Kaccāyana-Byākaraṇaṃ · capítulo 3 de 8
Dūr’-antik’-addhakālanimmāna-tvālopa-disāyoga-vibhatt’-ārappayoga-suddha-ppamocana-hetu-vivitta-ppamāṇa-pubbayoga-bandhana-guṇavacana-pañha-kathana-thokākattūsu ca
Lejos, cerca, medición de la distancia y del tiempo, elisión de ‘tvā’, en conexión con dirección, comparación, abstención, pureza, liberación, causa, aislamiento, medición, en conexión con el pasado, confinamiento, expresión de cualidad, pregunta, conversación, poco y no agente.
- Kaccāyana 275
- Rūpasiddhi 312
- Saddanīti 571
- Kāraka-Kappa · Chaṭṭha-Kaṇḍa
Texto y traducción
Leer en el capítulo →275. 312. Dūr’-antik’-addhakālanimmāna-tvālopa-disāyoga-vibhatt’-ārappayoga-suddha-ppamocana-hetu-vivitta-ppamāṇa-pubbayoga-bandhana-guṇavacana-pañha-kathana-thokākattūsu ca (571)
Dūratthe, antikatthe, addhanimmāne, kālanimmāne, tvālope, disāyoge, vibhatte, ārappayoge, suddhe, pamocane, hetvatthe, vivittatthe, pamāṇe, pubbayoge, bandhanatthe, guṇavacane, pañhe, kathane, thoke, akattari ca icc etesv atthesu payogesu ca, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.
Dūratthe tāva: Kīvadūro ito Naḷakāragāmo. Dūrato v’ āgamma. Ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā. Dutiyā ca tatiyā ca. Dūraṃ gāmaṃ āgato, dūrena gāmena vā āgato. Ārakā imaṃ dhammavinayaṃ, anena dhammavinayena vā icc evamādi.
Antikatthe: Antikaṃ gāmā; āsannaṃ gāmā; samīpaṃ gāmā. Samīpaṃ saddhammā. Dutiyā ca tatiyā ca. Antikaṃ gāmaṃ, antikaṃ gāmena vā. Āsannaṃ gāmaṃ, āsannaṃ gāmena vā. Samīpaṃ gāmaṃ, samīpaṃ gāmena vā. Samīpaṃ saddhammaṃ, samīpaṃ saddhammena vā icc evamādi.
Addhanimmāne: Ito Mathurāya catūsu yojanesu Saṅkassaṃ nāma nagaraṃ atthi; tattha bahū janā vasanti icc evamādi.
Kālanimmāne: Ito bhikkhave ekanavutikappe Vipassī nāma Bhagavā loke udapādi (D. ii, 2). Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbāyissati (D. ii, 89) icc evamādi.
Tvālope kammādhikaraṇesu: Pāsādā saṅkameyya (S. i, 96), pāsādaṃ abhiruhitvā (saṅkameyya) vā. Pabbatā saṅkameyya, pabbataṃ abhiruhitvā (saṅkameyya) vā. Hatthikkhandhā saṅkameyya (S. i, 96), hatthikkhandhaṃ abhiruhitvā (saṅkameyya) vā. Āsanā vuṭṭhaheyya, āsane nisīditvā (vuṭṭhaheyya) vā icc evamādi.
Disāyoge: Avīcito yāva upari bhavaggam antare bahū sattanikāyā vasanti. Yato khemaṃ tato bhayaṃ (Khu. v, 193). Puratthimato, dakkhiṇato, pacchimato, uttarato aggī pajjalanti. Yato assosuṃ bhagavantaṃ. Uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā (D. ii, 233) icc evamādi.
Vibhatte: Yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi. Chaṭṭhī ca. Channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ dhammānaṃ pavaraṃ, yad idaṃ sugatavinayo icc evamādi.
Ārappayoge: Gāmadhammā vasaladhammā asaddhammā ārati virati paṭivirati (Khu. viii, 42); pāṇātipātā veramaṇī icc evamādi.
Suddhe: Lobhaniyehi dhammehi suddho asaṃsaṭṭho (M. ii, 383). Mātito ca pitito ca suddho asaṃsaṭṭho anupakuddho agarahito (D. i, 106; M. ii, 377) icc evamādi.
Pamocane: Parimutto dukkhasmā ti vadāmi (S. ii, 26). Mutto ’smi Mārabandhanā. Na te muccanti maccunā icc evamādi.
