṇḍa-jīvikatthesu ca (764)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Taṃ + adhīte + tena-katādi-sannidhāna-niyoga-sippa-bhaṇḍa-jīvikatthesu + ca = 4 voces]

Tam adhīte, tena katādi-atthe, tamhi sannidhānā, tattha niyutto, tam assa sippaṃ, tam assa bhaṇḍaṃ, tam assa jīvikaṃ icc etesv atthesu ca ṇikapaccayo hoti vā.

Vinayam adhīte Venayiko (Vin. i, 3)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 3, Vinayam adhīte vā. Evaṃ Suttantiko (Vin. i, 244)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 244, Ābhidhammiko (AbhA. i, 12)Abhidhamma-aṭṭhakathā · tomo i, página 12, Veyyākaraṇiko.

Kāyena kataṃ kammaṃ kāyikaṃ (Abh. ii, 255), kāyena kataṃ kammaṃ vā. Evaṃ vācasikaṃ (Abh. ii, 255), mānasikaṃ.

Sarīre sannidhānā vedanā sārīrikā (M. i, 13, 300)Majjhima-nikāya, sarīre sannidhānā vā. Evaṃ mānasikā.

Dvāre niyutto dovāriko (Khu. iii, 351)Khuddaka-nikāya · tomo iii, página 351, dvāre niyutto vā. Evaṃ bhaṇḍāgāriko (VinA. i, 310)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo i, página 310, nāgariko, nāvakammiko.

Vīṇā assa sippaṃ veṇiko, vīṇā assa sippaṃ vā. Evaṃ pāṇaviko, modiṅgiko, vaṃsiko.

Gandho assa bhaṇḍaṃ gandhiko (Khu. iii, 421)Khuddaka-nikāya · tomo iii, página 421, gandho assa bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ teliko (Khu. iii, 421)Khuddaka-nikāya · tomo iii, página 421, goḷiko.

Urabbhaṃ hantvā jīvatī ti orabbhiko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267)Majjhima-nikāya · Aṅguttara-nikāya, urabbhaṃ hantvā jīvati vā. Magaṃ hantvā jīvatī ti māgaviko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267)Majjhima-nikāya · Aṅguttara-nikāya, magaṃ hantvā jīvati vā. Evaṃ sokariko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267)Majjhima-nikāya · Aṅguttara-nikāya, sākuṇiko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267)Majjhima-nikāya · Aṅguttara-nikāya.

Ādiggahaṇena aññatthā pi ṇikapaccayo yojetabbo. Jālena hato jāliko, jālena hato vā.

Suttena bandho suttiko, suttena bandho vā.

Cāpo assa āvudho cāpiko, cāpo assa āvudho vā. Evaṃ tomariko, muggariko, mosaliko.

Vāto assa ābādho vātiko, vāto assa ābādho vā. Evaṃ semhiko, pittiko.

Buddhe pasanno buddhiko, buddhe pasanno vā. Evaṃ dhammiko (Khu. i, 25)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 25, saṃghiko.

Buddhassa santakaṃ buddhikaṃ, buddhassa santakaṃ vā. Evaṃ dhammikaṃ, saṃghikaṃ (Vin. ii, 58, 202)Vinaya-piṭaka.

Vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vatthikaṃ, vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ kumbhikaṃ, phālikaṃ, kiṃkaṇikaṃ, sovaṇṇikaṃ.

Kumbho assa parimāṇaṃ kumbhikaṃ, kumbho assa parimāṇaṃ vā.

Kumbhassa rāsi kumbhikaṃ, kumbhassa rāsi vā.

Kumbhaṃ arahatī ti kumbhiko, kumbhaṃ arahati vā.

Akkhena dibbatī ti akkhiko, akkhena dibbati vā. Evaṃ sālākiko, tindukiko ambaphaliko, kapiṭṭhaphaliko, nāḷikeriko icc evamādi.

Y [hay ‘ṇika’ en los significados de] “estudia eso”, “hecho con eso”, etc., en el significado de ubicación, ocupación, habilidad, mercancía y sustento.
Y opcionalmente hay el sufijo ‘ṇika’ en estos significados: “estudia eso (tam adhīte)”, en el significado de “hecho con eso (tena kata)”, etc., “ubicado en ese [lugar] (tamhi sannidhāna)”, “ocupado en eso (tattha niyutto)”, “esa es su habilidad (tam assa sippaṃ)”, “esa es su mercancía (tam assa bhaṇḍaṃ)”, “ese es su sustento (tam assa jīvikaṃ)”.

  1. Vinayam adhīte: Venayiko (estudia el Vinaya: especialista en el Vinaya).
  2. Así: Suttantaṃ adhīte: Suttantiko (estudia el Suttanta: especialista en el Suttanta), Abhidhammaṃ adhīte: Ābhidhammiko (estudia el Abhidhamma: especialista en el Abhidhamma), Byākaraṇaṃ adhīte: Veyyākaraṇiko (estudia gramática: gramático).
  3. Kāyena kataṃ kammaṃ: kāyikaṃ (acción hecha con el cuerpo: corporal). Así: vācāya kataṃ kammaṃ: vācasikaṃ (acción hecha con el lenguaje: verbal), manasā kataṃ kammaṃ: mānasikaṃ (acción hecha con la mente: mental).
  4. Sarīre sannidhānā vedanā: sārīrikā (sensación ubicada en el cuerpo: corporal). Así: manasi sannidhānā vedanā: mānasikā (mental).
  5. Dvāre niyutto: dovāriko (ocupado en la puerta: portero). Así: bhaṇḍāgāre niyutto: bhaṇḍāgāriko (ocupado en la tesorería: tesorero), nagare niyutto: nāgariko (ocupado en la ciudad: alcalde/ciudadano), navakamme niyutto: nāvakammiko (ocupado en obras nuevas).
  6. Vīṇā assa sippaṃ: veṇiko (su habilidad es el laúd: laudista). Así: paṇavo assa sippaṃ: pāṇaviko (su habilidad es el tambor: tamborilero), mudiṅgo assa sippaṃ: modiṅgiko (su habilidad es el tambor pequeño: tamborilero), vaṃso assa sippaṃ: vaṃsiko (su habilidad es la flauta: flautista).
  7. Gandho assa bhaṇḍaṃ: gandhiko (su mercancía es el perfume: perfumista). Así: telaṃ assa bhaṇḍaṃ: teliko (su mercancía es el aceite: vendedor de aceite), guḷo assa bhaṇḍaṃ: goḷiko (su mercancía es la melaza: vendedor de melaza).
  8. Urabbhaṃ hantvā jīvatī ti orabbhiko (vive de matar carneros: carnicero de ovinos).
  9. Magaṃ hantvā jīvatī ti māgaviko (vive de matar animales salvajes: cazador).
  10. Así: sūkaraṃ hantvā jīvatī ti sokariko (vive de matar cerdos: carnicero de cerdos), sakuṇaṃ hantvā jīvatī ti sākuṇiko (vive de matar aves: cazador de aves).

Al tomar ‘ādi’, el sufijo ‘ṇika’ se puede emplear también en otros significados.

  1. Jālena hato: jāliko (matado con red).
  2. Suttena bandho: suttiko (atrapado con cuerda).
  3. Cāpo assa āvudho: cāpiko (su arma es el arco: arquero). Así: tomaro assa āvudho: tomariko (su arma es lanza: lancero), muggaro assa āvudho: muggariko (su arma es la maza: macero), musalo assa āvudho: mosaliko (su arma es el mortero).
  4. Vāto assa ābādho: vātiko (su enfermedad es el aire). Así: semhaṃ assa ābādho: semhiko (su enfermedad es la flema), pittaṃ assa ābādho: pittiko (su enfermedad es la bilis).
  5. Buddhe pasanno: buddhiko (tiene fe en el Buddha). Así: Dhamme pasanno: dhammiko (tiene fe en el Dhamma), Saṃghe pasanno: saṃghiko (tiene fe en el Saṃgha).
  6. Buddhassa santakaṃ: buddhikaṃ (propiedad del Buddha). Así: Dhammassa santakaṃ: dhammikaṃ (propiedad del Dhamma), Saṃghassa santakaṃ: saṃghikaṃ (propiedad del Saṃgha).
  7. Vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ: vatthikaṃ (mercancía comprada con tela). Así: kumbhena kītaṃ bhaṇḍaṃ: kumbhikaṃ (mercancía comprada con una vasija de agua), phalena kītaṃ bhaṇḍaṃ: phālikaṃ (mercancía comprada con fruta), kiṃkaṇena kītaṃ bhaṇḍaṃ: kiṃkaṇikaṃ (mercancía comprada con una especie de campana), suvaṇṇena kītaṃ bhaṇḍaṃ: sovaṇṇikaṃ (mercancía comprada con oro).
  8. Kumbho assa parimāṇaṃ: kumbhikaṃ (su medida es un kumbha).
  9. Kumbhassa rāsi: kumbhikaṃ (pila de vasijas de agua).
  10. Kumbhaṃ arahatī ti kumbhiko (aquello que vale un kumbha).
  11. Akkhena dibbatī ti akkhiko (el que juega con dados: el jugador de dados). Así: salākena dibbatī ti sālākiko (el que juega con varillas de bambú), tindukena dibbatī ti tindukiko (el que juega con [frutos del árbol] tinduka), ambaphalena dibbatī ti ambaphaliko (el que juega con mangos), kapiṭṭhaphalena dibbatī ti kapiṭṭhaphaliko (el que juega con frutos del árbol kapiṭṭha), nāḷikerena dibbatī ti nāḷikeriko (el que juega con cocos), etcétera.
352Kaccāyana Sutta. 376Rūpasiddhi Sutta.Ṇa rāgā tassedam aññatthesu ca (765)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇa + rāgā + tassa + idaṃ + aññatthesu + ca = 6 voces]

Ṇapaccayo hoti vā rāgamhā “tena rattaṃ” icc etasmiṃ atthe, “tass’ edaṃ” aññatthesu ca.

Kasāvena rattaṃ vatthaṃ kāsāvaṃ (Khu. i, 14)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 14, kasāvena rattaṃ vatthaṃ vā. Evaṃ kosumbhaṃ, hāliddaṃ (Khu. v, 106)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 106, pāṭaṅgaṃ,3Pattaṅgaṃ (Sī). rattaṅgaṃ, mañjiṭṭhaṃ (M. i, 179)Majjhima-nikāya · tomo i, página 179, kuṅkumaṃ (DAA. ii, 190).

Sūkarassa idaṃ maṃsaṃ sokaraṃ, sūkarassa idaṃ maṃsaṃ vā. Evaṃ māhiṃsaṃ (Mhvs. 25-6).

Udumbarassa avidūre pavattaṃ vimānaṃ odumbaraṃ, udumbarassa avidūre pavattaṃ vimānaṃ vā.

Vidisāya avidūre nivāso vediso (Khu. i, 432)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 432, vidisāya avidūre nivāso vā.

Mathurāya jāto māthuro (M. ii, 270)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 270, mathurāya jāto vā.

Mathurāya āgato māthuro, mathurāya āgato vā.

Kattikāya niyutto māso Kattiko (VinA. ii, 298, 308)Vinaya-aṭṭhakathā, kattikāya niyutto māso vā. Evaṃ Māgasiro (VinA. i, 163)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo i, página 163, Phusso (VinA. i, 163)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo i, página 163, Māgho, Phagguno, Citto, Vesākho, Jeṭṭho (VinA. i, 53)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo i, página 53, Āsaḷho, Sāvaṇo, Bhaddo, Assayujo (Sārattha-Ṭīkā i, 182).

Na vuddhi nīlapītādo, paccaye saṇakārake. Phakāro phussasaddassa, “siro” ti sirasaṃ vade.

Sikkhānaṃ samūho sikkho, bhikkhānaṃ samūho bhikkho. Evaṃ kāpoto, māyūro, kokilo.

Buddho assa devatā buddho. Evaṃ Bhaddo, Māro, Māhindo, Vessavaṇo, Yāmo, Somo, Nārāyaṇo.

Saṃvaccharam adhīte saṃvaccharo. Evaṃ mohutto, nemitto, aṅgavijjo, veyyākaraṇo (D. i, 82)Dīgha-nikāya · tomo i, página 82, chando,4Chandaso (Sī). bhāsso,5Bhāso (K). cando.

Vasādānaṃ visayo deso vāsādo.6Vāsāto (K). Evaṃ kumbho,7Kunto (Sī). sākunto, ātisāro.

Udumbarā asmiṃ padese santī ti odumbaro. Sāgarehi nibbatto sāgaro. Sāgalam assa nivāso sāgalo.8Sākalo (K). Mathurā assa nivāso māthuro. Mathurāya issaro māthuro. Icc evamādayo yojetabbā.

[Hay] ‘ṇa’ tras “rāga” (tinte), en “esto es de ese” y en otros significados.
Opcionalmente, hay el sufijo ‘ṇa’ tras [palabras con el significado de] “rāga” (tinte), en el significado de “teñido con eso (tena rattaṃ)”, en “esto es de ese (tass’ edaṃ)” y en otros significados.

  1. Kasāvena rattaṃ vatthaṃ: kāsāvaṃ (la tela teñida de color ocre). Así: kusumbhena rattaṃ vatthaṃ: kosumbhaṃ (tela teñida con cártamo), haliddāya rattaṃ vatthaṃ: hāliddaṃ (tela teñida con cúrcuma), pāṭaṅgena rattaṃ vatthaṃ: pāṭaṅgaṃ (tela teñida con tinte proveniente de la Madera de Sapán),9Explicación tomada del libro del Venerable Thitzana. rattaṅgena rattaṃ vatthaṃ: rattaṅgaṃ (tela teñida con tinte proveniente Hibiscus),10Explicación tomada del libro del Venerable Thitzana. mañjitthāya rattaṃ vatthaṃ: mañjiṭṭhaṃ (tela teñida con rubia roja), kuṅkumena rattaṃ vatthaṃ: kuṅkumaṃ (tela teñida con azafrán).
  2. Sūkarassa idaṃ maṃsaṃ: sokaraṃ (esta carne es de cerdo: carne de cerdo). Así: mahiṃsassa idaṃ maṃsaṃ: māhiṃsaṃ (esta carne es de búfalo: carne de búfalo).
  3. Udumbarassa avidūre pavattaṃ vimānaṃ: odumbaraṃ (la mansión situada cerca de la higuera).
  4. Vidisāya avidūre nivāso: vediso (la morada cercana a la dirección intermedia).
  5. Mathurāya jāto: māthuro (nacido en Mathurā).
  6. Mathurāya āgato: māthuro (venido de Mathurā).
  7. Kattikāya niyutto māso: Kattiko (el mes en conjunción con la constelación Kattikā). Así: Magasirena niyutto māso: Māgasiro; Phussena niyutto māso: Phusso; Maghena niyutto māso: Māgho; Phagguṇiyā niyutto māso: Phagguno; Cittena niyutto māso: Citto; Visākhāya niyutto māso: Vesākho; Jeṭṭhāya niyutto māso: Jeṭṭho; Āsaḷhiyā niyutto māso: Āsaḷho; Savaṇena niyutto māso: Sāvaṇo; Bhaddena niyutto māso: Bhaddo; Assayujena niyutto māso: Assayujo.

