Gramáticas Pāḷi
EN

Kaccāyana-Byākaraṇaṃ · capítulo 3 de 8

§272

Dhātu-nāmānam upasaggayogādīsv api ca

[Cuando hay conexión con] raíces y nombres, y cuando hay conexión con prefijos y otros, también [hay ablativo].

Texto y traducción

Leer en el capítulo →

272. 309. Dhātu-nāmānam upasaggayogādīsv api ca (558, 568)

[Dhātu-nāmānaṃ + upasaggayogādīsu + api + ca = 4 voces]

Dhātu-nāmānaṃ payoge ca upasaggayogādīsv api ca taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

Dhātūnaṃ payoge tāva ji icc etassa dhātussa parāpubbassa payoge yo asaho, so apādānasañño hoti.

Taṃ yathā? Buddhasmā parājenti aññatitthiyā.

Bhū icc etassa dhātussa papubbassa payoge yato acchinnappabhavo, so apādānasañño hoti.

Taṃ yathā? Himavatā pabhavanti pañca mahānadiyo (MA. iii, 26); Anavatattamhā pabhavanti mahāsarā; Aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo.

Nāmappayoge pi taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

Taṃ yathā? Urasmā jāto putto; bhūmito niggato raso; ubhato sujāto putto mātito ca pitito ca (D. i, 106, 113).

Upasaggayoge taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

Taṃ yathā? Apasālāya āyanti vāṇijā; ābrahmalokā saddo abbhuggacchati (Vin. i, 21); upari pabbatā devo vassati; buddhasmā pati Sāriputto dhammadesanāya bhikkhū ālapati temāsaṃ; ghatam assa telasmā pati dadāti; uppalam assa padumasmā pati dadāti; kanakam assa hiraññasmā pati dadāti.

Ādiggahaṇena kārakamajjhe pi pañcamīvibhatti hoti. Ito pakkhasmā vijjhati migaṃ luddako; (ito) kosā vijjhati kuñjaraṃ; (ito) māsasmā bhuñjati bhojanaṃ.

Apiggahaṇena nipātapayoge pi pañcamīvibhatti hoti dutiyā ca tatiyā ca. Rahitā mātujā puññaṃ katvā dānaṃ deti, rahitā mātujaṃ, rahitā mātujena vā. Rite saddhammā kuto sukhaṃ labhati, rite saddhammaṃ, rite saddhammena vā. Te bhikkhū nānā kulā pabbajitā (Vin. i, 9). Vinā saddhammā natth’ añño koci nātho loke vijjati, vinā saddhammaṃ, vinā saddhammena vā; vinā buddhasmā, vinā buddhaṃ, vinā buddhena vā.

Caggahaṇena aññatthā pi pañcamīvibhatti hoti. Yato ’haṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto (M. ii, 306). Yato sarāmi attānaṃ (Khu. vi, 175); yato patto ’smi viññutaṃ (Khu. vi, 175); yatv ādhikaraṇam enaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāsaveyyuṃ (D. i, 66; S. ii, 384).

[Cuando hay conexión con] raíces y nombres, y cuando hay conexión con prefijos y otros, también [hay ablativo].
Cuando hay conexión con raíces y nombres, y cuando hay conexión con prefijos y otros, ese caso también recibe el nombre “ablativo”.
Primero, cuando hay conexión con raíces: en conexión con la raíz ‘ji’ precedida de ‘parā’, aquello que no puede ser vencido recibe el nombre “ablativo”.

¿Cómo qué?

  1. Buddhasmā parājenti aññatitthiyā (los adherentes de otros maestros fueron vencidos por el Buddha).

En conexión con la raíz ‘bhū’ precedida de ‘pa’, aquello desde lo cual hay un fluir ininterrumpido recibe el nombre “ablativo”.

¿Cómo qué?

  1. Himavatā pabhavanti pañca mahānadiyo (los cinco grandes ríos se originan en los Himalayas).
  2. Anavatattamhā pabhavanti mahāsarā (los grandes lagos se originan en el [lago] Anavatatta).
  3. Aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo (los ríos pequeños se originan en el [río] Aciravatī).