Hetvatthe: Kasmā hetunā, kena hetunā, kissa hetunā (M. i, 1; D. ii, 58). Kasmā nu tumhaṃ daharā na mīyare (Khu. v, 214). Kasmā idh’ eva maraṇaṃ bhavissati icc evamādi.
Vivittatthe: Vivitto pāpakā dhammā, vivicc eva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi icc evamādi.
Pamāṇe: Dīghaso navavidatthiyo sugatavidatthiyā; pamāṇikā kāretabbā (Vin. ii, 225); majjhimassa purisassa aḍḍhateḷasahatthā icc evamādi.
Pubbayoge: Pubbe ’va sambodhā (M. i, 219; A. i, 261) icc evamādi.
Bandhanatthe: Satasmā bandho naro. Tatiyā ca. Satena bandho naro raññā iṇatthena icc evamādi.
Guṇavacane: Puññāya sugatiṃ yanti; cāgāya vipulaṃ dhanaṃ; paññāya vimuttimano; issariyāya janaṃ rakkhati rājā icc evamādi.
Pañhe tvālope kammādhikaraṇesu: Abhidhammā pucchanti, abhidhammaṃ sutvā, abhidhamme ṭhatvā (pucchanti) vā. Vinayā pucchanti, vinayaṃ sutvā, vinaye ṭhatvā (pucchanti) vā. Dutiyā ca tatiyā ca. Abhidhammaṃ, abhidhammena vā. Vinayaṃ, vinayena vā. Evaṃ suttā, geyyā, gāthāya, veyyākaraṇā, udānā, itivuttakā, jātakā, abbhutadhammā, vedallā (Khu. vii, 111; VinA. i, 22; DA. i, 24) icc evamādi.
Kathane tvālope kammādhikaraṇesu: Abhidhammā kathayanti, abhidhammaṃ sutvā, abhidhamme ṭhatvā (kathayanti). Vinayā kathayanti, vinayaṃ sutvā, vinaye ṭhatvā (kathayanti). Dutiyā ca tatiyā ca. Abhidhammaṃ, abhidhammena vā. Vinayaṃ, vinayena vā. Evaṃ suttā, geyyā, gāthāya, veyyākaraṇā, udānā, itivuttakā, jātakā, abbhutadhammā, vedallā (Khu. vii, 111; VinA. i, 22; DA. i, 24) icc evamādi.
Thoke: Thokā muccanti; appamattakā muccanti; kicchā muccanti. Tatiyā ca. Thokena, appamattakena, kicchena vā icc evamādi.
Akattari ca: Kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti icc evamādi.
Caggahaṇena sesesu pi ye mayā nopadiṭṭhā apādānapayogikā, te payogavicakkhaṇehi yathāyogaṃ yojetabbā.
Primero, (1) en el significado de lejos:
- Kīvadūro ito Naḷakāragāmo (¿a qué distancia de aquí está el poblado Naḷakāra?).
- Dūrato v’ āgamma (habiendo venido de lejos).
- Ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā (esos hombres necios están lejos de este Dhamma-Vinaya).
- También [se utiliza] la segunda y la tercera [inflexión]. Dūraṃ gāmaṃ āgato, dūrena gāmena vā āgato ([él] vino de un poblado lejano). Ārakā imaṃ dhammavinayaṃ, anena dhammavinayena vā (lejos de este Dhamma-Vinaya), etc.
(2) En el significado de cerca:
- Antikaṃ gāmā (cerca del poblado); āsannaṃ gāmā (próximo al poblado); samīpaṃ gāmā (inmediato al poblado).
- Samīpaṃ saddhammā (cerca del buen Dhamma).
- También la segunda y la tercera [inflexión]. Antikaṃ gāmaṃ, antikaṃ gāmena vā. Āsannaṃ gāmaṃ, āsannaṃ gāmena vā. Samīpaṃ gāmaṃ, samīpaṃ gāmena vā. Samīpaṃ saddhammaṃ, samīpaṃ saddhammena vā, etc.
(3) En la medición de la distancia:
- Ito Mathurāya catūsu yojanesu Saṅkassaṃ nāma nagaraṃ atthi; tattha bahū janā vasanti (la ciudad llamada Saṅkassa está a cuatro yojanas de Mathurā; allí viven muchas personas), etc.