[Verso:]

Cuando hay un sufijo con la letra [indicativa] ‘ṇ’ (paccaye saṇakārake), no (na) hay fortalecimiento (vuddhi) de “nīla” (azul), “pīta” (amarillo) y otros (nīlapītādo); [no hay fortalecimiento de la ‘u’ después de] la letra ‘ph’ de la palabra “phussa”, y no se debe decir (na vade) “sirasa” (sirasaṃ)11Es decir, no se inserta ‘sa’ después de “sira”. de “siro” [como en Māgasiro].

  1. Sikkhānaṃ samūho: sikkho (agregación de entrenamientos). Bhikkhānaṃ samūho: bhikkho (agregación de comida obtenida). Así: kapotānaṃ samūho: kāpoto (agregación de palomas), mayūrānaṃ samūho: māyūro (agregación de pavos reales), kokilānaṃ samūho: kokilo (la agregación de cucos).
  2. Buddho assa devatā: buddho (ese cuya deidad es el Buddha). Así: Bhaddo assa devatā: Bhaddo (ese cuya deidad es Bhadda); Māro assa devatā: Māro (ese cuya deidad es Māra); Mahindo assa devatā: Māhindo (ese cuya deidad es Mahinda); Vessavaṇo assa devatā: Vessavaṇo (ese cuya deidad es Vessavaṇa); Yamo assa devatā: Yāmo (ese cuya deidad es Yama); Somo assa devatā: Somo (ese cuya deidad es Soma); Nārāyaṇo assa devatā: Nārāyaṇo (ese cuya deidad es Nārāyaṇa).
  3. Saṃvaccharam adhīte: saṃvaccharo (uno que estudia durante un año). Así: muhuttaṃ adhīte: mohutto (uno que estudia durante un momento); nimittaṃ adhīte: nemitto (uno que estudia los signos/presagios); aṅgavijjaṃ adhīte: aṅgavijjo (uno que estudia la ciencia de los miembros); byākaraṇaṃ adhīte: veyyākaraṇo (el gramático); chandaṃ adhīte: chando (uno que estudia prosodia); Bhassaṃ adhīte: bhāsso (uno que estudia el libro Bhāssa), Candaṃ adhīte: cando (uno que estudia el libro Canda).
  4. Vasādānaṃ visayo deso: vāsādo (la región que es dominio de los leones). Así: kumbhānaṃ visayo deso: kumbho (la región que es dominio de vasijas); sakuntānaṃ visayo deso: sākunto (la región que es dominio de aves); atisārānaṃ visayo deso: ātisāro.
  5. Udumbarā asmiṃ padese santī ti odumbaro (la región donde hay higueras). Sāgarehi nibbatto sāgaro (hecho por los príncipes [Sāgara]: el océano). Sāgalam assa nivāso sāgalo (ese cuya morada es Sāgala). Mathurā assa nivāso māthuro (ese cuya morada es Mathurā). Mathurāya issaro māthuro (el señor de Mathurā). Y así deben formarse los demás [casos].

3Pattaṅgaṃ (Sī).
4Chandaso (Sī).
5Bhāso (K).
6Vāsāto (K).
7Kunto (Sī).
8Sākalo (K).
9Explicación tomada del libro del Venerable Thitzana.
10Explicación tomada del libro del Venerable Thitzana.
11Es decir, no se inserta ‘sa’ después de “sira”.
353Kaccāyana Sutta. 378Rūpasiddhi Sutta.Jātādīnam im’-iyā ca (767)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Jāta-ādīnaṃ + ima-iyā + ca = 3 voces]

Jāta icc evamādīnam atthe ima-iyapaccayā honti.

Pacchā jāto pacchimo (D. i, 225)Dīgha-nikāya · tomo i, página 225. Evaṃ antimo (Khu. iv, 4)Khuddaka-nikāya · tomo iv, página 4, majjhimo (D. i, 225)Dīgha-nikāya · tomo i, página 225, purimo (D. i, 225)Dīgha-nikāya · tomo i, página 225, uparimo (Khu. iv, 4)Khuddaka-nikāya · tomo iv, página 4, heṭṭhimo (Khu. ix, 120)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 120, gopphimo (VinA. ii, 202)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo ii, página 202,12Goppimo (Sī). bodhisattajātiyā jāto bodhisattajātiyo. Evaṃ assajātiyo, hatthijātiyo, manussajātiyo.

Ādiggahaṇena niyuttatthādito pi tadassatthādito pi ima iya ika icc ete paccayā honti.13Ādiggahaṇena tattha niyutto, tad assa atthi, tattha bhavoti ādīsv api ima-iyapaccayā honti. Casaddena ikappaccayo ca (Rū). (Al tomar ‘ādi’, hay los sufijos ‘ima’ e ‘iya’ también en “dedicado a eso” (tattha niyutto), “hay esto de él” (tad assa atthi), “lo que existe allí” (tattha bhava), etc. Con la palabra “ca”, también el sufijo ‘ika’ (Rū).) Ante niyutto antimo. Evaṃ antiyo, antiko.

Putto assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti puttimo. Evaṃ puttiyo, puttiko; kappimo, kappiyo (Khu. vii, 261)Khuddaka-nikāya · tomo vii, página 261, kappiko.

Caggahaṇena kiyapaccayo hoti niyuttatthe. Jātiyaṃ niyutto jātikiyo, andhe niyutto andhakiyo, jātiyā andho jaccandho (D. ii, 262)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 262, jaccandhe niyutto jaccandhakiyo.

Y [hay] ‘ima’ e ‘iya’ [en el significado] de “jāta” (nacido), etc.
En el significado de “jāta” (nacido), etc., hay los sufijos ‘ima’ e ‘iya’.

  1. Pacchā jāto: pacchimo (nacido después: último).

Así:

  1. Ante jāto: antimo (nacido al final: último).
  2. Majjhe jāto: majjhimo (nacido en el medio: mediano).
  3. Pure jāto: purimo (nacido antes: primero).
  4. Upari jāto: uparimo (nacido arriba).
  5. Heṭṭhā jāto: heṭṭhimo (nacido abajo).
  6. Gupphe jāto: gopphimo (nacido en el tobillo).
  7. Bodhisattajātiyā jāto: bodhisattajātiyo (nacido en el linaje de los Bodhisattas). Así: assajātiyā jāto: assajātiyo (nacido en la especie de los caballos), hatthijātiyā jāto: hatthijātiyo (nacido en la especie de los elefantes), manussajātiyā jāto: manussajātiyo (nacido en la especie humana).

Al tomar ‘ādi’, también tras [palabras con] el significado de “dedicado a” (niyutta) y otros, y tras [palabras con] el significado de “hay esto de él” (tad assa) y otros, hay los sufijos ‘ima’, ‘iya’ e ‘ika’.

  1. Ante niyutto antimo (dedicado al final). Así: antiyo, antiko.
  2. Putto assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti puttimo (hay un hijo de ese, o existe en ese [un hijo]: uno que tiene hijos). Así: puttiyo, puttiko; kappo assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti kappimo, kappiyo, kappiko (hay un pensamiento de ese, o existe en ese [un pensamiento]: uno que tiene pensamientos).

Al tomar “ca”, hay el sufijo ‘kiya’ en el significado de “dedicado a”.

  1. Jātiyaṃ niyutto: jātikiyo (dedicado al nacimiento).
  2. Andhe niyutto: andhakiyo (dedicado a la ceguera).
  3. Jātiyā andho: jaccandho (ciego de nacimiento).
  4. Jaccandhe niyutto: jaccandhakiyo (dedicado al [estado del] ciego de nacimiento).

12Goppimo (Sī).
13Ādiggahaṇena tattha niyutto, tad assa atthi, tattha bhavoti ādīsv api ima-iyapaccayā honti. Casaddena ikappaccayo ca (Rū). (Al tomar ‘ādi’, hay los sufijos ‘ima’ e ‘iya’ también en “dedicado a eso” (tattha niyutto), “hay esto de él” (tad assa atthi), “lo que existe allí” (tattha bhava), etc. Con la palabra “ca”, también el sufijo ‘ika’ (Rū).)
354Kaccāyana Sutta. 379Rūpasiddhi Sutta.Samūhatthe kaṇ-ṇā (770)Saddanīti-Suttamālā Sutta14Kaṇ ṇā ca (Sī).
[Samūhatthe + kaṇ-ṇā = 2 voces]

Samūhatthe kaṇ-ṇa icc ete paccayā honti.

Rājaputtānaṃ samūho rājaputtako. Evaṃ rājaputto, mānussako, mānusso, māyūrako, māyūro, māhiṃsako, māhiṃso.15Māhisako, māhiso (Sī).

En el significado de agregación, [hay] ‘kaṇ’ y ‘ṇa’.
En el significado de agregación (samūha), hay los sufijos ‘kaṇ’ y ‘ṇa’.

  1. Rājaputtānaṃ samūho rājaputtako, rājaputto (agregación de príncipes).

Así:

  1. mānussako, mānusso (agregación de humanos).
  2. māyūrako, māyūro (agregación de pavos reales).
  3. māhiṃsako, māhiṃso (agregación de búfalos).

14Kaṇ ṇā ca (Sī).
15Māhisako, māhiso (Sī).
355Kaccāyana Sutta. 380Rūpasiddhi Sutta.Gāma-jana-bandhu-sahāyādīhi tā (771)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Gāma-jana-bandhu-sahāya-ādīhi + tā = 2 voces]

Gāma jana bandhu sahāya icc evamādīhi tāpaccayo hoti samūhatthe.

Gāmānaṃ samūho gāmatā. Evaṃ janatā (Khu. ii, 174; BuA. 228)Khuddaka-nikāya, bandhutā, sahāyatā, nagaratā.16Nāgaratā (Sī).

Tras “gāma” (poblado), “jana” (gente), “bandhu” (pariente), “sahāya” (compañero) y otros, [hay] ‘tā’.
En el significado de agregación, tras “gāma” (poblado), “jana” (gente), “bandhu” (pariente), “sahāya” (compañero) y otros, hay el sufijo ‘tā’.

  1. Gāmānaṃ samūho gāmatā (agregación de poblados).

Así:

  1. janatā (agregación de gente).
  2. bandhutā (agregación de parientes).
  3. sahāyatā (agregación de compañeros).
  4. nagaratā (agregación de ciudades).

16Nāgaratā (Sī).
356Kaccāyana Sutta. 381Rūpasiddhi Sutta.Tad assa ṭhānam iyo17Mīyo (Sī).18Madanīyanti karaṇe ’dhikaraṇe vā anīyena siddhaṃ (Mog. iv, 69). Madanīyādippasiddhiyā Kaccāyanena “tad assa ṭhānamīyo cā” ti suttitaṃ, tam iha karaṇe ’dhikaraṇe vā anīyena siddhanti āha madanīyanticcādi (Mog. pañcikā iv, 69). (“Madanīya” se forma con ‘anīya’ en [el sentido de] instrumental (karaṇe) o de locativo (’dhikaraṇe) (Mog. iv, 69). Como “madanīya” y las demás [formas] ya están establecidas, Kaccāyana formuló el sutta “tad assa ṭhānam iyo ca”; aquí [el comentario de Moggallāna] dice que se forman con ‘anīya’ en instrumental o locativo: “madanīya”, etcétera (Mog. pañcikā iv, 69).)
[Taṃ + assa + ṭhānaṃ + iyo + ca = 5 voces]

“Tad assa ṭhānam” icc etasmiṃ atthe iyapaccayo hoti.

Madanassa ṭhānaṃ madaniyaṃ (A. ii, 60)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 60, bandhanassa ṭhānaṃ bandhaniyaṃ (A. ii, 60)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 60, mucchanassa ṭhānaṃ mucchaniyaṃ (A. ii, 60)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 60. Evaṃ rajaniyaṃ, kamaniyaṃ (A. ii, 60)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 60, gamaniyaṃ, dussaniyaṃ (Khu. iii, 74)Khuddaka-nikāya · tomo iii, página 74, dassaniyaṃ (D. i, 44)Dīgha-nikāya · tomo i, página 44.

Y [hay] ‘iya’ en “esto es su causa”.
En este significado, “esto es su causa (tad assa ṭhānaṃ)”, hay el sufijo ‘iya’.

  1. Madanassa ṭhānaṃ: madaniyaṃ (causa de embriaguez: licor).
  2. Bandhanassa ṭhānaṃ: bandhaniyaṃ (causa de cautiverio).
  3. Mucchanassa ṭhānaṃ: mucchaniyaṃ (causa de desvanecimiento).

Así:

  1. Rajanānaṃ ṭhānaṃ: rajaniyaṃ (causa de apego).
  2. Kamanassa ṭhānaṃ: kamaniyaṃ (causa de agrado).
  3. Gamanassa ṭhānaṃ: gamaniyaṃ (causa de ir).
  4. Dussanassa ṭhānaṃ: dussaniyaṃ (causa de enojo).
  5. Dassanassa ṭhānaṃ: dassaniyaṃ (causa de ver).

17Mīyo (Sī).
18Madanīyanti karaṇe ’dhikaraṇe vā anīyena siddhaṃ (Mog. iv, 69). Madanīyādippasiddhiyā Kaccāyanena “tad assa ṭhānamīyo cā” ti suttitaṃ, tam iha karaṇe ’dhikaraṇe vā anīyena siddhanti āha madanīyanticcādi (Mog. pañcikā iv, 69). (“Madanīya” se forma con ‘anīya’ en [el sentido de] instrumental (karaṇe) o de locativo (’dhikaraṇe) (Mog. iv, 69). Como “madanīya” y las demás [formas] ya están establecidas, Kaccāyana formuló el sutta “tad assa ṭhānam iyo ca”; aquí [el comentario de Moggallāna] dice que se forman con ‘anīya’ en instrumental o locativo: “madanīya”, etcétera (Mog. pañcikā iv, 69).)
357Kaccāyana Sutta. 382Rūpasiddhi Sutta.Upamatth’ āyitattaṃ (777)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Upamatthe + āyitattaṃ = 2 voces]

Upamatthe āyitattapaccayo hoti.

