Kaccāyana-Byākaraṇaṃ · capítulo 5 de 8
Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko
[Hay] ‘ṇika’ [en estos significados]: mezclado con eso, cruza con eso, va con eso, transporta con eso.
- Kaccāyana 350
- Rūpasiddhi 373
- Saddanīti 764
- Taddhita-Kappa · Aṭṭhama-Kaṇḍa
Texto y traducción
Leer en el capítulo →350. 373. Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko (764)
Yena vā saṃsaṭṭhaṃ, yena vā tarati, yena vā carati, yena vā vahati icc etesv atthesu ṇikapaccayo hoti vā.
Tilena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ telikaṃ, tilena saṃsaṭṭhaṃ vā. Evaṃ goḷikaṃ, ghātikaṃ.
Nāvāya taratī ti nāviko (Khu. vi, 79), nāvāya tarati vā. Evaṃ oḷumpiko.
Sakaṭena caratī ti sākaṭiko (S. i, 56), sakaṭena carati vā. Evaṃ pattiko (D. i, 47), daṇḍiko, dhammiko (D. i, 80; M. ii, 262; Khu. ii, 273), pādiko.
Sīsena vahatī ti sīsiko, sīsena vahati vā. Aṃsena vahatī ti aṃsiko, aṃsena vahati vā. Evaṃ khandhiko, aṅguliko.
Vā ti vikappanatthena aññesu pi ṇikapaccayo hoti. Rājagahe vasatī ti rājagahiko, rājagahe vasati vā. Rājagahe jāto rājagahiko, rājagahe jāto vā. Evaṃ māgadhiko (M. i, 287), sāvatthiko, kapilavatthiko, pāṭaliputtiko, vesāliko (Vin. i, 27; A. iii, 47).
- Tilena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ: telikaṃ (comida mezclada con semillas de sésamo).
- Guḷena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ: goḷikaṃ (comida mezclada con melaza).
- Ghatena saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ: ghātikaṃ (comida mezclada con mantequilla clarificada).
- Nāvāya taratī ti nāviko (cruza con el barco: navegante).
- Uḷumpena taratī ti oḷumpiko (cruza con la balsa: balsero).
- Sakaṭena caratī ti sākaṭiko (va con la carreta: carretero).
- Pattena caratī ti pattiko (va a pie: peatón).
- Daṇḍena caratī ti daṇḍiko (va con el bastón: bastonero).
- Dhammena caratī ti dhammiko (vive conforme al Dhamma: honesto).
- Padena caratī ti pādiko (va a pie: peatón).
- Sīsena vahatī ti sīsiko (transporta con la cabeza: portador).
- Aṃsena vahatī ti aṃsiko (transporta con el hombro: hombreador).
- Khandhena vahatī ti khandhiko (transporta con el hombro: hombreador).
- Aṅgulīhi vahatī ti aṅguliko (transporta con los dedos).
“Vā” tiene el significado de “alternativa” (vikappana); también en otros [significados] hay el sufijo ‘ṇika’.
- Rājagahe vasatī ti rājagahiko (vive en Rājagaha: residente de Rājagaha).
- Rājagahe jāto rājagahiko (nacido en Rājagaha).
Así:
- māgadhiko (residente de Magadha).
- sāvatthiko (residente de Sāvatthī).
- kapilavatthiko (residente de Kapilavatthu).
- pāṭaliputtiko (residente de Pāṭaliputta).
- vesāliko (residente de Vesālī).
Sin las notas al pie: están en la tarjeta del capítulo.
Borradores
- Clasificación del sutta → borrador
- Análisis según Visuddhāyuṃ → borrador
Preguntar sobre §350
La pregunta se hace desde el análisis según Visuddhāyuṃ (borrador): responde con la fila de este sutta y las fuentes del proyecto. Es para estudiantes inscritos y pide iniciar sesión.
Edición del texto en pāḷi y traducción al español por Bhikkhu Nandisena. Este material puede ser reproducido para uso personal y distribuido de forma gratuita. Copyright © 2026 Instituto de Estudios Buddhistas Hispano (IEBH). Publicado bajo licencia CC BY-NC-ND 4.0 · DOI 10.5281/zenodo.21948010.