(4) En la medición del tiempo:
- Ito bhikkhave ekanavutikappe Vipassī nāma Bhagavā loke udapādi (bhikkhus, hace noventa y un eones a partir de éste, el Bienaventurado Vipassī surgió en el mundo).
- Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbāyissati (al cabo de tres meses a partir de ahora, [el Buddha] alcanzará el Parinibbāna), etc.
(5) Cuando hay elisión de [una palabra terminada en] ‘tvā’, [también se utiliza] en el acusativo (kamma) y en el locativo (adhikaraṇa):
- Pāsādā saṅkameyya (debería ir de la mansión), pāsādaṃ abhiruhitvā (saṅkameyya) vā (o, habiendo subido a la mansión, [debería ir]).
- Pabbatā saṅkameyya (debería ir de la montaña), pabbataṃ abhiruhitvā (saṅkameyya) vā (o, habiendo escalado la montaña, [debería ir]).
- Hatthikkhandhā saṅkameyya (debería descender desde el lomo del elefante), hatthikkhandhaṃ abhiruhitvā (saṅkameyya) vā (o, habiendo montado en el lomo del elefante, [debería descender]).
- Āsanā vuṭṭhaheyya (debería levantarse del asiento), āsane nisīditvā (vuṭṭhaheyya) vā (o, habiéndose sentado en el asiento, [debería levantarse]), etc.
(6) En conexión con [palabras que significan] dirección:
- Avīcito yāva upari bhavaggam antare bahū sattanikāyā vasanti (muchas clases de seres viven en el intervalo desde Avīci hasta la cima de la existencia).
- Yato khemaṃ tato bhayaṃ (desde donde hay seguridad, desde allí [surge] temor o peligro).
- Puratthimato, dakkhiṇato, pacchimato, uttarato aggī pajjalanti (los fuegos arden desde el este, desde el sur, desde el oeste, desde el norte).
- Yato assosuṃ bhagavantaṃ (desde allí escucharon al Bienaventurado).
- Uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā (hacia arriba desde la planta de los pies, hacia abajo desde la punta del cabello), etc.
(7) En comparación:
- Yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi (no hay nada más excelso o más distinguido que esto).
- También [se utiliza] la sexta [inflexión]. Channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ dhammānaṃ pavaraṃ, yad idaṃ sugatavinayo (esta Disciplina del Bien-Ido es mejor que los noventa y seis Dhammas sectarios), etc.
(8) En conexión con la abstención:
- Gāmadhammā vasaladhammā asaddhammā ārati virati paṭivirati ([uno] se abstiene, se aparta, se aparta por completo del dhamma de los poblados, del dhamma de los parias, del mal dhamma).
- Pāṇātipātā veramaṇī (abstención de matar), etc.
(9) En la pureza:
- Lobhaniyehi dhammehi suddho asaṃsaṭṭho (puro y sin mezcla con las cosas que provocan apego).
- Mātito ca pitito ca suddho asaṃsaṭṭho anupakuddho agarahito (puro, sin mezcla, intachable e irreprochable por el lado de la madre y por el lado del padre), etc.
(10) En la liberación:
- Parimutto dukkhasmā ti vadāmi (digo “bien liberado del sufrimiento”).
- Mutto ’smi Mārabandhanā (estoy liberado de la atadura de Māra).
- Na te muccanti maccunā (ellos no se liberan de la muerte), etc.
(11) En el significado de causa:
- Kasmā hetunā, kena hetunā, kissa hetunā (¿por qué causa?, ¿por cuál causa?, ¿por causa de qué?).
- Kasmā nu tumhaṃ daharā na mīyare (¿por qué vuestros jóvenes no mueren?).
- Kasmā idh’ eva maraṇaṃ bhavissati (¿por qué aquí habrá solo la muerte?), etc.
(12) En el significado de aislamiento:
- Vivitto pāpakā dhammā (apartado de los malos dhammas), vivicc eva kāmehi (apartado de los placeres sensuales), vivicca akusalehi dhammehi (apartado de los dhammas insanos), etc.
(13) En la medición:
- Dīghaso navavidatthiyo sugatavidatthiyā (de largo, nueve palmos del palmo del Bien-Ido); pamāṇikā kāretabbā (debe hacerse según las medidas reglamentarias); majjhimassa purisassa aḍḍhateḷasahatthā (doce codos y medio del hombre promedio), etc.
