Gramáticas Pāḷi
EN

Kaccāyana-Byākaraṇaṃ · capítulo 1 de 8

§20

Do dhassa ca

Y, ‘da’ de ‘dha’.

Texto y traducción

Leer en el capítulo →

20. 27. Do dhassa ca (50)

[Do + dhassa + ca = 3 voces]

Dha icc etassa sare pare kvaci (a veces) dakārādeso hoti.

Ekam idāhaṃ bhikkhave samayaṃ (M. i, 401).

Kvacī ti kasmā? Idh’ eva maraṇaṃ bhavissati (Vin. i, 15).

Y, ‘da’ de ‘dha’.
Cuando sigue una vocal, a veces, “dha” también es sustituido por ‘da’.
Ejemplo: “Ekam idāhaṃ bhikkhave samayaṃ”.
Idāhaṃ
  1. idha ahaṃ
  2. idh a ahaṃ (§10)
  3. idh ahaṃ (§12)
  4. ida ahaṃ (§20)
  5. id a ahaṃ (§10)
  6. id ahaṃ (§12)
  7. id āhaṃ (§15)
  8. idāhaṃ (§11)

¿Por qué se dice “a veces”? [Para evitar la aplicación de esta regla en el siguiente ejemplo] “Idh’ eva maraṇaṃ bhavissati”.

Idh’ eva
  1. idha eva
  2. idh a eva (§10)
  3. idh eva (§12)
  4. idheva (§11)
  5. idh' eva (EM)
Extensión por “ca” (acumulación):

Caggahaṇena dhakārassa hakārādeso hoti. Sāhu dassanam ariyānaṃ (Khu. i, 34).

Por la fuerza de “ca”, hay también sustitución de ‘dha’ por ‘ha’, [como en] “sāhu dassanam ariyānaṃ”.

Sāhu
  1. sādhu
  2. sā dhu (§10)
  3. sāhu (§20)
Extensión por división del sutta (Suttavibhāgena):

Suttavibhāgena bahudhā siyā: To dassa, yathā? Sugato (Vin. i, 1). Ṭo tassa, yathā? Dukkaṭaṃ (Vin. v, 262). Dho tassa, yathā? Gandhabbo (M. i, 332). Tro ttassa, yathā? Atrajo (Vin. iii, 428). Ko gassa, yathā? Kulūpako (Vin. i, 192). Lo rassa, yathā? Mahāsālo (D. ii, 121). Jo yassa, yathā? Gavajo (Khu. v, 283). Bbo vvassa, yathā? Kubbato (Khu. v, 95). Ko yassa, yathā? Sake (Khu. vi, 325). Yo jassa, yathā? Niyaṃ puttaṃ (Khu. i, 11, 301). Ko tassa, yathā? Niyako. Cco ttassa, yathā? Bhacco. Pho passa, yathā? Nipphatti. Kho kassa, yathā? Nikkhamati. Icc evamādī yojetabbā.

Dividiendo el sutta [en reglas similares], podría haber numerosas aplicaciones: ‘d’ cambia a ‘t’, como en “Sugato” (Sugado → Sugato); ‘t’ a ‘ṭ’, como en “dukkaṭaṃ” (dukkataṃ → dukkaṭaṃ); ‘t’ a ‘dh’, como en “gandhabbo” (gantabbo → gandhabbo); ‘tt’ a ‘tr’, como en “atrajo” (attajo → atrajo); ‘g’ a ‘k’, como en “kulūpako” (kulūpago → kulūpako); ‘r’ a ‘l’, como en “mahāsālo” (mahāsāro → mahāsālo); ‘y’ a ‘j’, como en “gavajo” (gavayo → gavajo); ‘vv’ a ‘bb’, como en “kubbato” (kuvvato → kubbato); ‘y’ a ‘k’, como en “sake” (saye → sake); ‘j’ a ‘y’, como en “niyaṃ” (nijaṃ → niyaṃ); ‘t’ a ‘k’, como en “niyako” (niyato → niyako); ‘tt’ a ‘cc’, como en “bhacco” (bhatto → bhacco); ‘p’ a ‘ph’, como en “nipphatti” (nippatti → nipphatti); ‘k’ a ‘kh’, como en “nikkhamati” (nikkamati → nikkhamati). Deben formarse otros ejemplos similares a estos.

Sin las notas al pie: están en la tarjeta del capítulo.

Dónde se cita

Borradores

Preguntar sobre §20

La pregunta se hace desde el análisis según Visuddhāyuṃ (borrador): responde con la fila de este sutta y las fuentes del proyecto. Es para estudiantes inscritos y pide iniciar sesión.

Preguntar sobre §20 →

Edición del texto en pāḷi y traducción al español por Bhikkhu Nandisena. Este material puede ser reproducido para uso personal y distribuido de forma gratuita. Copyright © 2026 Instituto de Estudios Buddhistas Hispano (IEBH). Publicado bajo licencia CC BY-NC-ND 4.0 · DOI 10.5281/zenodo.21948010.