Dhūmo viya dissati aduṃ vanaṃ19Ṭhānaṃ (Sī). tad idaṃ dhūmāyitattaṃ (S. i, 222-3)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 222-3, timiraṃ viya dissati aduṃ vanaṃ tad idaṃ timirāyitattaṃ (S. i, 222-3)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 222-3.

En el significado de comparación, [hay] ‘āyitatta’.
En el significado de comparación (upamā), hay el sufijo ‘āyitatta’.

  1. Dhūmo viya dissati aduṃ vanaṃ tad idaṃ dhūmāyitattaṃ (como humo este bosque parece: eso que aparece como humo).
  2. Timiraṃ viya dissati aduṃ vanaṃ tad idaṃ timirāyitattaṃ (como oscuridad este bosque parece: eso que aparece como oscuridad).

19Ṭhānaṃ (Sī).
358Kaccāyana Sutta. 383Rūpasiddhi Sutta.Tannissitatthe lo (778)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tannissitatthe + lo = 2 voces]

“Tannissitatthe, tad assa ṭhānam” icc etasmiṃ atthe ca lapaccayo hoti.

Duṭṭhu nissitaṃ duṭṭhullaṃ (Vin. i, 24)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 24, vedaṃ nissitaṃ vedallaṃ (A. i, 417)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 417, duṭṭhu ṭhānaṃ duṭṭhullaṃ (Vin. i, 24)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 24, vedassa ṭhānaṃ vedallaṃ (A. i, 417)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 417.

En el significado de “depende de eso”, [hay] ‘la’.
En el significado de “depende de eso (tannissita)”, y en el significado de “esto es su causa (tad assa ṭhānaṃ)”, hay el sufijo ‘la’.

  1. Duṭṭhu nissitaṃ: duṭṭhullaṃ (depende de lo malo: falta grave).
  2. Vedaṃ nissitaṃ: vedallaṃ (depende del conocimiento).
  3. Duṭṭhu ṭhānaṃ: duṭṭhullaṃ (causa mala).
  4. Vedassa ṭhānaṃ: vedallaṃ (causa del conocimiento).
359Kaccāyana Sutta. 384Rūpasiddhi Sutta.Ālu tabbahule (779)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ālu + tabbahule = 2 voces]

Ālupaccayo hoti tabbahulatthe.

Abhijjhā assa pakati abhijjhālu (M. i, 21; Khu. i, 256)Majjhima-nikāya · Khuddaka-nikāya, abhijjhā assa bahulā vā abhijjhālu (M. i, 21; Khu. i, 256)Majjhima-nikāya · Khuddaka-nikāya. Evaṃ sītālu, dhajālu (JA. ii, 302)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo ii, página 302, dayālu (DA. i, 178)Dīgha-nikāya-aṭṭhakathā · tomo i, página 178.

[Hay] ‘ālu’ en [el significado de] abundancia de eso.
En el significado de abundancia de eso (tabbahula), hay el sufijo ‘ālu’.

  1. Abhijjhā assa pakati abhijjhālu (su naturaleza es la codicia: codicioso); o bien, abhijjhā assa bahulā abhijjhālu (mucha es su codicia: codicioso).

Así:

  1. Sītaṃ assa pakati: sītālu (su naturaleza es el frío: uno que tiene mucho frío).
  2. Dhajo assa pakati, dhajā assa bahulā: dhajālu (su naturaleza es el estandarte, o, tiene muchos estandartes: uno que tiene muchos estandartes).
  3. Dayā assa pakati, dayā assa bahulā: dayālu (su naturaleza es la compasión, o, tiene mucha compasión: uno que tiene mucha compasión).
360Kaccāyana Sutta. 387Rūpasiddhi Sutta.Ṇya-tta-tā bhāve tu (780)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇya-tta-tā + bhāve + tu = 3 voces]

Ṇya-tta-tā icc ete paccayā honti bhāvatthe.

Alasassa bhāvo ālasyaṃ (A. iii, 364)Aṅguttara-nikāya · tomo iii, página 364, arogassa bhāvo ārogyaṃ (D. i, 69)Dīgha-nikāya · tomo i, página 69. Paṃsukūlikassa bhāvo paṃsukūlikattaṃ (A. i, 40)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 40, anodarikassa bhāvo anodarikattaṃ (A. ii, 105)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 105. Saṅgaṇikārāmassa bhāvo saṅgaṇikārāmatā (A. ii, 102, 273)Aṅguttara-nikāya, niddārāmassa bhāvo niddārāmatā (A. ii, 102, 273)Aṅguttara-nikāya.

Tuggahaṇena ttanapaccayo hoti. Puthujjanattanaṃ, vedanattanaṃ.

[Hay] ‘ṇya’, ‘tta’ y ‘tā’ en [el significado de] estado.
Hay los sufijos ‘ṇya’, ‘tta’ y ‘tā’ en el significado de estado (bhāva).

  1. Alasassa bhāvo: ālasyaṃ (estado del perezoso: pereza).
  2. Arogassa bhāvo: ārogyaṃ (estado del que no tiene enfermedad: salud).
  3. Paṃsukūlikassa bhāvo: paṃsukūlikattaṃ (estado del que viste el hábito de trapos desechados).
  4. Anodarikassa bhāvo: anodarikattaṃ (estado del que no es glotón).
  5. Saṅgaṇikārāmassa bhāvo: saṅgaṇikārāmatā (estado del que se deleita en la compañía: gregario).
  6. Niddārāmassa bhāvo: niddārāmatā (el estado del que se deleita en dormir: dormilón).

Al tomar ‘tu’, hay el sufijo ‘ttana’.

  1. Puthujjanattanaṃ (estado de la gente común).
  2. Vedanattanaṃ (estado de la sensación).
361Kaccāyana Sutta. 388Rūpasiddhi Sutta.Ṇa visamādīhi (781)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ṇa + visama-ādīhi = 2 voces]

Ṇapaccayo hoti visamādīhi “tassa bhāvo” icc etasmiṃ atthe.

Visamassa bhāvo vesamaṃ, sucissa bhāvo socaṃ.

[Hay] ‘ṇa’ tras “visama” (desigual) y otros.
Tras “visama” (desigual) y otros, hay el sufijo ‘ṇa’ en este significado: “estado de aquel (tassa bhāvo)”.

  1. Visamassa bhāvo vesamaṃ (estado de desigual: desigualdad).
  2. Sucissa bhāvo socaṃ (estado de puro: pureza).
362Kaccāyana Sutta. 389Rūpasiddhi Sutta.Ramaṇīyādito kaṇ (782)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ramaṇīya-ādito + kaṇ = 2 voces]

Ramaṇīya icc evamādito kaṇpaccayo hoti “tassa bhāvo” icc etasmiṃ atthe.

Ramaṇīyassa bhāvo rāmaṇīyakaṃ (Khu. i, 27; Khu. vii, 97)Khuddaka-nikāya, manuññassa bhāvo mānuññakaṃ.

Tras “ramaṇīya” (deleitable) y otros, [hay] ‘kaṇ’.
Tras “ramaṇīya” (deleitable) y otros, hay el sufijo ‘kaṇ’ en este significado: “el estado de eso”.

  1. Ramaṇīyassa bhāvo: rāmaṇīyakaṃ (estado de deleitable: deleitoso).
  2. Manuññassa bhāvo: mānuññakaṃ (estado de agradable: placentero).
363Kaccāyana Sutta. 390Rūpasiddhi Sutta.Visese tara-tam’-isik’-iy’-iṭṭhā (786)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Visese + tara-tama-isika-iya-iṭṭhā = 2 voces]

Visesatthe tara tama isika iya iṭṭha icc ete paccayā honti.

Sabbe ime pāpā, ayam imesaṃ visesena pāpo ti pāpataro (JA. i, 174)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo i, página 174. Evaṃ pāpatamo, pāpisiko,20Pāpissiko (Sī). pāpiyo (Khu. i, 24; JA. i, 174)Khuddaka-nikāya · Jātaka-aṭṭhakathā, pāpiṭṭho.

En [el significado de] distinción, [hay] ‘tara’, ‘tama’, ‘isika’, ‘iya’, ‘iṭṭha’.
En el significado de distinción (visesa), hay los sufijos ‘tara’, ‘tama’, ‘isika’, ‘iya’, ‘iṭṭha’.

  1. Sabbe ime pāpā, ayam imesaṃ visesena pāpo ti pāpataro (todos estos son malos; este, de esos, es especialmente malo: el más malo). Así: pāpatamo, pāpisiko, pāpiyo, pāpiṭṭho.

20Pāpissiko (Sī).
364Kaccāyana Sutta. 398Rūpasiddhi Sutta.Tad ass’ atthī ti vī ca (787)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Taṃ + assa + atthi + iti + vī + ca = 6 voces]

“Tad ass’ atthi” icc etasmiṃ atthe vīpaccayo hoti.

Medhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti medhāvī (Vin. ii, 17; iii, 10)Vinaya-piṭaka. Evaṃ māyāvī (M. i, 143)Majjhima-nikāya · tomo i, página 143.

Caggahaṇena sopaccayo hoti. Sumedhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti sumedhaso (A. i, 381)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 381.

Y [hay] ‘vī’ en “hay esto de ese”.
En este significado, “hay esto de ese (tad ass’ atthi)”, hay el sufijo ‘vī’.

  1. Medhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti medhāvī (hay sabiduría de/en ese, o en ese existe [sabiduría]: el sabio).
  2. Así: māyā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti māyāvī (hay engaño de/en ese, o en ese existe [engaño]: el engañoso).

Al tomar “ca”, hay el sufijo ‘so’.

  1. Sumedhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti sumedhaso (hay buena sabiduría de/en ese, o en ese existe [buena sabiduría]: el sabio).
365Kaccāyana Sutta. 399Rūpasiddhi Sutta.Tapādito sī (789)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tapa-ādito + sī = 2 voces]

Tapādito sīpaccayo hoti “tad ass’ atthi” icc etasmiṃ atthe.

Tapo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti tapassī (Vin. i, 3)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 3. Evaṃ yasassī (D. i, 45)Dīgha-nikāya · tomo i, página 45, tejassī (Khu. v, 73)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 73.

Tras “tapa” (austeridad) y otros, [hay] ‘sī’.
Tras “tapa” (austeridad) y otros, hay el sufijo ‘sī’ en este significado: “hay esto de ese”.

  1. Tapo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti tapassī (hay austeridad de/en ese, o en ese existe [austeridad]: el asceta).

Así:

  1. Yaso yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti yasassī (hay fama de/en ese, o en ese existe [fama]: el famoso).
  2. Tejo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti tejassī (hay poder de/en ese, o en ese existe [poder]: el poderoso).
366Kaccāyana Sutta. 400Rūpasiddhi Sutta.Daṇḍādito ika-ī (790)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Daṇḍa-ādito + ika-ī = 2 voces]

Daṇḍādito ika ī icc ete paccayā honti “tad ass’ atthi” icc etasmiṃ atthe.

Daṇḍo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti daṇḍiko, daṇḍī. Evaṃ māliko, mālī.

Tras “daṇḍa” (bastón) y otros, [hay] ‘ika’ e ‘ī’.
Tras “daṇḍa” (bastón) y otros, hay los sufijos ‘ika’ e ‘ī’ en este significado: “hay esto de ese”.

  1. Daṇḍo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti daṇḍiko, daṇḍī (hay un bastón de/en ese, o en ese existe [un bastón]: uno que tiene bastón).
  2. Así: mālā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti māliko, mālī (hay una guirnalda de/en ese, o en ese hay [una guirnalda]: uno que tiene guirnalda).
367Kaccāyana Sutta. 401Rūpasiddhi Sutta.Madhvādito ro (791)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Madhu-ādito + ro = 2 voces]

Madhu icc evamādito rapaccayo hoti “tad ass’ atthi” icc etasmiṃ atthe.

Madhu yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti madhuro (Vin.A. ii, 10). Evaṃ kuñjaro (Khu. ii, 5)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 5, muggaro (PvA. 4), mukharo (M. i, 38)Majjhima-nikāya · tomo i, página 38, susiro (MA. ii, 200)Majjhima-nikāya-aṭṭhakathā · tomo ii, página 200, (sīsaro, sukaro, suṅkaro),21Ime payogā sīhaḷapotthakesu natthi. subharo (Vin.A. i, 186), suciro, ruciro (Khu. ii, 5)Khuddaka-nikāya · tomo ii, página 5.

Tras “madhu” (dulce) y otros, [hay] ‘ra’.
Tras “madhu” (dulce) y otros, hay el sufijo ‘ra’ en este significado: “hay esto de ese”.

  1. Madhu yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti madhuro (hay dulce de/en ese, o en ese existe [dulce]: lo dulce).

Así:

  1. Kuñjo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti kuñjaro (hay gran mandíbula de/en ese, o en ese existe [gran mandíbula]: el elefante).
  2. Muggā yassa santi, tasmiṃ vā vijjantī ti muggaro (hay guisantes de/en ese, o en ese hay [guisantes]: uno que tiene guisantes).
  3. Mukhaṃ yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti mukharo (hay boca de/en ese, o en ese existe [boca]: el locuaz).
  4. Susī yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti susiro (hay agujero de/en ese, o en ese existe [agujero]: eso que tiene un agujero).
  5. Sīsaṃ yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti sīsaro (hay cabeza de/en ese, o en ese hay [cabeza]: uno que tiene cabeza), suko yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti sukaro (hay flecha de/en ese, o en ese hay [flecha]: uno que tiene flechas), suṅko yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti suṅkaro (hay de/en ese impuesto, o en ese hay [impuesto]: uno que tiene impuestos/rey/gobernante).
  6. Subhaṃ yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti subharo (hay fortuna de/en ese, o en ese hay [fortuna]: suertudo/afortunado).
  7. Suci yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti suciro (hay pureza de/en ese, o en ese hay [pureza]: uno que tiene pureza/puro).
  8. Ruci yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti ruciro (hay brillo de/en ese, o en ese hay [brillo]: uno que tiene resplandor).

21Ime payogā sīhaḷapotthakesu natthi.
368Kaccāyana Sutta. 402Rūpasiddhi Sutta.Guṇādito vantu (792)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Guṇa-ādito + vantu = 2 voces]

Guṇa icc evamādito vantupaccayo hoti “tad ass’ atthi” icc etasmiṃ atthe.

Guṇo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti guṇavā. Evaṃ yasavā, dhanavā, paññavā (M. ii, 19)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 19, balavā (D. ii, 203)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 203, bhagavā (Vin. i, 1)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 1.

