Kaccāyana-Byākaraṇaṃ · capítulo 5 de 8
Tam adhīte tena-katādi sannidhāna-niyoga-sippa-bhaṇḍa-jīvikatthesu ca
Y [hay ‘ṇika’ en los significados de] “estudia eso”, “hecho con eso”, etc., en el significado de ubicación, ocupación, habilidad, mercancía y sustento.
- Kaccāyana 351
- Rūpasiddhi 374
- Saddanīti 764
- Taddhita-Kappa · Aṭṭhama-Kaṇḍa
Texto y traducción
Leer en el capítulo →351. 374. Tam adhīte tena-katādi sannidhāna-niyoga-sippa-bhaṇḍa-jīvikatthesu ca (764)
Tam adhīte, tena katādi-atthe, tamhi sannidhānā, tattha niyutto, tam assa sippaṃ, tam assa bhaṇḍaṃ, tam assa jīvikaṃ icc etesv atthesu ca ṇikapaccayo hoti vā.
Vinayam adhīte Venayiko (Vin. i, 3), Vinayam adhīte vā. Evaṃ Suttantiko (Vin. i, 244), Ābhidhammiko (AbhA. i, 12), Veyyākaraṇiko.
Kāyena kataṃ kammaṃ kāyikaṃ (Abh. ii, 255), kāyena kataṃ kammaṃ vā. Evaṃ vācasikaṃ (Abh. ii, 255), mānasikaṃ.
Sarīre sannidhānā vedanā sārīrikā (M. i, 13, 300), sarīre sannidhānā vā. Evaṃ mānasikā.
Dvāre niyutto dovāriko (Khu. iii, 351), dvāre niyutto vā. Evaṃ bhaṇḍāgāriko (VinA. i, 310), nāgariko, nāvakammiko.
Vīṇā assa sippaṃ veṇiko, vīṇā assa sippaṃ vā. Evaṃ pāṇaviko, modiṅgiko, vaṃsiko.
Gandho assa bhaṇḍaṃ gandhiko (Khu. iii, 421), gandho assa bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ teliko (Khu. iii, 421), goḷiko.
Urabbhaṃ hantvā jīvatī ti orabbhiko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267), urabbhaṃ hantvā jīvati vā. Magaṃ hantvā jīvatī ti māgaviko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267), magaṃ hantvā jīvati vā. Evaṃ sokariko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267), sākuṇiko (M. ii, 6; A. i, 528; ii, 267).
Ādiggahaṇena aññatthā pi ṇikapaccayo yojetabbo. Jālena hato jāliko, jālena hato vā.
Suttena bandho suttiko, suttena bandho vā.
Cāpo assa āvudho cāpiko, cāpo assa āvudho vā. Evaṃ tomariko, muggariko, mosaliko.
Vāto assa ābādho vātiko, vāto assa ābādho vā. Evaṃ semhiko, pittiko.
Buddhe pasanno buddhiko, buddhe pasanno vā. Evaṃ dhammiko (Khu. i, 25), saṃghiko.
Buddhassa santakaṃ buddhikaṃ, buddhassa santakaṃ vā. Evaṃ dhammikaṃ, saṃghikaṃ (Vin. ii, 58, 202).
Vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vatthikaṃ, vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ kumbhikaṃ, phālikaṃ, kiṃkaṇikaṃ, sovaṇṇikaṃ.
Kumbho assa parimāṇaṃ kumbhikaṃ, kumbho assa parimāṇaṃ vā.
Kumbhassa rāsi kumbhikaṃ, kumbhassa rāsi vā.
Kumbhaṃ arahatī ti kumbhiko, kumbhaṃ arahati vā.
Akkhena dibbatī ti akkhiko, akkhena dibbati vā. Evaṃ sālākiko, tindukiko ambaphaliko, kapiṭṭhaphaliko, nāḷikeriko icc evamādi.
- Vinayam adhīte: Venayiko (estudia el Vinaya: especialista en el Vinaya).
- Así: Suttantaṃ adhīte: Suttantiko (estudia el Suttanta: especialista en el Suttanta), Abhidhammaṃ adhīte: Ābhidhammiko (estudia el Abhidhamma: especialista en el Abhidhamma), Byākaraṇaṃ adhīte: Veyyākaraṇiko (estudia gramática: gramático).
- Kāyena kataṃ kammaṃ: kāyikaṃ (acción hecha con el cuerpo: corporal). Así: vācāya kataṃ kammaṃ: vācasikaṃ (acción hecha con el lenguaje: verbal), manasā kataṃ kammaṃ: mānasikaṃ (acción hecha con la mente: mental).
- Sarīre sannidhānā vedanā: sārīrikā (sensación ubicada en el cuerpo: corporal). Así: manasi sannidhānā vedanā: mānasikā (mental).
