Gramáticas Pāḷi
EN

Kaccāyana-Byākaraṇaṃ · capítulo 1 de 8

§35

Ya-va-ma-da-na-ta-ra-lā c’ āgamā

Y las inserciones ‘y’, ‘v’, ‘m’, ‘d’, ‘n’, ‘t’, ‘r’ y ‘l’.

Texto y traducción

Leer en el capítulo →

35. 34. Ya-va-ma-da-na-ta-ra-lā c’ āgamā (56)

[Ya-va-ma-da-na-ta-ra-lā + ca + āgamā = 3 voces]

Sare pare yakāro vakāro makāro dakāro nakāro takāro rakāro lakāro ime āgamā (letra insertada) honti vā.

Na-y-imassa vijjā (Khu. v, 74), yatha-y-idaṃ cittaṃ (A. i, 4). Migī bhantā-v-udikkhati (Khu. vi, 40), sittā te lahu-m-essati (Khu. i, 66), asittā te garu-m-essati. Asso bhadro kasā-m-iva (Khu. i, 34), samma-d-aññā vimuttānaṃ (Khu. i, 21). Manasā-d-aññā vimuttānaṃ, atta-d-attham abhiññāya (Khu. i, 38). Ciraṃ-n-āyati, ito-n-āyati. Yasmā-t-iha bhikkhave, tasmā-t-iha bhikkhave (S. i, 267), ajja-t-agge (D. i, 80) pāṇupetaṃ. Sabbhi-r-eva samāsetha (S. i, 16), āragge-r-iva sāsapo (Khu. i, 71), sāsapo-r-iva āraggā (Khu. i, 71). Cha-ḷ-abhiññā (Khu. iv, 322), sa-ḷ-āyatanaṃ (Vin. iii, 1).

Vā ti kasmā? Evaṃ mahiddhiyā esā, akkocchi maṃ avadhi maṃ (Khu. i, 13), ajini maṃ ahāsi me (Khu. i, 13), ajeyyo anugāmiko (Khu. i, 10).

Caggahaṇena idh’ eva makārassa pakāro hoti. Cirappavāsiṃ purisaṃ (Khu. i, 45).

Kakārassa ca dakāro hoti. Sadatthapasuto siyā (Khu. i, 38).

Dakārassa ca takāro hoti. Sugato (Vin. i, 1).

Y las inserciones ‘y’, ‘v’, ‘m’, ‘d’, ‘n’, ‘t’, ‘r’ y ‘l’.
Cuando una vocal sigue, opcionalmente, estas letras se insertan: y’, ‘v’, ‘m’, ‘d’, ‘n’, ‘t’, ‘r’ y ‘l’.
Ejemplos: “Na-y-imassa vijjā”, “yatha-y-idaṃ cittaṃ”, “migī bhantā-v-udikkhati”, “sittā te lahu-m-essati”, “asittā te garu-m-essati”, “asso bhadro kasā-m-iva”, “samma-d-aññā vimuttānaṃ”, “manasā-d-aññā vimuttānaṃ”, “atta-d-attham abhiññāya”, “ciraṃ-n-āyati”, “ito-n-āyati”, “yasmā-t-iha bhikkhave”, “tasmā-t-iha bhikkhave”, “ajja-t-agge pāṇupetaṃ”, “sabbhi-r-eva samāsetha”, “āragge-r-iva sāsapo”, “sāsapo-r-iva āraggā”, “cha-ḷ-abhiññā”, “sa-ḷ-āyatanaṃ”.

Na-y-imassa: na imassa; na y imassa (§35); nayimassa (§11); na-y-imassa (EM).

Yatha-y-idaṃ: yathā idaṃ; yathā y idaṃ (§35); yatha y idaṃ (§26); yathayidaṃ (§11); yatha-y-idaṃ (EM).

Bhantā-v-udikkhati, lahu-m-essati, garu-m-essati, kasā-m-iva: la formación es similar a los anteriores.

Samma-d-aññā: sammā aññā; sammā d aññā (§35); samma d aññā (§26); sammadaññā (§11); samma-d-aññā (EM).

Manasā-d-aññā, atta-d-attham, ciraṃ-n-āyati, ito-n-āyati, yasmā-t-iha, tasmā-t-iha, ajja-t-agge, sabbhi-r-eva, āragge-r-iva, sāsapo-r-iva, cha-ḷ-abhiññā, sa-ḷ-āyatanaṃ: la formación es similar.

¿Por qué se dice “opcionalmente”? [Para evitar la aplicación de esta regla en los siguientes ejemplos] “Evaṃ mahiddhiyā esā”, “akkocchi maṃ avadhi maṃ”, “ajini maṃ ahāsi me”, “ajeyyo anugāmiko”.

Mahiddhiyā esā. En este y en los siguientes ejemplos no hay inserción.

Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me.

Ajeyyo anugāmiko.

Extensión por “ca” (acumulación): Por la fuerza de “ca”, hay además las siguientes sustituciones: ‘p’ por ‘m’, ‘d’ por ‘k’ y ‘t’ por ‘d’.

Cirappavāsiṃ: ciraṃ pavāsiṃ; ciram pavāsiṃ (§31); cirap pavāsiṃ (“ca” en §35); cirappavāsiṃ (§11).

Sadatthapasuto: saka atthapasuto; sak a atthapasuto (§10); sak atthapasuto (§12); sad atthapasuto (“ca” en §35); sadatthapasuto (§11).

Sugato: sugado; sugato (“ca” en §35).

Sin las notas al pie: están en la tarjeta del capítulo.

Dónde se cita

Borradores

Preguntar sobre §35

La pregunta se hace desde el análisis según Visuddhāyuṃ (borrador): responde con la fila de este sutta y las fuentes del proyecto. Es para estudiantes inscritos y pide iniciar sesión.

Preguntar sobre §35 →

Edición del texto en pāḷi y traducción al español por Bhikkhu Nandisena. Este material puede ser reproducido para uso personal y distribuido de forma gratuita. Copyright © 2026 Instituto de Estudios Buddhistas Hispano (IEBH). Publicado bajo licencia CC BY-NC-ND 4.0 · DOI 10.5281/zenodo.21948010.