Tras “guṇa” (virtud) y otros, [hay] ‘vantu’.
Tras “guṇa” (virtud) y otros, hay el sufijo ‘vantu’ en este significado: “hay esto de ese”.

  1. Guṇo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti guṇavā (hay virtud de/en ese, o en ese hay [virtud]: virtuoso).

Así:

  1. Yaso yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti yasavā (hay fama de/en ese, o en ese hay [fama]: famoso).
  2. Dhanaṃ yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti dhanavā (hay riqueza de/en ese, o en ese hay [riqueza]: rico).
  3. Paññā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti paññavā (hay sabiduría de/en ese, o en ese hay [sabiduría]: sabio).
  4. Balaṃ yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti balavā (hay fuerza de/en ese, o en ese hay [fuerza]: forzudo).
  5. Bhagaṃ yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti bhagavā (hay fortuna de/en ese, o en ese hay [fortuna]: el Afortunado/Bienaventurado = el Buddha).
369Kaccāyana Sutta. 403Rūpasiddhi Sutta.Satyādīhi mantu (793)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sati-ādīhi + mantu = 2 voces]

Sati icc evamādīhi mantupaccayo hoti “tad ass’ atthi” icc etasmiṃ atthe.

Sati yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti satimā (M. i, 70)Majjhima-nikāya · tomo i, página 70. Evaṃ jutimā (Khu. i, 355)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 355, rucimā, thutimā, dhitimā (S. i, 170)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 170, matimā (SnA. i, 102), bhāṇumā (S. i, 197)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 197.

Tras “sati” (atención plena) y otros, [hay] ‘mantu’.
Tras “sati” (atención plena) y otros, hay el sufijo ‘mantu’ en este significado: “hay esto de ese”.

  1. Sati yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti satimā (hay atención plena de/en ese, o en ese hay [atención plena]: el atento).

Así:

  1. Juti yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti jutimā (hay brillo de/en ese, o en ese hay [brillo]: el brillante).
  2. Ruci yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti rucimā (hay resplandor de/en ese, o en ese hay [resplandor]: uno que tiene resplandor).
  3. Thuti yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti thutimā (hay elogio de/en ese, o en ese hay [elogio]: uno que tiene elogio/elogioso).
  4. Dhiti yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti dhitimā (hay valor de/en ese, o en ese hay [valor]: valeroso).
  5. Mati yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti matimā (hay discernimiento de/en ese, o en ese hay [discernimiento]: sabio).
  6. Bhāṇu yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti bhāṇumā (hay rayos de luz de/en ese, o en ese hay [rayos de luz]: el sol).
370Kaccāyana Sutta. 405Rūpasiddhi Sutta.Saddhādito ṇa (795)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Saddhā-ādito + ṇa = 2 voces]

Saddhā icc evamādito ṇapaccayo hoti “tad ass’ atthi” icc etasmiṃ atthe.

Saddhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti saddho (A. i, 148)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 148. Evaṃ pañño (Khu. i, 64)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 64, amaccharo.

Tras “saddhā” (fe) y otros, [hay] ‘ṇa’.
Tras “saddhā” (fe) y otros, hay el sufijo ‘ṇa’ en este significado: “hay esto de ese”.

  1. Saddhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti saddho (hay fe de/en ese, o en ese hay [fe]: uno que tiene fe/creyente).

Así:

  1. Paññā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti pañño (hay sabiduría de/en ese, o en ese hay [sabiduría]: sabio).
  2. Amaccharaṃ yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti amaccharo (hay ausencia de avaricia de/en ese, o en ese existe [ausencia de avaricia]: uno que no es avaro).
371Kaccāyana Sutta. 404Rūpasiddhi Sutta.Āyuss’ ukār’ āsa mantumhi (797)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Āyussa + u-kāro + asa + mantumhi = 4 voces]

Āyussa anto ukāro asādeso hoti mantumhi paccaye pare.

Āyu assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti āyasmā (A. i, 361)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 361.

Cuando sigue ‘mantu’, [hay] ‘asa’ de la ‘u’ de “āyu”.
Cuando sigue el sufijo ‘mantu’, la ‘u’ final de “āyu” se sustituye por ‘asa’.

  1. Āyu assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī ti āyasmā (hay de/en ese [larga] vida, o en ese hay [vida]: uno que tiene larga vida).
372Kaccāyana Sutta. 385Rūpasiddhi Sutta.Tappakativacane mayo (798)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tappakativacane + mayo = 2 voces]

Tappakativacanatthe mayapaccayo hoti.

Suvaṇṇena pakataṃ kammaṃ sovaṇṇamayaṃ (D. ii, 148)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 148. Evaṃ rūpiyamayaṃ (D. ii, 148)Dīgha-nikāya · tomo ii, página 148, jatumayaṃ, rajatamayaṃ (Khu. iii, 2)Khuddaka-nikāya · tomo iii, página 2, iṭṭhakamayaṃ, ayomayaṃ (Khu. i, 383)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 383, mattikāmayaṃ (Vin. i, 52)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 52, dārumayaṃ (DhA. i, 124)Dhammapada-aṭṭhakathā · tomo i, página 124, gomayaṃ (D. iii, 33)Dīgha-nikāya · tomo iii, página 33.

[Hay] ‘maya’ en la expresión de la naturaleza de eso.
En el significado “expresión de la naturaleza de eso (tappakativacana)”, hay el sufijo ‘maya’.22Hecho de/con eso.

  1. Suvaṇṇena pakataṃ kammaṃ: sovaṇṇamayaṃ (obra hecha de oro).

Así:

  1. Rūpiyena pakataṃ kammaṃ: rūpiyamayaṃ (obra hecha de plata).
  2. Jatunā pakataṃ kammaṃ: jatumayaṃ (obra hecha de laca).
  3. Rajatena pakataṃ kammaṃ: rajatamayaṃ (obra hecha de plata).
  4. Iṭṭhakāya pakataṃ kammaṃ: iṭṭhakamayaṃ (obra hecha de ladrillo).
  5. Ayasā pakataṃ kammaṃ: ayomayaṃ (obra hecha de hierro).
  6. Mattikāya pakataṃ kammaṃ: mattikāmayaṃ (obra hecha de arcilla).
  7. Dārunā pakataṃ kammaṃ: dārumayaṃ (obra hecha de madera).
  8. Gāvena pakataṃ kammaṃ: gomayaṃ (lo hecho por la vaca: estiércol de vaca).

22Hecho de/con eso.
373Kaccāyana Sutta. 406Rūpasiddhi Sutta.Saṅkhyāpūraṇe mo (802)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Saṅkhyāpūraṇe + mo = 2 voces]

Saṅkhyāpūraṇatthe mapaccayo hoti.

Pañcannaṃ pūraṇo pañcamo (A. i, 9)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 9. Evaṃ sattamo (A. i, 12)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 12, aṭṭhamo (A. i, 14)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 14, navamo (A. i, 16)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 16, dasamo (A. i, 19)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 19.

[Hay] ‘ma’ en los ordinales.
En el significado de ordinal,23Saṅkhyāpūraṇa: “que completa el número”. hay el sufijo ‘ma’.

  1. Pañcannaṃ pūraṇo: pañcamo (compleción de cinco: quinto).

Así:

  1. Sattannaṃ pūraṇo: sattamo (compleción de siete: séptimo).
  2. Aṭṭhannaṃ pūraṇo: aṭṭhamo (compleción de ocho: octavo).
  3. Navannaṃ pūraṇo: navamo (compleción de nueve: noveno).
  4. Dasannaṃ pūraṇo: dasamo (compleción de diez: décimo).

23Saṅkhyāpūraṇa: “que completa el número”.
374Kaccāyana Sutta. 408Rūpasiddhi Sutta.Sa chassa vā (804)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sa + chassa + vā = 3 voces]

Chassa sakārādeso hoti vā saṅkhyāpūraṇatthe.

Channaṃ pūraṇo saṭṭho, chaṭṭho (A. i, 10)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 10 vā.

Opcionalmente, [hay] ‘sa’ de “cha”.
Opcionalmente, en el significado de ordinal, “cha” (seis) se sustituye por la letra ‘sa’.

  1. Channaṃ pūraṇo saṭṭho, chaṭṭho (compleción de seis: sexto).
375Kaccāyana Sutta. 412Rūpasiddhi Sutta.Ekādito dasass’ ī (805)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Eka-ādito + dasassa + ī = 3 voces]

Ekādito dasassa ante īpaccayo hoti vā saṅkhyāpūraṇatthe.

Eko ca dasa ca ekādasa, ekādasannaṃ pūraṇī ekādasī. Pañca ca dasa ca pañcadasa, pañcadasannaṃ pūraṇī pañcadasī (A. i, 142-3)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 142-3. Cattāro ca dasa ca catuddasa, catuddasannaṃ pūraṇī cātuddasī (A. i, 142-3)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 142-3.

Pūraṇeti kimatthaṃ? Ekādasa (Abh. ii, 76), pañcadasa.

Tras “eka” (uno) y otros, [hay] ‘ī’ de [el final de] “dasa” (diez).
Opcionalmente, en el significado de ordinal, tras “eka” (uno) y otros, hay el sufijo ‘ī’ al final de “dasa” (diez).

  1. Eko ca dasa ca ekādasa (uno y diez: once); ekādasannaṃ pūraṇī ekādasī (compleción de once: undécima).
  2. Pañca ca dasa ca pañcadasa (cinco y diez: quince); pañcadasannaṃ pūraṇī pañcadasī (compleción de quince: decimoquinta).
  3. Cattāro ca dasa ca catuddasa (cuatro y diez: catorce); catuddasannaṃ pūraṇī cātuddasī (compleción de catorce: decimocuarta).

¿Cuál es la finalidad de decir “pūraṇa” (compleción)? [Para excluir casos como] “ekādasa” (once) y “pañcadasa” (quince) [donde no hay ordinal].

376Kaccāyana Sutta. 257Rūpasiddhi Sutta.Dase so niccañ ca (806)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Dase + so + niccaṃ + ca = 4 voces]

Dasasadde pare niccaṃ chassa so hoti.

Soḷasa (Khu. ix, 381)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 381.

Y cuando sigue “dasa” (diez), siempre [hay] ‘so’.
Cuando sigue la palabra “dasa” (diez), siempre “cha” se sustituye por ‘so’.

  1. Soḷasa (dieciséis).
377Kaccāyana Sutta. 0Rūpasiddhi Sutta.Ante niggahitañ ca (807)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ante + niggahitaṃ + ca = 3 voces]

Tāsaṃ saṅkhyānaṃ ante niggahitāgamo hoti.

Pañcadasiṃ (A. i, 142)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 142, cātuddasiṃ (A. i, 142)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 142.

Y al final, [hay] el niggahita.
Al final de esos números se inserta el niggahita.

  1. Pañcadasiṃ (decimoquinta), cātuddasiṃ (decimocuarta).
378Kaccāyana Sutta. 414Rūpasiddhi Sutta.Ti ca (808)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Ti + ca = 2 voces]

Tāsaṃ saṅkhyānaṃ ante tikārāgamo hoti.

Vīsati (M. ii, 257)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 257, tiṃsati.

Y ‘ti’.
Al final de esos números se inserta la [sílaba] ‘ti’.

  1. Vīsati (veinte), tiṃsati (treinta).
379Kaccāyana Sutta. 258Rūpasiddhi Sutta.La da-rānaṃ (809)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[La + da-rānaṃ = 2 voces]

Dakāra-rakārānaṃ saṅkhyānaṃ lakārādeso hoti.

Soḷasa (Khu. ix, 381)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 381, cattālīsaṃ (A. iii, 22)Aṅguttara-nikāya · tomo iii, página 22.

[Hay] ‘la’ de ‘da’ y ‘ra’.
Las letras ‘da’ y ‘ra’ de los números se sustituyen por la letra ‘la’.

  1. Soḷasa (dieciséis), cattālīsaṃ (cuarenta).
380Kaccāyana Sutta. 255Rūpasiddhi Sutta.Vīsati-dasesu bā dvissa tu (810)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vīsati-dasesu + bā + dvissa + tu = 4 voces]

Vīsati dasa icc etesu dvissa bā hoti.

Bāvīsatindriyāni (Abh. ii, 128), bārasa manussā.

Tuggahaṇena dvissa du-di-doādesā ca honti. Durattaṃ, dirattaṃ (Vin. ii, 28)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 28, diguṇaṃ (Vin. iii, 402)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 402, dohaḷinī (Khu. vi, 279)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 279.

Pero cuando siguen “vīsati” (veinte) y “dasa” (diez), [hay] ‘bā’ de “dvi”.
Cuando siguen “vīsati” (veinte) y “dasa” (diez), “dvi” (dos) se sustituye por ‘bā’.

  1. Bāvīsatindriyāni (veintidós facultades).
  2. Bārasa manussā (doce humanos).

Al tomar ‘tu’, “dvi” se sustituye también por ‘du’, ‘di’ y ‘do’.

  1. Durattaṃ, dirattaṃ (dos noches).
  2. Diguṇaṃ (dos capas).
  3. Dohaḷinī (mujer embarazada que tiene antojos).
381Kaccāyana Sutta. 254Rūpasiddhi Sutta.Ekādito dassa24Dasa (Sī, K).
[Eka-ādito + dassa + ra + saṅkhyāne = 4 voces]

Ekādito dasassa dakārassa rakāro hoti vā saṅkhyāne.

Ekārasa, ekādasa; bārasa, dvādasa.

Saṅkhyāne ti kimatthaṃ? Dvādasāyatanāni.

En los números, tras “eka” (uno) y otros, [hay] ‘ra’ de ‘da’.
Opcionalmente, en los números, tras “eka” (uno) y otros, la letra ‘da’ de “dasa” se sustituye por la letra ‘ra’.

  1. Ekārasa, ekādasa (once).
  2. Bārasa, dvādasa (doce).

¿Cuál es la finalidad de decir “saṅkhyāne” (en los números)? [Para excluir casos como] “dvādasāyatanāni” (doce esferas) [que no es numeración pura].


24Dasa (Sī, K).
382Kaccāyana Sutta. 259Rūpasiddhi Sutta.Aṭṭhādito ca (813)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Aṭṭha-ādito + ca = 2 voces]

Aṭṭha icc evamādito ca dasasaddassa dakārassa rakārādeso hoti vā saṅkhyāne.

Aṭṭhārasa (Abh. ii, 92), aṭṭhadasa.

Aṭṭhādito ti kimatthaṃ? Pañcadasa, soḷasa (Abh. ii, 93).25Aṭṭhādito ti kimatthaṃ? Catuddasa (Rū).