- Dvāre niyutto: dovāriko (ocupado en la puerta: portero). Así: bhaṇḍāgāre niyutto: bhaṇḍāgāriko (ocupado en la tesorería: tesorero), nagare niyutto: nāgariko (ocupado en la ciudad: alcalde/ciudadano), navakamme niyutto: nāvakammiko (ocupado en obras nuevas).
- Vīṇā assa sippaṃ: veṇiko (su habilidad es el laúd: laudista). Así: paṇavo assa sippaṃ: pāṇaviko (su habilidad es el tambor: tamborilero), mudiṅgo assa sippaṃ: modiṅgiko (su habilidad es el tambor pequeño: tamborilero), vaṃso assa sippaṃ: vaṃsiko (su habilidad es la flauta: flautista).
- Gandho assa bhaṇḍaṃ: gandhiko (su mercancía es el perfume: perfumista). Así: telaṃ assa bhaṇḍaṃ: teliko (su mercancía es el aceite: vendedor de aceite), guḷo assa bhaṇḍaṃ: goḷiko (su mercancía es la melaza: vendedor de melaza).
- Urabbhaṃ hantvā jīvatī ti orabbhiko (vive de matar carneros: carnicero de ovinos).
- Magaṃ hantvā jīvatī ti māgaviko (vive de matar animales salvajes: cazador).
- Así: sūkaraṃ hantvā jīvatī ti sokariko (vive de matar cerdos: carnicero de cerdos), sakuṇaṃ hantvā jīvatī ti sākuṇiko (vive de matar aves: cazador de aves).
Al tomar ‘ādi’, el sufijo ‘ṇika’ se puede emplear también en otros significados.
- Jālena hato: jāliko (matado con red).
- Suttena bandho: suttiko (atrapado con cuerda).
- Cāpo assa āvudho: cāpiko (su arma es el arco: arquero). Así: tomaro assa āvudho: tomariko (su arma es lanza: lancero), muggaro assa āvudho: muggariko (su arma es la maza: macero), musalo assa āvudho: mosaliko (su arma es el mortero).
- Vāto assa ābādho: vātiko (su enfermedad es el aire). Así: semhaṃ assa ābādho: semhiko (su enfermedad es la flema), pittaṃ assa ābādho: pittiko (su enfermedad es la bilis).
- Buddhe pasanno: buddhiko (tiene fe en el Buddha). Así: Dhamme pasanno: dhammiko (tiene fe en el Dhamma), Saṃghe pasanno: saṃghiko (tiene fe en el Saṃgha).
- Buddhassa santakaṃ: buddhikaṃ (propiedad del Buddha). Así: Dhammassa santakaṃ: dhammikaṃ (propiedad del Dhamma), Saṃghassa santakaṃ: saṃghikaṃ (propiedad del Saṃgha).
- Vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ: vatthikaṃ (mercancía comprada con tela). Así: kumbhena kītaṃ bhaṇḍaṃ: kumbhikaṃ (mercancía comprada con una vasija de agua), phalena kītaṃ bhaṇḍaṃ: phālikaṃ (mercancía comprada con fruta), kiṃkaṇena kītaṃ bhaṇḍaṃ: kiṃkaṇikaṃ (mercancía comprada con una especie de campana), suvaṇṇena kītaṃ bhaṇḍaṃ: sovaṇṇikaṃ (mercancía comprada con oro).
- Kumbho assa parimāṇaṃ: kumbhikaṃ (su medida es un kumbha).
- Kumbhassa rāsi: kumbhikaṃ (pila de vasijas de agua).
- Kumbhaṃ arahatī ti kumbhiko (aquello que vale un kumbha).
- Akkhena dibbatī ti akkhiko (el que juega con dados: el jugador de dados). Así: salākena dibbatī ti sālākiko (el que juega con varillas de bambú), tindukena dibbatī ti tindukiko (el que juega con [frutos del árbol] tinduka), ambaphalena dibbatī ti ambaphaliko (el que juega con mangos), kapiṭṭhaphalena dibbatī ti kapiṭṭhaphaliko (el que juega con frutos del árbol kapiṭṭha), nāḷikerena dibbatī ti nāḷikeriko (el que juega con cocos), etcétera.
Sin las notas al pie: están en la tarjeta del capítulo.
Borradores
- Clasificación del sutta → borrador
- Análisis según Visuddhāyuṃ → borrador
Preguntar sobre §351
La pregunta se hace desde el análisis según Visuddhāyuṃ (borrador): responde con la fila de este sutta y las fuentes del proyecto. Es para estudiantes inscritos y pide iniciar sesión.
Edición del texto en pāḷi y traducción al español por Bhikkhu Nandisena. Este material puede ser reproducido para uso personal y distribuido de forma gratuita. Copyright © 2026 Instituto de Estudios Buddhistas Hispano (IEBH). Publicado bajo licencia CC BY-NC-ND 4.0 · DOI 10.5281/zenodo.21948010.