También en conexión con nombres, ese caso recibe el nombre “ablativo”.

¿Cómo qué?

  1. Urasmā jāto putto (un hijo nacido del pecho).
  2. Bhūmito niggato raso (la esencia sale de la tierra).
  3. Ubhato sujāto putto mātito ca pitito ca (un hijo bien nacido de ambos, de la madre y del padre).

En conexión con prefijos, ese caso recibe el nombre “ablativo”.

¿Cómo qué?

  1. Apasālāya āyanti vāṇijā (los mercaderes van evitando la sala [de aduanas]).
  2. Ābrahmalokā saddo abbhuggacchati (el sonido se propaga hasta el mundo de Brahmā).
  3. Upari pabbatā devo vassati (la lluvia cae sobre la colina).
  4. Buddhasmā pati Sāriputto dhammadesanāya bhikkhū ālapati temāsaṃ (en sustitución del Buddha, Sāriputta convoca a los bhikkhus para la predicación del Dhamma durante tres meses).
  5. Ghatam assa telasmā pati dadāti ([él] le da mantequilla en lugar de aceite).
  6. Uppalam assa padumasmā pati dadāti ([él] le da un lirio en lugar de un loto).
  7. Kanakam assa hiraññasmā pati dadāti ([él] le da oro en lugar de plata).

Al tomar “ādi”, hay también la quinta inflexión en medio de los casos.

  1. Ito pakkhasmā vijjhati migaṃ luddako (el cazador hiere [herirá] al ciervo dentro de quince días).
  2. (Ito) kosā vijjhati kuñjaraṃ ([él] hiere al elefante a un kosa de aquí).
  3. (Ito) māsasmā bhuñjati bhojanaṃ ([él] come la comida dentro de un mes).

Al tomar “api”, hay también la quinta inflexión en conexión con partículas, y también la segunda y la tercera [inflexión].

  1. Rahitā mātujā puññaṃ katvā dānaṃ deti (sin un hijo, habiendo hecho mérito, [él] da); rahitā mātujaṃ, rahitā mātujena vā.
  2. Rite saddhammā kuto sukhaṃ labhati (sin el buen Dhamma, ¿dónde [uno] puede obtener la felicidad?); rite saddhammaṃ, rite saddhammena vā.
  3. Te bhikkhū nānā kulā pabbajitā (esos bhikkhus abandonaron el hogar desde diversas familias).
  4. Vinā saddhammā natth’ añño koci nātho loke vijjati (sin el buen Dhamma, no existe en el mundo ningún otro refugio); vinā saddhammaṃ, vinā saddhammena vā; vinā buddhasmā, vinā buddhaṃ, vinā buddhena vā.

Al tomar “ca”, hay también la quinta inflexión en otros significados.

  1. Yato ’haṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto (hermana, desde que nací con el nacimiento Noble).
  2. Yato sarāmi attānaṃ (desde que tengo memoria de mí mismo).
  3. Yato patto ’smi viññutaṃ (desde que llegué al uso de razón).
  4. Yatv ādhikaraṇam enaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāsaveyyuṃ (por esa razón, los dhammas malos y perjudiciales, la codicia y la aflicción, atormentan [al bhikkhu] que mora sin contención en la facultad del ojo).

Sin las notas al pie: están en la tarjeta del capítulo.

Dónde se cita

Borradores

Preguntar sobre §272

La pregunta se hace desde el análisis según Visuddhāyuṃ (borrador): responde con la fila de este sutta y las fuentes del proyecto. Es para estudiantes inscritos y pide iniciar sesión.

Preguntar sobre §272 →

Edición del texto en pāḷi y traducción al español por Bhikkhu Nandisena. Este material puede ser reproducido para uso personal y distribuido de forma gratuita. Copyright © 2026 Instituto de Estudios Buddhistas Hispano (IEBH). Publicado bajo licencia CC BY-NC-ND 4.0 · DOI 10.5281/zenodo.21948010.