Saṅkhyāne ti kimatthaṃ? Aṭṭhadasiko.

Y tras “aṭṭha” (ocho) y otros.
Y opcionalmente, en los números, tras “aṭṭha” (ocho) y otros, la letra ‘da’ de la palabra “dasa” se sustituye por la letra ‘ra’.

  1. Aṭṭhārasa, aṭṭhadasa (dieciocho).

¿Cuál es la finalidad de decir “aṭṭhādito” (tras “aṭṭha” y otros)? [Para excluir casos como] “pañcadasa” (quince) y “soḷasa” (dieciséis) [que no siguen a “aṭṭha” y otros].

¿Cuál es la finalidad de decir “saṅkhyāne” (en los números)? [Para excluir casos como] “aṭṭhadasiko” (la casa que tiene dieciocho pilares) [que no es numeración pura].


25Aṭṭhādito ti kimatthaṃ? Catuddasa (Rū).
383Kaccāyana Sutta. 253Rūpasiddhi Sutta.Dv’-ek’-aṭṭhānam ākāro vā (815)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Dvi-eka-aṭṭhānaṃ + ākāro + vā = 3 voces]

Dvi eka aṭṭha icc etesam anto ākāro hoti vā saṅkhyāne.

Dvādasa (Abh. ii, 74), ekādasa (Abh. ii, 76), aṭṭhārasa (Abh. ii, 92).

Saṅkhyāne ti kimatthaṃ? Dvidanto, ekadanto,26Dvidaṇḍo, ekadaṇḍo (K). ekacchanno, aṭṭhatthambho.

Opcionalmente, [hay] ‘ā’ de “dvi” (dos), “eka” (uno) y “aṭṭha” (ocho).
Opcionalmente, en los números, el final de “dvi” (dos), “eka” (uno) y “aṭṭha” (ocho) se convierte en ‘ā’.

  1. Dvādasa (doce), ekādasa (once), aṭṭhārasa (dieciocho).

¿Cuál es la finalidad de decir “saṅkhyāne” (en los números)? [Para excluir casos como] “dvidanto” (el de dos colmillos), “ekadanto” (el de un colmillo), “ekacchanno” (el de un techo), “aṭṭhatthambho” (el de ocho pilares) [que no son numeración pura].


26Dvidaṇḍo, ekadaṇḍo (K).
384Kaccāyana Sutta. 407Rūpasiddhi Sutta.Catu-cchehi tha ṭhā (816)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Catu-cchehi + tha-ṭhā = 2 voces]

Catu cha icc etehi tha ṭha icc ete paccayā honti saṅkhyāpūraṇatthe.

Catuttho (Khu. ix, 51)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 51, chaṭṭho (Khu. ix, 55)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 55.

Tras “catu” (cuatro) y “cha” (seis), [hay] ‘tha’ y ‘ṭha’.
En el significado de ordinal, tras “catu” (cuatro) y “cha” (seis), hay los sufijos ‘tha’ y ‘ṭha’.

  1. Catuttho (cuarto), chaṭṭho (sexto).
385Kaccāyana Sutta. 409Rūpasiddhi Sutta.Dvi-tīhi tiyo (817)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Dvi-tīhi + tiyo = 2 voces]

Dvi ti icc etehi tiyapaccayo hoti saṅkhyāpūraṇatthe.

Dutiyo (Khu. ix, 49)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 49, tatiyo (Khu. ix, 48)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 48.

Tras “dvi” (dos) y “ti” (tres), [hay] ‘tiya’.
En el significado de ordinal, tras “dvi” (dos) y “ti” (tres), hay el sufijo ‘tiya’.

  1. Dutiyo (segundo), tatiyo (tercero).
386Kaccāyana Sutta. 410Rūpasiddhi Sutta.Tiye du-tāpi ca (818)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tiye + du-tā + api + ca = 4 voces]

Dvi ti icc etesaṃ du ta icc ete ādesā honti tiyapaccaye pare.

Dutiyo (Khu. ix, 49)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 49, tatiyo (Khu. ix, 48)Khuddaka-nikāya · tomo ix, página 48.

Apiggahaṇena aññesu pi dvi icc etassa duādeso hoti. Durattaṃ.27Dudi-ādesā honti. Durattaṃ, dirattaṃ (K). Dutiādesā honti. durattaṃ, tirattaṃ (Sī, K). Apiggahaṇena aññatthā pi dvisaddassa duādeso hoti, ca-saddena di ca. Dve rattiyo durattaṃ, duvidhaṃ, duvaṅgaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, digu (Rū). Tesu padarūpasiddhipāṭṭho va sundaro. Tena saṃsanditvā ayam pi Kaccāyanavuttipāṭho visodhito. (Traducción del pasaje del Rūpasiddhi y de la observación final: Al tomar “api”, también en otros [casos] “dvi” se sustituye por ‘du’, y con la palabra “ca”, también por ‘di’: dve rattiyo → durattaṃ, duvidhaṃ, duvaṅgaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, digu (Rū). De esas [lecturas], la del Padarūpasiddhi es la mejor; cotejada con ella, se ha depurado también esta lectura de la Kaccāyanavutti.)

Caggahaṇena dvi icc etassa dikāro hoti. Dirattaṃ (Vin. ii, 28)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 28; diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupetvā (Vin. iii, 402)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 402.

Y también, cuando sigue ‘tiya’, [hay] ‘du’ y ‘ta’.
Cuando sigue el sufijo ‘tiya’, “dvi” (dos) y “ti” (tres) se sustituyen por ‘du’ y ‘ta’.

  1. Dutiyo (segundo), tatiyo (tercero).

Al tomar “api”, también cuando siguen otros [sufijos], “dvi” se sustituye por ‘du’.

  1. Durattaṃ (dos noches).

Al tomar “ca”, “dvi” se convierte en ‘di’.

  1. Dirattaṃ (dos noches); diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupetvā (habiéndose puesto el manto exterior que tiene dos capas).

27Dudi-ādesā honti. Durattaṃ, dirattaṃ (K). Dutiādesā honti. durattaṃ, tirattaṃ (Sī, K). Apiggahaṇena aññatthā pi dvisaddassa duādeso hoti, ca-saddena di ca. Dve rattiyo durattaṃ, duvidhaṃ, duvaṅgaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, digu (Rū). Tesu padarūpasiddhipāṭṭho va sundaro. Tena saṃsanditvā ayam pi Kaccāyanavuttipāṭho visodhito. (Traducción del pasaje del Rūpasiddhi y de la observación final: Al tomar “api”, también en otros [casos] “dvi” se sustituye por ‘du’, y con la palabra “ca”, también por ‘di’: dve rattiyo → durattaṃ, duvidhaṃ, duvaṅgaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, digu (Rū). De esas [lecturas], la del Padarūpasiddhi es la mejor; cotejada con ella, se ha depurado también esta lectura de la Kaccāyanavutti.)
387Kaccāyana Sutta. 411Rūpasiddhi Sutta.Tesam aḍḍhūpapadena aḍḍhuḍḍha-divaḍḍha-diyaḍḍh’-aḍḍhatiyā (819)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tesaṃ + aḍḍha-upapadena + aḍḍhuḍḍha-divaḍḍha-diyaḍḍha-aḍḍhatiyā = 3 voces]

Tesaṃ catuttha-dutiya-tatiyānaṃ aḍḍhūpapadānaṃ aḍḍhuḍḍha-divaḍḍha-diyaḍḍha-aḍḍhatiyā-ādesā honti, aḍḍhūpapadena saha nippajjante.

Aḍḍhena catuttho aḍḍhuḍḍho (AbhA. i, 336)Abhidhamma-aṭṭhakathā · tomo i, página 336, aḍḍhena dutiyo divaḍḍho, aḍḍhena dutiyo diyaḍḍho (A. i, 231)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 231, aḍḍhena tatiyo aḍḍhatiyo (Vin. ii, 156; VvA. 59)Vinaya-piṭaka.

[Hay] “aḍḍhuḍḍha”, “divaḍḍha”, “diyaḍḍha” y “aḍḍhatiya” de aquellos [ordinales] que tienen “aḍḍha” como miembro precedente.
Hay las sustituciones “aḍḍhuḍḍha”, “divaḍḍha”, “diyaḍḍha” y “aḍḍhatiya” de “catuttha” (cuarto), “dutiya” (segundo) y “tatiya” (tercero) cuando tienen “aḍḍha” (mitad) como miembro precedente; [estas sustituciones] se realizan junto con “aḍḍha”.

  1. Aḍḍhena catuttho aḍḍhuḍḍho (con una mitad es el cuarto:28Si se añade una mitad, se llega a cuatro. tres y medio).
  2. Aḍḍhena dutiyo divaḍḍho, diyaḍḍho (con una mitad es el segundo: uno y medio).
  3. Aḍḍhena tatiyo aḍḍhatiyo (con una mitad es el tercero: dos y medio).

28Si se añade una mitad, se llega a cuatro.
388Kaccāyana Sutta. 68Rūpasiddhi Sutta.Sarūpānam ekasesv asakiṃ (820-3)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sarūpānaṃ + ekaseso + asakiṃ = 3 voces]

Sarūpānaṃ padabyañjanānaṃ ekaseso hoti asakiṃ.

Puriso ca puriso ca purisā.

Sarūpānam iti kimatthaṃ? Hatthī ca asso ca ratho ca pattiko ca hatthiassarathapattikā (Khu. iii, 24)Khuddaka-nikāya · tomo iii, página 24.29Hatthiassarathapattikaṃ (K).

Asakin ti kimatthaṃ? Puriso.

Cuando no [ocurre] una sola vez, queda una sola de las que tienen la misma forma.
Cuando no [ocurre] una sola vez, queda una sola (ekasesa) de las palabras y letras que tienen la misma forma.

  1. Puriso ca puriso ca purisā (hombre y hombre: hombres).

¿Cuál es la finalidad de decir “sarūpānaṃ” (de las que tienen la misma forma)? [Para excluir casos como]: hatthī ca asso ca ratho ca pattiko ca hatthi-assa-ratha-pattikā (elefante, caballo, carro y soldado de a pie: elefantes, caballos, carros y soldados de a pie) [donde las palabras no tienen la misma forma].

¿Cuál es la finalidad de decir “asakiṃ” (no una sola vez)? [Para excluir casos como]: puriso (hombre) [donde la palabra ocurre una sola vez].


29Hatthiassarathapattikaṃ (K).
389Kaccāyana Sutta. 413Rūpasiddhi Sutta.Gaṇane dasassa dvi-ti-catu-pañca-cha-satta-aṭṭha-navakānaṃ vī-ti-cattāra-paññā-cha-sattāsa-navā yosu, yonañ c’ īsam āsaṃ ṭhi ri t’ īt’ uti (824)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Gaṇane + dasassa + dvi-ti-catu-pañca-cha-satta-aṭṭha-navakānaṃ + vī-ti-cattāra-paññā-cha-satta-asa-navā + yosu + yonaṃ + ca + īsaṃ-āsaṃ-ṭhi-ri-ti-īti-uti = 8 voces]

Gaṇane dasassa dvika-tika-catukka-pañcaka-chakka-sattaka-aṭṭhaka-navakānaṃ sarūpānaṃ katekasesānaṃ yathāsaṅkhyaṃ vī ti cattāra paññā cha satta asa nava icc ādesā honti asakiṃ yosu, yonañ ca īsaṃ āsaṃ ṭhi ri ti īti uti icc ādesā honti, pacchā puna nippajjante.

Vīsaṃ (D. i, 12; M. i, 101)Dīgha-nikāya · Majjhima-nikāya, tiṃsaṃ (D. i, 12; M. ii, 301)Dīgha-nikāya · Majjhima-nikāya, cattālīsaṃ (D. i, 12; Khu. i, 190)Dīgha-nikāya · Khuddaka-nikāya, paññāsaṃ (Khu. i, 190)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 190, saṭṭhi (D. i, 50)Dīgha-nikāya · tomo i, página 50, sattari, sattati (Khu. i, 190)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 190, asīti (Khu. i, 190)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 190, navuti (Khu. i, 190)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 190.

Asakin ti kimatthaṃ? Dasa.

Gaṇane ti kimatthaṃ? Dasadasakā purisā.

En la enumeración,30Gaṇana se traduce en este capítulo como “enumeración”; según el contexto puede traducirse también como “numeral”, “conteo”, etc. cuando sigue ‘yo’, [hay] ‘vī’, ‘ti’, ‘cattāra’, ‘paññā’, ‘cha’, ‘satta’, ‘asa’ y ‘nava’ de dos diez, tres diez, cuatro diez, cinco diez, seis diez, siete diez, ocho diez y nueve diez [respectivamente], y de ‘yo’ [hay] ‘īsaṃ’, ‘āsaṃ’, ‘ṭhi’, ‘ri’, ‘ti’, ‘īti’ y ‘uti’.
En la enumeración (gaṇana), cuando sigue [la inflexión] ‘yo’ –no una sola vez–, tras hacerse que permanezca uno solo (ekasesa) de esos con la misma forma, hay respectivamente las siguientes sustituciones del grupo de dos diez, del grupo de tres diez, del grupo de cuatro diez, del grupo de cinco diez, del grupo de seis diez, del grupo de siete diez, del grupo de ocho diez y del grupo de nueve diez: ‘vī’, ‘ti’, ‘cattāra’, ‘paññā’, ‘cha’, ‘satta’, ‘asa’, ‘nava’; y de [la inflexión] ‘yo’ hay las siguientes sustituciones: ‘īsaṃ’, ‘āsaṃ’, ‘ṭhi’, ‘ri’, ‘ti’, ‘īti’, ‘uti’; después, de nuevo, se concluyen [estas formas].

  1. Vīsaṃ (veinte), tiṃsaṃ (treinta), cattālīsaṃ (cuarenta), paññāsaṃ (cincuenta), saṭṭhi (sesenta), sattari, sattati (setenta), asīti (ochenta), navuti (noventa).

¿Cuál es la finalidad de decir “asakiṃ” (no una sola vez)? [Para excluir casos como]: dasa (diez), donde [la decena] ocurre una sola vez.

¿Cuál es la finalidad de decir “gaṇane” (en la enumeración)? [Para excluir casos como]: dasadasakā purisā (hombres que tienen diez décadas) [que no es enumeración pura].


30Gaṇana se traduce en este capítulo como “enumeración”; según el contexto puede traducirse también como “numeral”, “conteo”, etc.
390Kaccāyana Sutta. 256Rūpasiddhi Sutta.Catūpapadassa lopo t’ uttarapadādicassa cu co pi navā (826)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Catu-upapadassa + lopo + tu + uttarapada-ādicassa + cu-co + api + navā = 7 voces]

Catūpapadassa gaṇane pariyāpannassa tukārassa lopo hoti, uttarapadādi-cakārassa cu co pi ādesā honti navā.