(14) En conexión con el pasado:
- Pubbe ’va sambodhā (antes de la Iluminación), etc.
(15) En el significado de confinamiento:
- Satasmā bandho naro (el hombre está preso a causa de cien [de deuda]).
- También [se utiliza] la tercera [inflexión]. Satena bandho naro raññā iṇatthena (el hombre fue apresado por el rey por una deuda de cien), etc.
(16) En la expresión de cualidad [tanto buena como mala]:
- Puññāya sugatiṃ yanti (por el mérito van a un destino feliz).
- Cāgāya vipulaṃ dhanaṃ (por la generosidad, hay abundante riqueza).
- Paññāya vimuttimano (por la sabiduría, es uno cuya mente está liberada).
- Issariyāya janaṃ rakkhati rājā (por su poderío, el rey protege a la gente), etc.
(17) Con relación a preguntas, cuando hay elisión de [una palabra terminada en] ‘tvā’, [también se utiliza] en el acusativo (kamma) y en el locativo (adhikaraṇa):
- Abhidhammā pucchanti (preguntan sobre el Abhidhamma), Abhidhammaṃ sutvā, Abhidhamme ṭhatvā (pucchanti) vā (habiendo escuchado el Abhidhamma, o habiéndose establecido en el Abhidhamma, preguntan).
- Vinayā pucchanti (preguntan sobre el Vinaya), vinayaṃ sutvā, vinaye ṭhatvā (pucchanti) vā (habiendo escuchado el Vinaya, o habiéndose establecido en el Vinaya, preguntan).
- También la segunda y la tercera [inflexión]. Abhidhammaṃ, abhidhammena vā. Vinayaṃ, vinayena vā. Así con los suttas, los geyyas, las gāthās, los veyyākaraṇas, los udānas, los itivuttakas, los jātakas, los abbhutadhammas y los vedallas, etc.
(18) En conversación, cuando hay elisión de [una palabra terminada en] ‘tvā’, [también se utiliza] en el kamma (acusativo) y en el adhikaraṇa (locativo):
- Abhidhammā kathayanti (hablan sobre el Abhidhamma), abhidhammaṃ sutvā, abhidhamme ṭhatvā (kathayanti) (habiendo escuchado el Abhidhamma, o habiéndose establecido en el Abhidhamma, hablan).
- Vinayā kathayanti (hablan sobre el Vinaya), vinayaṃ sutvā, vinaye ṭhatvā (kathayanti) (habiendo escuchado el Vinaya, o habiéndose establecido en el Vinaya, hablan).
- También [se utilizan] la segunda y la tercera [inflexión]. Abhidhammaṃ, abhidhammena vā. Vinayaṃ, vinayena vā. Así con los suttas, los geyyas, las gāthās, los veyyākaraṇas, los udānas, los itivuttakas, los jātakas, los abbhutadhammas y los vedallas, etc.
(19) En poco:
- Thokā muccanti (se liberan con poco [esfuerzo]); appamattakā muccanti (se liberan con no mucho); kicchā muccanti (se liberan con dificultad).
- También [se utiliza] la tercera [inflexión]. Thokena, appamattakena, kicchena vā, etc.
(20) Y en el no agente:
- Kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti (debido al kamma hecho, acumulado, abundante y vasto, surge la conciencia del ojo), etc.
Al tomar “ca”, también los restantes [ejemplos] del “apādāna” no mostrados por mí deben ser construidos, según corresponda, por aquellos que son expertos en dar ejemplos.
Sin las notas al pie: están en la tarjeta del capítulo.
Dónde se cita
- Usos de las inflexiones borrador Kacc. §275
Borradores
- Clasificación del sutta → borrador
- Análisis según Visuddhāyuṃ → borrador
Preguntar sobre §275
La pregunta se hace desde el análisis según Visuddhāyuṃ (borrador): responde con la fila de este sutta y las fuentes del proyecto. Es para estudiantes inscritos y pide iniciar sesión.
Edición del texto en pāḷi y traducción al español por Bhikkhu Nandisena. Este material puede ser reproducido para uso personal y distribuido de forma gratuita. Copyright © 2026 Instituto de Estudios Buddhistas Hispano (IEBH). Publicado bajo licencia CC BY-NC-ND 4.0 · DOI 10.5281/zenodo.21948010.