Cuddasa (D. i, 50; M. ii, 187)Dīgha-nikāya · Majjhima-nikāya, coddasa, catuddasa.

Apiggahaṇena anupapadassā pi padādi-cakārassa31Uttarapadādicakārassa (K). Padādicakārassa (Rū). lopo hoti navā, cassa cu co pi honti. Tālīsaṃ, cattālīsaṃ (D. i, 12)Dīgha-nikāya · tomo i, página 12, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ.

[Hay] elisión de ‘tu’ del miembro precedente “catu”, y también, ocasionalmente, [hay] ‘cu’ y ‘co’ de ‘ca’, que está al comienzo del miembro siguiente.
En la enumeración hay elisión de ‘tu’ que es parte del miembro precedente “catu”, y también, ocasionalmente, la letra ‘ca’, que está al comienzo del miembro siguiente, se sustituye por ‘cu’ y ‘co’.

  1. Cuddasa, coddasa, catuddasa (catorce).

Al tomar “api”, ocasionalmente, aunque no es el miembro precedente, hay elisión de la letra ‘ca’, que es el comienzo de la palabra, y también hay ‘cu’ y ‘co’ de ‘ca’.

  1. Tālīsaṃ, cattālīsaṃ, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ (cuarenta).

31Uttarapadādicakārassa (K). Padādicakārassa (Rū).
391Kaccāyana Sutta. 423Rūpasiddhi Sutta.Yad anupapannā nipātanā sijjhanti (830)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Yaṃ + anupapannā + nipātanā + sijjhanti = 4 voces]

Ye saddā aniddiṭṭhalakkhaṇā32Aniṭṭhaṅgatā (K). akkhara-pada-byañjanato, itthi-puma-napuṃsakaliṅgato, nām’-upasagga-nipātato, abyayībhāvasamāsa-taddhit’-ākhyātato,33Samāsataddhitādito (Rū). Abyayībhāvādisamāsataddhitato (Sad.). gaṇana-saṅkhyā-kāla-kāraka-ppayoga-saññāto, sandhi-pakati-vuddhi-lop’-āgama-vikāra-viparītato, vibhattivibhajanato ca, te nipātanā sijjhanti.

Esas [palabras] no mencionadas34Esas palabras que no se pueden formar por medio de otros aforismos. se realizan por medio de este [sutta].
Aquellas palabras cuyos aforismos no han sido mostrados –(1) por medio de letras, palabras y consonantes; (2) por medio de género femenino, masculino y neutro; (3) por medio de nombres, prefijos y partículas; (4) por medio de compuestos adverbiales (abyayībhāva-samāsa), derivados secundarios (taddhita) y verbos (ākhyāta); (5) por medio de enumeración (gaṇana), número (saṅkhyā), tiempo (kāla), caso (kāraka), ejemplo (payoga) y denominación (saññā); (6) por medio de sandhi, forma natural (pakati), fortalecimiento (vuddhi), elisión (lopa), inserción (āgama), cambio (vikāra) e inversión (viparīta); (7) y por medio de la división de las inflexiones–, esas se realizan por medio de este sutta (nipātana).

32Aniṭṭhaṅgatā (K).
33Samāsataddhitādito (Rū). Abyayībhāvādisamāsataddhitato (Sad.).
34Esas palabras que no se pueden formar por medio de otros aforismos.
392Kaccāyana Sutta. 418Rūpasiddhi Sutta.Dvādito ko ’nekatthe ca (831)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Dvi-ādito + ko + aneka-atthe + ca = 4 voces]

Dvi icc evamādito kapaccayo hoti anekatthe ca, nipātanā35Te nipātanā (Sī). sijjhanti.

Satassa dvikaṃ dvisataṃ, satassa tikaṃ tisataṃ, satassa catukkaṃ catusataṃ, satassa pañcakaṃ pañcasataṃ, satassa chakkaṃ chasataṃ, satassa sattakaṃ sattasataṃ, satassa aṭṭhakaṃ aṭṭhasataṃ, satassa navakaṃ navasataṃ, satassa dasakaṃ dasasataṃ, sahassaṃ (JA. i, 138)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo i, página 138 hoti.

Y en el significado de multiplicidad, [hay] ‘ka’ tras “dvi” y otros.
Y en el significado de multiplicidad (aneka), hay el sufijo ‘ka’ tras “dvi” (dos) y otros; se realizan por el sutta “nipātanā”.36El sutta anterior, §391 · Yad anupapannā nipātanā sijjhanti — Esas [palabras] no mencionadas se realizan por medio de este [sutta].">§391, es uno de los cuatro suttas universales de la gramática de Kaccāyana.

  1. Satassa dvikaṃ: dvisataṃ (dos grupos de cien: doscientos).
  2. Satassa tikaṃ: tisataṃ (tres grupos de cien: trescientos).
  3. Satassa catukkaṃ: catusataṃ (cuatro grupos de cien: cuatrocientos).
  4. Satassa pañcakaṃ: pañcasataṃ (cinco grupos de cien: quinientos).
  5. Satassa chakkaṃ: chasataṃ (seis grupos de cien: seiscientos).
  6. Satassa sattakaṃ: sattasataṃ (siete grupos de cien: setecientos).
  7. Satassa aṭṭhakaṃ: aṭṭhasataṃ (ocho grupos de cien: ochocientos).
  8. Satassa navakaṃ: navasataṃ (nueve grupos de cien: novecientos).
  9. Satassa dasakaṃ: dasasataṃ, sahassaṃ (diez grupos de cien: mil).

35Te nipātanā (Sī).
36El sutta anterior, §391, es uno de los cuatro suttas universales de la gramática de Kaccāyana.
393Kaccāyana Sutta. 415Rūpasiddhi Sutta.Dasadasakaṃ sataṃ dasakānaṃ sataṃ sahassañ ca yomhi (832)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Dasadasakaṃ + sataṃ + dasakānaṃ + sataṃ + sahassaṃ + ca + yomhi = 7 voces]

Gaṇane pariyāpannassa dasadasakassa sataṃ hoti, satadasakassa sahassaṃ hoti yomhi pare.

Sataṃ (D. i, 12-3)Dīgha-nikāya · tomo i, página 12-3, sahassaṃ (JA. i, 138)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo i, página 138.

Dvikādīnaṃ taduttarapadānañ ca nippajjante yathāsaṅkhyaṃ. Satassa dvikaṃ (tad idaṃ hoti) dvisataṃ. Evaṃ tisataṃ, catusataṃ, pañcasataṃ, chasataṃ, sattasataṃ, aṭṭhasataṃ, navasataṃ, dasasataṃ, sahassaṃ hoti.

Y cuando sigue ‘yo’, diez decenas [son] “sataṃ” (cien), y cien decenas [son] “sahassaṃ” (mil).
Cuando sigue ‘yo’, diez decenas incluidas en la enumeración se convierten en “sataṃ” (cien), y diez centenas en “sahassaṃ” (mil).

  1. Sataṃ (cien), sahassaṃ (mil).

Y [las formas] de “dvika” (grupo de dos) y otros, y de las palabras que siguen [“sataṃ”, cien, y “sahassaṃ”, mil] respectivamente, se realizan por el sutta “nipātanā”. Dos grupos (dvikaṃ) de cien (satassa) –esto es (tad idaṃ hoti)– dvisataṃ (doscientos). Así: tisataṃ (trescientos), catusataṃ (cuatrocientos), pañcasataṃ (quinientos), chasataṃ (seiscientos), sattasataṃ (setecientos), aṭṭhasataṃ (ochocientos), navasataṃ (novecientos), dasasataṃ, sahassaṃ (mil).

394Kaccāyana Sutta. 416Rūpasiddhi Sutta.Yāva taduttari37Uttariṃ (Sī).
[Yāva + taṃ-uttari + dasaguṇitaṃ + ca = 4 voces]

Yāva tāsaṃ saṅkhyānaṃ uttari38Uttariṃ (Sī). dasaguṇitañ ca kātabbaṃ.

Taṃ yathā? Dasassa gaṇanassa dasaguṇitaṃ katvā sataṃ (D. i, 12-3)Dīgha-nikāya · tomo i, página 12-3 hoti, satassa dasaguṇitaṃ katvā sahassaṃ (JA. i, 138)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo i, página 138 hoti, sahassassa dasaguṇitaṃ katvā dasasahassaṃ hoti, dasasahassassa dasaguṇitaṃ katvā satasahassaṃ (D. i, 12-3)Dīgha-nikāya · tomo i, página 12-3 hoti, satasahassassa dasaguṇitaṃ katvā dasasatasahassaṃ hoti, dasasatasahassassa dasaguṇitaṃ katvā koṭi (Khu. iv, 305)Khuddaka-nikāya · tomo iv, página 305 hoti, koṭisatasahassassa sataguṇitaṃ katvā pakoṭi (AA. iii, 329)Aṅguttara-nikāya-aṭṭhakathā · tomo iii, página 329 hoti. Evaṃ sesā pi yojetabbā.

Caggahaṇaṃ visesanatthaṃ.

Y hasta donde llega [la numeración], más allá de aquellos hay multiplicación por diez.
Y hasta donde llega [la numeración], más allá de aquellos números debe hacerse la multiplicación por diez.
¿Como qué? Habiendo multiplicado por diez (dasaguṇitaṃ katvā) el número diez (dasassa gaṇanassa), hay (hoti) cien (sataṃ); habiendo multiplicado por diez (katvā dasaguṇitaṃ) el cien (satassa), hay mil (sahassaṃ); habiendo multiplicado por diez (katvā dasaguṇitaṃ) el mil (sahassassa), hay diez mil (dasasahassaṃ); habiendo multiplicado por diez (katvā dasaguṇitaṃ) el diez mil (dasasahassassa), hay cien mil (satasahassaṃ); habiendo multiplicado por diez (katvā dasaguṇitaṃ) el cien mil (satasahassassa), hay un millón (dasasatasahassaṃ); habiendo multiplicado por diez (katvā dasaguṇitaṃ) el millón (dasasatasahassassa), hay diez millones (koṭi); habiendo multiplicado por cien (sataguṇitaṃ katvā) el cien mil de diez millones (koṭisatasahassa), hay 10¹⁴ (pakoṭi). Así deben formarse también los restantes.
“Ca” tiene el significado de especificación.

37Uttariṃ (Sī).
38Uttariṃ (Sī).
395Kaccāyana Sutta. 417Rūpasiddhi Sutta.Sakanāmehi (833)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sakanāmehi = 1 voz]

Yāsaṃ pana saṅkhyānaṃ aniddiṭṭhanām adheyyānaṃ39Aniddiṭṭhanām adheyyānaṃ rūpāni (Sī). sakehi sakehi nāmehi nippajjante.

Satasahassānaṃ sataṃ koṭi (Khu. iv, 305)Khuddaka-nikāya · tomo iv, página 305, koṭisatasahassānaṃ sataṃ pakoṭi, pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ koṭipakoṭi (AA. iii, 329)Aṅguttara-nikāya-aṭṭhakathā · tomo iii, página 329, koṭipakoṭisatasahassānaṃ sataṃ nahutaṃ (AA. iii, 329)Aṅguttara-nikāya-aṭṭhakathā · tomo iii, página 329, nahutasatasahassānaṃ sataṃ ninnahutaṃ (AA. iii, 329)Aṅguttara-nikāya-aṭṭhakathā · tomo iii, página 329, ninnahutasatasahassānaṃ sataṃ akkhobhiṇī (Khu. vi, 77)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 77, tathā bindhu, abbudaṃ (S. i, 153; A. iii, 396; AA. iii, 329)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Aṅguttara-nikāya-aṭṭhakathā, nirabbudaṃ (S. i, 153; A. iii, 396; AA. iii, 329)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Aṅguttara-nikāya-aṭṭhakathā, ahahaṃ (S. i, 154; A. iii, 396; Khu. i, 381-piṭṭhesu pi passitabbaṃ)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Khuddaka-nikāya, ababaṃ (S. i, 153; A. iii, 396; AA. iii, 329)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Aṅguttara-nikāya-aṭṭhakathā, aṭaṭaṃ (S. i, 154; A. iii, 396; Khu. i, 381-piṭṭhesu pi passitabbaṃ)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Khuddaka-nikāya, sogandhikaṃ (S. i, 154; A. iii, 396; Khu. i, 381-piṭṭhesu pi passitabbaṃ)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Khuddaka-nikāya, uppalaṃ (S. i, 154; A. iii, 396; Khu. i, 381-piṭṭhesu pi passitabbaṃ)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Khuddaka-nikāya, kumudaṃ (S. i, 154; A. iii, 396; Khu. i, 381-piṭṭhesu pi passitabbaṃ)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Khuddaka-nikāya, padumaṃ (S. i, 154; A. iii, 396; Khu. i, 381-piṭṭhesu pi passitabbaṃ)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Khuddaka-nikāya, puṇḍarikaṃ (S. i, 154; A. iii, 396; Khu. i, 381-piṭṭhesu pi passitabbaṃ)Saṃyutta-nikāya · Aṅguttara-nikāya · Khuddaka-nikāya, kathānaṃ, mahākathānaṃ, asaṅkheyyaṃ (JA. i, 36)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo i, página 36.

Por sus propios nombres.
Pero aquellos números cuyos nombres no han sido mostrados se realizan por sus propios nombres.

  1. Satasahassānaṃ sataṃ: koṭi (cien veces cien mil: diez millones, 10⁷).
  2. Koṭisatasahassānaṃ sataṃ: pakoṭi (cien veces cien mil diez millones: 10¹⁴).
  3. Pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ: koṭipakoṭi (cien veces 10¹⁴: 10²¹).
  4. Koṭipakoṭisatasahassānaṃ sataṃ: nahutaṃ (cien veces 10²¹: 10²⁸).
  5. Nahutasatasahassānaṃ sataṃ: ninnahutaṃ (cien veces 10²⁸: 10³⁵).
  6. Ninnahutasatasahassānaṃ sataṃ: akkhobhiṇī (cien veces 10³⁵: 10⁴²).
  7. Así también: akkhobhiṇīsatasahassānaṃ sataṃ: bindhu (cien veces 10⁴²: 10⁴⁹), bindhusatasahassānaṃ sataṃ: abbudaṃ (cien veces 10⁴⁹: 10⁵⁶), abbudasatasahassānaṃ sataṃ: nirabbudaṃ (cien veces 10⁵⁶: 10⁶³), ahahaṃ (10⁷⁰), ababaṃ (10⁷⁷), aṭaṭaṃ (10⁸⁴), sogandhikaṃ (10⁹¹), uppalaṃ (10⁹⁸), kumudaṃ (10¹⁰⁵), padumaṃ (10¹¹²), puṇḍarikaṃ (10¹¹⁹), kathānaṃ (10¹²⁶), mahākathānaṃ (10¹³³), asaṅkheyyaṃ (10¹⁴⁰).

39Aniddiṭṭhanām adheyyānaṃ rūpāni (Sī).
396Kaccāyana Sutta. 363Rūpasiddhi Sutta.Tesaṃ ṇo lopaṃ (834)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tesaṃ + ṇo + lopaṃ = 3 voces]

Tesaṃ paccayānaṃ ṇo lopam apajjate.

Gotamassa apaccaṃ Gotamo (Vin. i, 1)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 1. Evaṃ Vāsiṭṭho (D. i, 225)Dīgha-nikāya · tomo i, página 225, Venateyyo (Khu. v, 204)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 204, ālasyaṃ (A. iii, 364)Aṅguttara-nikāya · tomo iii, página 364, ārogyaṃ (D. i, 69)Dīgha-nikāya · tomo i, página 69.

La ‘ṇ’ de esos se elide.
La ‘ṇ’ de esos sufijos se elide.

  1. Gotamassa apaccaṃ Gotamo (descendiente de Gotama).

Así:

  1. Vāsiṭṭho (el descendiente de Vasiṭṭha).
  2. Venateyyo (el descendiente de Vinatā).
  3. ālasyaṃ (la pereza).
  4. ārogyaṃ (la salud).
397Kaccāyana Sutta. 420Rūpasiddhi Sutta.Vibhāge dhā ca (836)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vibhāge + dhā + ca = 3 voces]

Vibhāgatthe ca dhāpaccayo hoti.

Ekena vibhāgena ekadhā. Evaṃ dvidhā (Khu. vii, 179)Khuddaka-nikāya · tomo vii, página 179, tidhā (DhA. i, 171)Dhammapada-aṭṭhakathā · tomo i, página 171, catudhā (D. iii, 153)Dīgha-nikāya · tomo iii, página 153, pañcadhā (AbhA. i, 385)Abhidhamma-aṭṭhakathā · tomo i, página 385, chadhā.

Ceti kimatthaṃ? Sopaccayo hoti. Suttaso (A. ii, 207)Aṅguttara-nikāya · tomo ii, página 207, byañjanaso (A. i, 479)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 479, padaso (Vin. ii, 25)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 25.

Y [hay] ‘dhā’ en la división.
Y en el significado de división (vibhāga), hay el sufijo ‘dhā’.

  1. Ekena vibhāgena ekadhā (división en uno: de un modo).

Así:

  1. Dvīhi vibhāgena dvidhā (división en dos: de dos modos).
  2. Tīhi vibhāgena tidhā (división en tres: de tres modos).
  3. Catūhi vibhāgena catudhā (división en cuatro: de cuatro modos).
  4. Pañcahi vibhāgena pañcadhā (división en cinco: de cinco modos).
  5. Chahi vibhāgena chadhā (división en seis: de seis modos).

¿Cuál es la finalidad de decir “ca”? [Para incluir que también] hay el sufijo ‘so’.

  1. Suttaso (por sutta), byañjanaso (por letra), padaso (por palabra).
398Kaccāyana Sutta. 421Rūpasiddhi Sutta.Sabbanāmehi pakāravacane tu thā (844)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Sabbanāmehi + pakāravacane + tu + thā = 4 voces]

Sabbanāmehi pakāravacanatthe thāpaccayo hoti.

So pakāro tathā, taṃ pakāraṃ tathā, tena pakārena tathā, tassa pakārassa tathā, tasmā pakārā tathā, tassa pakārassa tathā, tasmiṃ pakāre tathā (M. i, 157; ii, 23)Majjhima-nikāya. Evaṃ yathā (M. i, 157; ii, 23)Majjhima-nikāya, sabbathā (M. ii, 27)Majjhima-nikāya · tomo ii, página 27, aññathā (Vin. i, 116)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 116, itarathā (VinA. i, 230)Vinaya-aṭṭhakathā · tomo i, página 230.

Tuggahaṇaṃ kimatthaṃ? Thatthā40Tatthā (Sad.). paccayo hoti. So pakāro tathatthā.41So viya pakāro tathattā (Sī). Evaṃ yathatthā, sabbathatthā, aññathatthā, itarathatthā.

Pero tras los pronombres, [hay] ‘thā’ en la expresión de modo.
Tras los pronombres (sabbanāma), en el significado de la expresión de modo (pakāravacana), hay el sufijo ‘thā’.

  1. So pakāro tathā (ese modo: así); taṃ pakāraṃ tathā (a ese modo: así); tena pakārena tathā (por ese modo: así); tassa pakārassa tathā (para ese modo: así); tasmā pakārā tathā (desde ese modo: así); tassa pakārassa tathā (de ese modo: así); tasmiṃ pakāre tathā (en ese modo: así).

Así:

  1. yathā (como).
  2. sabbathā (de todos los modos).
  3. aññathā (de otro modo).
  4. itarathā (del otro modo).

¿Cuál es la finalidad de tomar ‘tu’? [Para incluir] el sufijo ‘thatthā’.

  1. So pakāro tathatthā (ese modo). Así: yathatthā, sabbathatthā, aññathatthā, itarathatthā.

40Tatthā (Sad.).
41So viya pakāro tathattā (Sī).
399Kaccāyana Sutta. 422Rūpasiddhi Sutta.Kim-imehi thaṃ (845)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Kiṃ-imehi + thaṃ = 2 voces]

Kiṃ ima icc etehi thaṃpaccayo hoti pakāravacanatthe.

Ko pakāro kathaṃ (Khu. vi, 149)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 149, kaṃ pakāraṃ kathaṃ, kena pakārena kathaṃ, kassa pakārassa kathaṃ, kasmā pakārā kathaṃ, kassa pakārassa kathaṃ, kasmiṃ pakāre kathaṃ (Khu. vi, 149)Khuddaka-nikāya · tomo vi, página 149. Ayaṃ pakāro itthaṃ (D. i, 31)Dīgha-nikāya · tomo i, página 31, imaṃ pakāraṃ itthaṃ, iminā pakārena itthaṃ, imassa pakārassa itthaṃ, imasmā pakārā itthaṃ, imassa pakārassa itthaṃ, imasmiṃ pakāre itthaṃ (D. i, 31)Dīgha-nikāya · tomo i, página 31.

Tras “kim” e “ima”, [hay] ‘thaṃ’.
En el significado de la expresión de modo, tras “kim” (qué) e “ima” (este), hay el sufijo ‘thaṃ’.

  1. Ko pakāro kathaṃ (¿qué modo?: ¿cómo?); kaṃ pakāraṃ kathaṃ (¿qué modo?: ¿cómo?); kena pakārena kathaṃ (¿por qué modo?: ¿cómo?); kassa pakārassa kathaṃ (¿por medio de qué modo?: ¿cómo?); kasmā pakārā kathaṃ (¿desde de qué modo?: ¿cómo?); kassa pakārassa kathaṃ (¿de qué modo?: ¿cómo?); kasmiṃ pakāre kathaṃ (¿en qué modo?: ¿cómo?).
  2. Ayaṃ pakāro itthaṃ (este modo: de este modo); imaṃ pakāraṃ itthaṃ; iminā pakārena itthaṃ; imassa pakārassa itthaṃ; imasmā pakārā itthaṃ; imassa pakārassa itthaṃ; imasmiṃ pakāre itthaṃ.
400Kaccāyana Sutta. 364Rūpasiddhi Sutta.Vuddh’ ādisarassa vā ’saṃyogantassa saṇe ca (847)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Vuddhi + ādisarassa + vā + a-saṃyoga-antassa + saṇe + ca = 6 voces]

Ādisarassa vā asaṃyogantassa ādibyañjanassa vā sarassa vuddhi hoti saṇakārake paccaye pare.

Ābhidhammiko (AbhA. i, 12; JA. i, 234)Abhidhamma-aṭṭhakathā · Jātaka-aṭṭhakathā, Venateyyo (Khu. v, 204)Khuddaka-nikāya · tomo v, página 204, Vāsiṭṭho (Vin ii, 11)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 11, ālasyaṃ (A. iii, 364)Aṅguttara-nikāya · tomo iii, página 364, ārogyaṃ (D. i, 69)Dīgha-nikāya · tomo i, página 69.

Asaṃyogantasse ti kimatthaṃ? Bhaggavo (M. ii, 242; iii, 281; JA. ii, 73)Majjhima-nikāya · Jātaka-aṭṭhakathā, Manteyyo, Kunteyyo.

Y cuando hay [un sufijo] con la ‘ṇ’ [letra indicativa], [hay] fortalecimiento de la vocal inicial que no termina en consonante conjunta.
Cuando sigue un sufijo con la letra [indicativa] ‘ṇ’, hay fortalecimiento de la vocal inicial que no termina en consonante conjunta, o de la vocal de la consonante inicial.

  1. Abhidhammaṃ adhīte: Ābhidhammiko (estudia Abhidhamma: uno que estudia el Abhidhamma).
  2. Vinatāya apaccaṃ: Venateyyo (descendiente de Vinatā).
  3. Vasiṭṭhassa apaccaṃ: Vāsiṭṭho (descendiente de Vasiṭṭha).
  4. Alasassa bhāvo: ālasyaṃ (estado del perezoso: pereza).
  5. Arogassa bhāvo: ārogyaṃ (estado de ausencia de enfermedad: salud).

¿Cuál es la finalidad de decir “asaṃyogantassa” (que no termina en consonante conjunta)? [Para excluir casos como]: Bhaggussa apaccaṃ: Bhaggavo (descendiente de Bhaggu), Mantiyā apaccaṃ: Manteyyo (descendiente de Manti), Kuntiyā apaccaṃ: Kunteyyo (descendiente de Kunti) [donde hay consonante conjunta].

401Kaccāyana Sutta. 375Rūpasiddhi Sutta.Mā y-ūnam āgamo ṭhāne (848)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Mā + i-ū-naṃ + āgamo + ṭhāne = 4 voces]

I u icc etesaṃ ādibhūtānaṃ mā vuddhi hoti, tesu ca e-ovuddhāgamo hoti ṭhāne.

Byākaraṇam adhīte veyyākaraṇiko (D. i, 82; DA. i, 220-Sad. sutta 850)Dīgha-nikāya · Dīgha-nikāya-aṭṭhakathā · Saddanīti, nyāyam adhīte neyyāyiko, Byāvacchassa apaccaṃ Beyyāvaccho,42Byāvacchassa apaccaṃ veyyāvaccho (Sad. sutta 853). Byāvaccassa apaccaṃ veyyāvacco (Sī). dvāre niyutto dovāriko (A. ii, 481-Sad. sutta 854)Aṅguttara-nikāya · Saddanīti.

Que no haya [fortalecimiento] de ‘i’ y ‘u’; en el lugar [apropiado hay] la inserción.43El título de este sutta es el único que Nandisena deja sin traducir («[Sutta has not been translated]»); la traducción española es del IEBH, hecha desde el pāḷi con apoyo en su traducción inglesa de la vutti.
Que no haya fortalecimiento de ‘i’ y ‘u’ cuando están al inicio; y en esos [casos], en el lugar apropiado, hay la inserción de los fortalecimientos ‘e’ y ‘o’.

  1. Byākaraṇam adhīte veyyākaraṇiko (estudia gramática: el gramático).
  2. Nyāyam adhīte neyyāyiko (estudia lógica: el lógico).
  3. Byāvacchassa apaccaṃ Beyyāvaccho (descendiente de Byāvaccha).
  4. Dvāre niyutto dovāriko (dedicado a la puerta: el portero).

42Byāvacchassa apaccaṃ veyyāvaccho (Sad. sutta 853). Byāvaccassa apaccaṃ veyyāvacco (Sī).
43El título de este sutta es el único que Nandisena deja sin traducir («[Sutta has not been translated]»); la traducción española es del IEBH, hecha desde el pāḷi con apoyo en su traducción inglesa de la vutti.
402Kaccāyana Sutta. 377Rūpasiddhi Sutta.Āttañ ca (857)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Āttaṃ + ca = 2 voces]

I u icc etesaṃ āttañ ca hoti, rikārāgamo ca ṭhāne.

Isissa bhāvo ārisyaṃ,44Ārissaṃ (Sī). iṇassa bhāvo āṇyaṃ, usabhassa bhāvo āsabhaṃ (S. i, 265)Saṃyutta-nikāya · tomo i, página 265, ujuno bhāvo ajjavaṃ45Ājjavaṃ (K). Ujuno bhāvo ajjavaṃ, pa, saṃyoge ādirassattaṅ ca (Rū. 380). Sogatamatavasena pana “ujuno bhāvo ajjavo” ti ākāro rassam āpajjati, so ca saddapulliṅgattaṃ yebhuyyena (Sad. 857)SaddanītiSaddanīti. (Traducción de los pasajes del Rūpasiddhi y del Saddanīti: “El estado de lo recto es ajjavaṃ” —etc.—, y ante [consonante] conjunta hay también acortamiento de la [vocal] inicial (Rū. 380). Según la doctrina buddhista (sogata), en “ujuno bhāvo ajjavo” la [vocal] ‘ā’ se acorta, y esa [palabra] es por lo general de género masculino (Sad. 857)SaddanītiSaddanīti.) (A. i, 93)Aṅguttara-nikāya · tomo i, página 93, icc evamādī yojetabbā.

Yūnam iti kimatthaṃ? Apāyesu jāto āpāyiko (Khu. i, 203)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 203.

Ṭhāne ti kimatthaṃ? Vematiko (Vin. iv, 142)Vinaya-piṭaka · tomo iv, página 142, opanayiko,46Opanayiko va opaneyyiko (Sad. 237-piṭṭhe)SaddanītiSaddanīti. opamāyiko, opāyiko (Vin. iii, 57)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 57.

Y [hay] ‘ā’.
Y hay ‘ā’ de ‘i’ y ‘u’, y en el lugar [apropiado] hay la inserción de la [sílaba] ‘ri’.

  1. Isissa bhāvo ārisyaṃ (estado del sabio: sensatez).
  2. Iṇassa bhāvo āṇyaṃ (estado de deuda: endeudamiento).
  3. Usabhassa bhāvo āsabhaṃ (estado del toro: bravura).
  4. Ujuno bhāvo ajjavaṃ (estado de lo recto: rectitud).

Y así deben formarse los demás [casos].

¿Cuál es la finalidad de decir “yūnaṃ” (de ‘i’ y ‘u’)? [Para excluir casos como]: apāyesu jāto āpāyiko (nacido en el infierno), donde no hay ‘i’ ni ‘u’ [iniciales].

¿Cuál es la finalidad de decir “ṭhāne” (en el lugar apropiado)? [Para excluir casos como]: vimatiyā niyutto: vematiko (ocupado con duda: uno que tiene duda), upanaye niyutto: opanayiko (dedicado a acercar), upamāya niyutto: opamāyiko (ocupado con un símil), upāye niyutto: opāyiko (ocupado con un recurso) [donde no es el lugar apropiado].


44Ārissaṃ (Sī).
45Ājjavaṃ (K). Ujuno bhāvo ajjavaṃ, pa, saṃyoge ādirassattaṅ ca (Rū. 380). Sogatamatavasena pana “ujuno bhāvo ajjavo” ti ākāro rassam āpajjati, so ca saddapulliṅgattaṃ yebhuyyena (Sad. 857)Saddanīti. (Traducción de los pasajes del Rūpasiddhi y del Saddanīti: “El estado de lo recto es ajjavaṃ” —etc.—, y ante [consonante] conjunta hay también acortamiento de la [vocal] inicial (Rū. 380). Según la doctrina buddhista (sogata), en “ujuno bhāvo ajjavo” la [vocal] ‘ā’ se acorta, y esa [palabra] es por lo general de género masculino (Sad. 857)Saddanīti.)
46Opanayiko va opaneyyiko (Sad. 237-piṭṭhe)Saddanīti.
403Kaccāyana Sutta. 354Rūpasiddhi Sutta.Kvac’ ādi-majjh’-uttarānaṃ dīgha-rassā paccayesu ca (858)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Kvaci + ādi-majjha-uttarānaṃ + dīgha-rassā + paccayesu + ca = 5 voces]

Kvaci ādi-majjha-uttara icc etesaṃ dīgha-rassā honti paccayesu ca apaccayesu ca.

Ādidīgho tāva: Pākāro, nīvāro, pāsādo, pākaṭo, pātimokkho, pāṭikaṅkho icc evamādi.

Majjhedīgho tāva: Aṅgamāgadhiko, orabbhamāgaviko icc evamādi.

Uttaradīgho tāva: Khantī paramaṃ tapo titikkhā (Khu. i, 41)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 41, Añjanāgiri (JA. vii, 162)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo vii, página 162, Koṭarāvanaṃ, aṅgulī icc evamādi.

Ādirasso tāva: Pageva (M. i, 188)Majjhima-nikāya · tomo i, página 188 icc evamādi.

Majjherasso tāva: Sumedhaso (Khu. i, 17)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 17 suvaṇṇadharehi47Suvaṇṇadharāhi (K). icc evamādi.

Uttararasso tāva: Bhovādi nāma so hoti (Khu. i, 70)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 70, yathābhāvi guṇena so icc evamādi. Aññe pi yathājinavacanānuparodhena yojetabbā.

Caggahaṇena apaccayesu cā ti atthaṃ samucceti.

Y a veces, cuando siguen sufijos, [las vocales] iniciales, medias y finales [se vuelven] largas o cortas.
Cuando siguen sufijos o no siguen sufijos, a veces, las [vocales] iniciales, medias y finales se vuelven largas o cortas.
Primero, alargamiento de la inicial (ādidīgha): pākāro (muro circundante), nīvāro (una clase de grano), pāsādo (mansión), pākaṭo (famoso), pātimokkho, pāṭikaṅkho (algo deseable o esperable), etcétera.
Alargamiento de la media (majjhedīgha): Aṅgamāgadhiko (perteneciente a Aṅga y Magadha), orabbhamāgaviko (cazador de carneros), etcétera.
Alargamiento de la final (uttaradīgha): Khantī paramaṃ tapo titikkhā (la paciencia es la principal práctica ascética), Añjanāgiri (el monte Añjanā), Koṭarāvanaṃ (el bosque Koṭarā), aṅgulī (dedo), etcétera.
Acortamiento de la inicial (ādirassa): pageva (mucho más), etcétera.
Acortamiento de la media (majjherassa): sumedhaso (sabio), suvaṇṇadharehi (con torrentes de oro), etcétera.
Acortamiento de la final (uttararassa): Bhovādi nāma so hoti (él es llamado Bhovādi, un brahmán), yathābhāvi guṇena so (él es [llamado] Yathābhāvi por la virtud), etcétera. Los demás [casos] también deben formarse sin contradecir la palabra del Victorioso.
Al tomar “ca”, se recoge el significado “también sin sufijos (apaccayesu ca)”.

47Suvaṇṇadharāhi (K).
404Kaccāyana Sutta. 370Rūpasiddhi Sutta.Tesu vuddhi-lopāgama-vikāra-viparītādesā ca (859)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[Tesu + vuddhi-lopa-āgama-vikāra-viparīta-ādesā + ca = 3 voces]

Tesu ādi-majjh’-uttaresu yathājinavacanānuparodhena48Jinavacanānuparodhena (Sī). kvaci vuddhi hoti, kvaci lopo hoti, kvaci āgamo hoti, kvaci vikāro hoti, kvaci viparīto hoti, kvaci ādeso hoti.

Ādivuddhi tāva: Ābhidhammiko, Venateyyo icc evamādi.

Majjhevuddhi tāva: Sukhaseyyaṃ, sukhakāri dānaṃ, sukhakāri sīlaṃ icc evamādi.

Uttaravuddhi tāva: Kāliṅgo (JA. iv, 233)Jātaka-aṭṭhakathā · tomo iv, página 233, Māgadhiko (M. i, 287)Majjhima-nikāya · tomo i, página 287, paccakkhadhammā icc evamādi.

Ādilopo tāva: Tālīsaṃ icc evamādi.

Majjhelopo tāva: Kattukāmo (Vin. ii, 82)Vinaya-piṭaka · tomo ii, página 82, kumbhakāraputto (Vin. i, 50)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 50, Vedallaṃ icc evamādi.

Uttaralopo tāva: Bhikkhu, bhikkhunī icc evamādi.

Ādi-āgamo tāva: Vutto Bhagavatā (Khu. i, 195)Khuddaka-nikāya · tomo i, página 195 icc evamādi.

Majjheāgamo tāva: Sa sīlavā, sa paññavā icc evamādi.

Uttara-āgamo tāva: Vedallaṃ (Vin. i, 50)Vinaya-piṭaka · tomo i, página 50 icc evamādi.

Ādivikāro tāva: Ārisyaṃ, āṇyaṃ, āsabhaṃ, ajjavaṃ icc evamādi.

Majjhevikāro tāva: Varārisyaṃ, parārisyaṃ49Varārissaṃ, parārissaṃ (Sī). icc evamādi.

Uttaravikāro tāva: Yāni, tāni, sukhāni icc evamādi.

Ādiviparīto tāva: Uggate sūriye uggacchati icc evamādi.

Majjheviparīto tāva: Samuggacchati, samuggate sūriye icc evamādi.

Uttaraviparīto tāva: Digu, diguṇaṃ50Digu digunaṃ (Sī). (Vin. iii, 402)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 402 icc evamādi.

Ādi-ādeso tāva: Yūnaṃ icc evamādi.

Majjhe-ādeso tāva: Nyāyogā icc evamādi.

Uttara-ādeso tāva: sabbaseyyo, sabbaseṭṭho, cittaṃ icc evamādi. Evaṃ yathājinavacanānuparodhena sabbattha yojetabbā.

Y en esos [lugares hay] fortalecimiento, elisión, inserción, cambio, inversión y sustitución.
En esos [tres lugares] –inicial, medio y final–, sin contradecir la palabra del Victorioso, a veces hay fortalecimiento (vuddhi), a veces elisión (lopa), a veces inserción (āgama), a veces cambio (vikāra), a veces inversión (viparīta) y a veces sustitución (ādesa).
Primero, fortalecimiento inicial: Ābhidhammiko, Venateyyo, etcétera.
Fortalecimiento medio: sukhaseyyaṃ (dormir con comodidad), sukhakāri dānaṃ (la generosidad que causa felicidad), sukhakāri sīlaṃ (la virtud que causa felicidad), etcétera.
Fortalecimiento final: Kāliṅgo (residente de Kaliṅga), Māgadhiko (residente de Magadha), paccakkhadhammā (uno que ha realizado el Dhamma), etcétera.
Elisión inicial: tālīsaṃ (cuarenta), etcétera.
Elisión media: kattukāmo (uno que desea hacer), kumbhakāraputto (el hijo del alfarero), Vedallaṃ, etcétera.
Elisión final: bhikkhu, bhikkhunī, etcétera.
Inserción inicial: vutto Bhagavatā (dicho por el Bienaventurado), etcétera.
Inserción media: sa sīlavā (él es virtuoso), sa paññavā (él es sabio), etcétera.
Inserción final: Vedallaṃ, etcétera.
Cambio inicial: ārisyaṃ (estado del sabio), āṇyaṃ (endeudamiento), āsabhaṃ (bravura), ajjavaṃ (rectitud), etcétera.
Cambio medio: varārisyaṃ (excelente estado de sabio), parārisyaṃ (otro estado de sabio), etcétera.
Cambio final: yāni (esos), tāni (esos), sukhāni (felicidades), etcétera.
Inversión inicial: uggate sūriye uggacchati (cuando el sol ha salido: sale), etcétera.
Inversión media: samuggacchati, samuggate sūriye, etcétera.
Inversión final: digu, diguṇaṃ (de dos capas), etcétera.
Sustitución inicial: yūnaṃ (de ‘i’ y ‘u’), etcétera.
Sustitución media: nyāyogā (esfuerzo constante), etcétera.
Sustitución final: sabbaseyyo (el más noble de todos), sabbaseṭṭho (el mejor de todos), cittaṃ (diversificado/conciencia), etcétera. Así deben formarse en todas partes sin contradecir la palabra del Victorioso.

48Jinavacanānuparodhena (Sī).
49Varārissaṃ, parārissaṃ (Sī).
50Digu digunaṃ (Sī).
405Kaccāyana Sutta. 365Rūpasiddhi Sutta.A-y-uvaṇṇānañ c’ ā-y-o vuddhi (860)Saddanīti-Suttamālā Sutta
[A-yu-vaṇṇānaṃ + ca + āyo + vuddhi = 4 voces]

A iti akāro, i ī iti ivaṇṇo, u ū iti uvaṇṇo, tesaṃ akāra-ivaṇṇ’-uvaṇṇānaṃ ā-e-ovuddhiyo honti yathāsaṅkhyaṃ, ā-ī-ūvuddhi ca.51“Ā-ī-ūvuddhi cā” ti pāṭho sīhaḷapotthake natthi, tatthā pi tattha “oḷumpiko” ti padassa pacchā “a i u iti avuddhi. Abhidhammiko, vinateyyo, uḷumpiko” ti pāṭho atthi. Padarūpasiddhiyam pi “casaddaggahaṇam avuddhi sampiṇḍanatthaṃ, avadhāraṇatthaṃ vā” ti vuttaṃ. (Traducción del pasaje del Padarūpasiddhi: También en el Padarūpasiddhi se dice: “la mención de la palabra ‘ca’ es para recoger (sampiṇḍana) lo no-vuddhi, o para restringir (avadhāraṇa)”.)

Ābhidhammiko, Venateyyo, oḷumpiko.

Pana vuddhiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Uttarapadavuddhibhāvatthaṃ, Aṅgamagadhehi āgatā ti Aṅgamāgadhikā (Vin. iii, 37)Vinaya-piṭaka · tomo iii, página 37. Nigamajanapadesu jātā ti negamajānapadā. Purimajanapadesu jātā ti porimajānapadā.52Purījanapadesu jātā porījānapadā (Sī). Sattāhe niyutto ti sattāhikā.53Sattāhiko (K). Catuvijje niyutto ti cātuvijjikā54Cātuvejjiko (K). icc evamādī yojetabbā.

Vuddhi icc anena kvattho? Vuddhādisarassa vā ’saṃyogantassa saṇe ca.

‘Ā’, ‘e’ y ‘o’ son el fortalecimiento de ‘a’, de ‘i’, ‘ī’ y de ‘u’, ‘ū’.
‘A’ es la letra ‘a’ (akāra); ‘i’ e ‘ī’ son [el par de letras] ‘i’ (ivaṇṇa); ‘u’ y ‘ū’ son [el par de letras] ‘u’ (uvaṇṇa); ‘ā’, ‘e’ y ‘o’ son respectivamente el fortalecimiento (vuddhi) de la letra ‘a’, de [el par de letras] ‘i’ y de [el par de letras] ‘u’; y también ‘ā’, ‘ī’ y ‘ū’ son fortalecimiento.

  1. Ābhidhammiko, Venateyyo, oḷumpiko.

¿Y cuál es la finalidad de tomar “vuddhi” [de nuevo]? Para que haya fortalecimiento del miembro final de la palabra.

  1. Aṅgamagadhehi āgatā ti Aṅgamāgadhikā (venidos de Aṅga y Magadha).
  2. Nigamajanapadesu jātā ti negamajānapadā (nacidos en los distritos del pueblo de mercado).
  3. Purimajanapadesu jātā ti porimajānapadā (nacidos en los distritos orientales).
  4. Sattāhe niyutto ti sattāhikā (ocupados durante siete días).
  5. Catuvijje niyutto ti cātuvijjikā (dedicados a las cuatro ciencias).

Y así deben formarse los demás [casos].

¿Cuál es la utilidad del nombre “vuddhi”? [Para emplearlo en suttas como] “Vuddhādisarassa vā ’saṃyogantassa saṇe ca” (§400).

la octava sección del capítulo de nombres

51“Ā-ī-ūvuddhi cā” ti pāṭho sīhaḷapotthake natthi, tatthā pi tattha “oḷumpiko” ti padassa pacchā “a i u iti avuddhi. Abhidhammiko, vinateyyo, uḷumpiko” ti pāṭho atthi. Padarūpasiddhiyam pi “casaddaggahaṇam avuddhi sampiṇḍanatthaṃ, avadhāraṇatthaṃ vā” ti vuttaṃ. (Traducción del pasaje del Padarūpasiddhi: También en el Padarūpasiddhi se dice: “la mención de la palabra ‘ca’ es para recoger (sampiṇḍana) lo no-vuddhi, o para restringir (avadhāraṇa)”.)
52Purījanapadesu jātā porījānapadā (Sī).
53Sattāhiko (K).
54Cātuvejjiko (K).
Iti nāma-kappe taddhita-kappo aṭṭhamo kaṇḍo
Así termina el capítulo de derivados secundarios,
Taddhita-kappo niṭṭhito
Fin del capítulo de derivados secundarios